Mille Fabulae et Una

IB TEE CI SS T-

Mille Fabulae et Una:
1001 Aesop's Fables
in Latin

€9 $5 (9

2nd edition, January 29 2022. Mille Fabulae et Una by Laura
Gibbs is now licensed under a

Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0
International License.

Mille Fabulae et Una:
1001 Aesop's Fables
in Latin

by Laura Gibbs

This is PDF version 1.01, dated 18 August 2010.

BEFORE YOU BEGIN..
Here are some important things you need to know:

1. This is a book for reading and enjoying Aesop's fables in
Latin. So, the fables come first, and they are then followed
by the notes and source information, beginning on p. 323.

2. Free PDF versions of this book can be downloaded from
the Bestiaria Latina website, BestLatin.net. See p. 436 for
the many advantages of having a PDF copy of the book.
Printed copies are available from Lulu.com; for additional
information about book availability, visit BestLatin.net.

3. The fables are arranged by the main character, starting
with animals, followed by birds, fish, reptiles, and insects,
then plants, followed by animated things, then gods and
goddesses, and finally stories about humans. For more
details, see the Fable Listing on p. 435.

4. Some fables have an explicit moral added at the end of
the fable, and some do not. For a discussion of the role of
morals in the Aesopic fable tradition, see p. 418.

5. Looking for a specific fable? You can find the indexes
(source, keyword, Perry number) at the BestLatin.net
website, or you can use the PDF version of the book to
search for specific words and phrases.

6. These fables come from many different sources; see the
Fable Notes beginning on p. 323 and the Bibliography on
p. 429. AII the sources are online; for hyperlinks to the
original sources for all the fables, visit BestLatin.net.

7. For an overview of the fable genre and an explanation of
the editorial principles that were used in preparing the
Latin texts for this book, see p. 426.

8. For updates to this book, corrections, illustrations, and
a forthcoming English translation, visit the BestLatin.net
website. You can sign up there for an email list if you want
to be notified of future fable publications.

FABULAE

1. Leo et Canis

Occurrit canis leoni et iocatur, *Quid tu, miser, exhaustus
inedia, percurris silvas et devia? Me specta pinguem ac
nitidum, atque haec non labore consequor, sed otio."
Tum leo, *Habes tu quidem tuas epulas, sed habes stolide
etiam vincula. Tu servus esto, qui servire potes; equidem
sum liber, nec servire volo."

2. Leo Iratus et Puteus

Leo olim, iratus et odio furens, dum leonem alium
elapsum quaerit quem mactet, in puteum offendit.
Inspicit; suam imaginem in liquore pictam videt. Sibi
credit hunc hostem adesse quem vult; irruit, et perit.

Saepe furiosi plus sibi quam aliis nocent.

3. Leo Furens et Caprea

Conspecto leone furente, ^O miseram et infelicem
conditionem bestiarum," inquit caprea, *siquidem
etiam furiosos habiturae sumus leones, quorum
mentis et rationis compotum saevitiam intolerabilem
esse experimur."

4. Leo et Tauri Duo

In duos tauros leo faciebat impetum, lautas sibi epulas
quaerens. Illi, coniunctis viribus, opponunt cornua,
medios ne irruere possit leo. Duobus ergo impar leo
viribus, dolo agere coepit, sicque est allocutus alterum,
"Amicum tuum si prodideris mihi, incolumem hinc ego
te dimittam." Qua usus fraude, facili utrumque necavit
negotio.

5. Leo, Lepus, et Cerva

Leo, dormientem leporem nactus, confestim eum
devorare parabat. Cervam interim praetereuntem
conspicatus, relicto lepore, eam persequi coepit.
Lepus interea, strepitu excitatus, inde fugam abripuit.
Leo autem, postquam cervam longe est insecutus

nec eam adsequi potuit, ad leporem reversus est.

Sed eum quoque fuga elapsum cum reperisset, *Ego
mehercule digna patior," inquit, *quia, paratam in
manibus escam reiiciens, incertam volui spem sequi."

6. Leo et Equus

Venit ad equum comedendum leo. Carens autem prae
senecta viribus, meditari coepit artem. Medicumque se
esse profitetur verborumque ambagibus equum moratur.
Equus dolo dolum, artem opponit arti; fingit se dudum
in loco spinoso pupugisse pedem oratque ut inspiciens
sentem medicus educat. Paret leo, at equus multa vi
calcem leoni impingit et se continuo conicit in pedes. Leo,
vix tandem ad se rediens, ictu enim prope exanimatus
fuerat, "Pretium," inquit, "fero ob stultitiam, et is iure
effugit. Dolum enim dolo ultus est."

7. Leo et Unicornis

Leo, fingens se infirmum, obviavit, claudicans,

unicorni, adversario suo capitali et salutato eo dixit,
"Qualitercumque actum fuerit inter nos hactenus,
remittatur hinc inde, quod ego ulterius nulli nocere
potero, prout vides, senio et variis incommodis debilitatus.
Sed multum affectarem semel loqui cum coniuge mea,
quae est in deserto, ante meam mortem et peterem a te
ut accommodare mihi velis cornu tuum pro podio
habendo in itinere, quia satis longum et forte est.

Tibi remittam illud quam cito ad coniugem pervenero,

et ad hoc tibi do fidem meam." Unicornis vero, dictis eius

omnibus credens et ipsius confictae miseriae compatiens,
commodavit cornu suum et sic remansit inermis. Leo
vero, modicum progrediens, fecit insultum in unicornem
et, proprio cornu graviter vulnerans, devicit eum.

8. Leaena et Ursa

Erat leaena duos habens catulos. Exit autem ad
venandum et venit quidam venator et catulos occidit

et cum ipsorum pellibus discessit. Hoc videns, leaena
contristata valde flebat. Ursa vero, tristitiam eius videns,
venit ad eam dixitque ei, "Cur tristaris?" Illa respondit,
*Ouia venator catulos meos interfecit." Ursa dixit, *Noli
tristari; desine flere, quia passa es quod fecisti. Dic mihi,
quid his annis comedisti?" Leaena respondit, *Carnes
animalium." Dixit ursa, *Quis tibi dabat?" Et ipsa, ^Ego
capiebam." Et ursa, "Animalia quae capiebas parentes
habebant?" Et illa, *Habebant." Ursa ait, *Sic de filiis
tristabantur ut tu nunc de tuis, et ipsa passa es sicut

tu faciebas." Haec audiens, leaena siluit et paenituit et,
carnes comedere desinens, fructus manducare incepit.

9. Leaena et Sus

Sus et leaena litigabant ad invicem. Sus autem

dixit leaenae, ^Et tu, in quo te iactas, pro qua re
tantam elevaris in superbiam? Labor tuus inanis est,
et cum per annum unum labores, non potest habere
nisi catulum unum. Ego fecunda et grata sum
hominibus, et per duos quosque menses porto
quattuordecim porcellos." Respondit, *Verum est,
sed tu paris porcellos, ego leonem."

Exemplum est verbosi, qui multa loquitur inutilia.
Sapiens autem paucis contentus est verbis.

10. Leonis Filius et Homo

Leo filio praecipiebat ne cum homine depugnaret, sed
dicta eius filii animum non tangebant. Cum adolevisset,
progreditur videtque in agro boves et rogat num homines

sint; illi se homines esse negant, sed iugum ab homine
impositum portare dicunt. Tum equum conspicatur

et rogat num homo sit. ^Minime;," inquit; ^ego equus,
sed homini servio." Paulo post, quendam cernit in silva,
ligna cuneis findentem. Homo videris esse," inquit;
"^pugnabis igitur mecum." *Maxime,;" inquit ille; *sed,
quaeso te, distrahe prius hanc arborem." Leo mox
ungulas arboris fissurae incutit et dimovit ut cuneus
excideret, et sic captus est. Omnibus vero viribus
adhibitis, pedes de ligno retraxit ac ad suum patrem
pedibus cruentis reversus est, et ait, ^Mi pater,

si paruissem monitis tuis, ungulas non amisissem."

11. Leo et Iaculator

Quidam, iaculandi peritus, in montem venatum profectus
est. Animalia, ubi eum conspexerunt, quaelibet sibi fuga
consuluere. Leo solus eum in pugnam provocavit. Tunc
venator, iaculum emittens et leonem feriens, «Nuntium
meum hunc accipe," inquit, *et qualis sit vide; haud mora
ipse quoque ad te veniam." Vulneratus leo in fugam
protinus se coniecit. Quem cum vulpes ut animum
sumeret et resisteret hortaretur, "Nequaquam," ait,

^me decipies, amica; si enim tam acerbum nuntium
habet, cum ipse venerit, haud sane potero sustinere."

12. Leo Amatorius et Silvanus

Leo silvani cuiusdam filiam perdite amavit et patrem
virginis sollicitabat ut illi virgo in matrimonium daretur.
Respondebat silvanus filiam esse tenellam et delicatulam
virginem et numquam hamatos eius ungues dentesque
passuram. Passus est igitur leo dentes et ungues evelli ut
virgine frueretur. Quod cum vidisset pater, fustibus leoni
involabat et longius imbellem abigebat.

Fabula indicat vesaniam inutilis amoris,
propter quem pretiosissima perdimus et
captivitatem patimur.

13. Leo et Homo, Concertantes

Homo et leo inter se concertabant quis eorum esset
superior et, cum venissent ut quaererent huius
altercationis testimonium ad monumentum ubi erat
pictura quomodo ab homine leo suffocaretur, ostendit
leoni homo testimonium in pictura. Cui leo sic ait,

*Hoc ab homine pictum est. Nam si leo pingere posset,
pinxisset quomodo leo suffocasset hominem. Veni mecum
et dabo tibi verum testimonium." Deduxit leo hominem
ad amphitheatrum, et ostendit illi veram fidem quomodo
homo a leone suffocatur et dixit homini, *Hoc testimonium
non est color, sed opus in veritate factum."

14. Leo in Stabulum Ingressus

Leo in agricolae stabulum ingressus erat, quem cum
agricola comprehendere vellet, stabuli portam continuo
clausit. Belua ita inclusa, cum egredi ullo modo nequiret,
primum quidem pecudes discerpsit, ac deinde ad boves
quoque sternendos se convertit. Tunc sibi agricola
metuens, ianuam subito reseravit. Ita, leone digresso,
cum mulier gementem virum vidisset, "Tibi quidem digna,
ait, *evenere. Quonam enim consilio eum hic claudere
voluisti, quem procul etiam formidare oportebat?"

»

15. Leo et Pastor

Leo, errans, spinam calcavit et illico ad pastorem, cauda
blandiens, venit, cui ait, ^Non perturberis. Auxilium a te
imploro; non indigeo esca." Sublatum hominis posuit in
gremio pedem. Pastor spinam exemit pede. Redit in silvas
leo. Post autem, pastor falso incusatur crimine et ludis
proximis emissis bestiis proiicitur. Passim dum discurrunt
ferae, eum agnovit leo, qui fuerat medicatus. Sublatum
rursus pastori ponit in gremio pedem. Hoc rex ut cognovit,
leoni iussit parci et mansuetum pastorem dimitti
parentibus.

Bene gerenti numquam poterunt adversariorum
praevalere supplicia.

16. Leo, Vacca, Capra, et Ovis

Societatem aliquando iunxerant leo, vacca, capra, et ovis.
Cervum permagnum cum cepissent, leo praedam divisit
in quattuor partes aequales. Tum ita locutus est, ^Prima
pars mea est, quia sum leo; secundum mihi tribuetis,
quia sum fortissimus; tertiam mihi sumo propter
egregium laborem meum; quartam qui tetigerit, iram
meam excitabit." Sic totam praedam solus retinuit.

17. Leo Epulum Faciens

Leo epulum opipare apparateque ceteris brutis animalibus
exhibebat, in quo gallinae, turdi et huiusmodi avium
carnes, partim assae, partim elixae erant. Hoc cani, feli,

et ceteris animalibus carnivoris gratum admodum erat.
Cetera autem, quaecumque herbis hordeoque vescuntur,
huiusmodi convivium ut insipidum damnabant.

Fabula indicat quam difficile sit variae vulgi
voluntati satisfacere.

18. Leo et Catus

Contigit quod animalia invitata sunt a leone ad magnum
prandium. Fuit invitatus catus. Quaerebat leo quid
libentius comederet, volens singulis satisfacere. Et ait
catus, *Rattos et mures." Cogitavit leo, *Nisi omnes
haberent de hoc ferculo, esset villania." Tandem facit
venire ferculum generale de rattis, et catus optime
comedit. Alii murmuraverunt, dicentes, Fi, fi! Quid
apponitur nobis?" Et totum prandium propter hoc
maculatum est.

Sic plerique faciunt magnum convivium; tandem
sunt ibi quidam cati et nihil placet eis nisi habeant
immundam ebrietatem, et gratia illorum omnes tam
volentes quam nolentes retinentur usque ad noctem
ut omnes possint inebriare.

19. Leo et Acies Eius

Leo, rex quadrupedum, adversus volucres pugnaturus,
suorum acies instruebat. Interrogatus autem ab urso
quid ei asini inertia aut leporis timiditas ad victoriam
conferre possent, quos ibi inter ceteros milites adesse
cernebat, respondit, Asinus tubae suae clangore milites
ad pugnam concitabit; lepus vero ob pedum celeritatem
tabellarii fungetur officio."

Fabula significat neminem adeo contemptibilem
qui aliqua re nobis prodesse non possit.

20. Leo Rex et Regia Eius

Rex leo quondam animo instituit singulas quibus
imperitabat ferarum gentes recensere; ergo clientes
subditosque cuiusque generis ad se legatos mittere iussit.
Epistola sigillo regio munita circumfertur: Regem mense
integro clientes excepturum in aula; magnum apparari
convivium. Hac munificentia princeps suis suam indicabat
potentiam. In regiam eos vocat. Quae regia? Ossuarium,
cuius fetor nauseam provocat! Ursus nares reclusit.
Displicuit; rex offensus ursum fastidiosum ad Plutonis
regna detrusit. Huic asperitati applausit simia; iram,
ungues, speluncam regis putidam adulatoriis laudibus
extulit. Verum, insulsa adulatio male accepta, poenas
dedit. Rex ille leoninae gentis Caligulae consimilis fuit!
Vulpi vicinae ait, ^Quid olfacis? Dic, nec simula." Illa vero,
*"Excusatam me habeas, quippe quae rheumate
oppressam carentemque olfactu." Ita vulpes se expedit.

21. Leo Rex et Simius

Cum se ferarum regem fecisset, leo bonam famam
consequi voluit, more regum. Prioribus suis fatis
ferocibus renuntians, mutavit consuetudinem; sine
sanguine cibum sumere iuravit. Postea de hac re coepit
habere paenitentiam et, dum mutare non posset naturam,
coepit aliquos ducere in secreto ut falleret et quaerere si
os feteret. Et illos qui dicebant fetet et putet, ac illos qui

dicebant non putet aut tacebant, omnes dilaniabat.
Postea simium interrogabat si putidum haberet os.
Ille cianamomum dixit et quasi deorum altaria. Leo
erubuit laudatorem ut illi tunc parceret. Sed postea
languere se simulavit. Et continuo venerunt medici et
suadent sumere cibum levem, qui tolleret fastidium
pro digestione. At leo, ut regibus omnia licent,
"Ignota est mihi caro simii; eam probare vellem."

22. Leo, Vulpes, et Simius

Leo, animalium imperio potitus, ea animalia quae honore
caudae carerent exsulare e finibus regni sui iusserat.
Vulpes pavefacta iam vasa colligebat, ire in exilium
parans. Cui cum diceret simius, ad regis imperata iam
solum vertens, edictum ad illam non pertinere, quae
tantum caudae haberet ut superforet, *Verum dicis,"
inquit illa, *et recte admones. Sed quo scio an me leo vel
primam numerare velit inter illa quae cauda carent?"

Qui vita sub tyranno agenda contigit, insons
licet sit, saepe ut nocens plectitur.

23. Leo Senex, Vulpes, et Lupus

Leo, cum consenuisset, aegrotabat, iacens in antro.
Accesserunt autem visitatura regem, praeter vulpem,
cetera animalia. Lupus igitur, capta occasione,
accusabat apud leonem vulpem quasi nihili facientem
suum omnium dominum et propterea neque ad
visitationem profectam. Interim affuit et vulpes

et ultima audivit lupi verba. Leo igitur contra eam
infremuit sed, defensionis tempore petito, vulpes
"Quis," inquit, *eorum qui convenerunt tantum profuit
quantum ego, quae in omnem partem circuivi et
medicamentum pro te a medico quaesivi et didici?"
Cum autem leo statim ut medicamentum diceret
imperasset, illa inquit, "Lupo vivente excoriato, ipsius
calidam pellem indueris." Lupo statim mortuo iacente,
vulpes ridens ait, *^Sic non oportet dominum ad
malevolentiam movere, sed ad benevolentiam."

24. Leo Senex, Gemens

Leo, gravatus aetate et febribus, iacebat, spiritum trahens
extremum. Supervenit aper spumans dentibus, veterem
iram effundens. Taurus cornibus corpus eius undique
confodit. Asinus pedibus suis eum attrivit. Et dixit vix
spirans cum gemitu, Heu! Cum esset virtus, erat honor;
fuit et timor, immo et opinio mea terruit plures.
Deficientibus autem viribus, deficit honor."

25. Leo Senex et Vulpes

Leo, defectus annis, recubabat in spelunca sua et aegrum
simulabat. Visitatum regem complures venerunt bestiae,
quas protinus devoravit. Accessit etiam vulpes, sed cauta
ante speluncam procul stabat, salutans regem. ^Cur non
intras?" interrogavit leo. Vulpes respondit, ^Quod video
vestigia intrantium multa, at nulla exeuntium."

26. Leo et Vulpes Territa

Vulpes, cum numquam leonem vidisset, postquam olim
forte in eum incidit, primo quidem intuitu ita perterrefacta
est ut parum abfuerit quin periret. Rursus autem eodem
obviam reperto, tunc etiam, sed non ut antea, timuit.
Tertio demum ipsum conspicata, audax ita fuit ut,
accedens, cum eo colloqueretur.

Quae terribilia sunt, consuetudo blandiora reddit.

27. Leo Inclusus et Vulpes

Vulpes, prope leonem inclusum stans, multis eum
lacerabat contumeliis. Leo respondet, *Tu quidem
nulla me iniuria afficis, sed adversa quam nunc
experior fortuna."

28. Leo Irretitus et Vulpes

Leo, comprehensus laqueo, totis viribus vincula dirumpere
conabatur; quo autem maiori conatu laqueum trahebat,
eo arctius detinebatur. Vulpes, illac iter habens, cum

hoc esset intuita, *Non viribus," inquit, ^mi rex,

istinc evades, sed ingenio. Relaxandus enim laqueus et
dissolvendus; non trahendus est." Quod cum leo fecisset,
statim soluto laqueo quo erat astrictus, liber evasit.

Fabula indicat ingenium viribus
longe esse praestantius.

29. Leo, Mus, et Vulpes

Leo cum olim dormiret, per os eius mus forte discurrit.
Tum ille, consurgens, quaquaversum circumagebatur,
eum quaeritans qui inde transierat. At vulpes, eum
conspicata, graviter obiurgabat quod leo nimirum

cum esset, murem pertimuisset. Cui ille ^Ego vero,"
respondit, *de eius voluntate tantummodo irascor."

Haec profecto docent quod prudentes homines
ne parva quidem negligere debeant.

30. Leo et Vulpes, Socii

Vulpecula, apparitoris instar, operam suam locabat leoni,
ita ut haec praedam indicaret, ille aggressus caperet.
Quare et utrique pro dignitate qua erat, pars obtingebat.
Sed vulpes, cum leoni partem invideret maiorem, venari
potius ipsa voluit quam indicare. Et, aliquid e grege ovium
conata rapere, primum ipsa praeda facta est venantibus.

Servire tuto melius est quam cum periculo dominari.

31. Leo, Vulpes, et Asinus Venantes

Vulpes, asinus, et leo venatum iverant. Praedam asinum
partiri leo iussit. Asinus singulis singulas partes ponebat
aequales, sed leo eum dilaniavit. Tum vulpeculae
negotium partiendi dedit. Haec, sapientior quam asinus,
partem maximam leoni apposuit et sibi vix minimam
particulam reservavit. Leo subridebat et eius prudentiam
laudabat. Tandem rogavit, *Unde didicisti talem
prudentiam?" Respondit vulpes, *Calamitas asini

me docuit quid minores potentioribus debeant."

10

32. Leo, Asinus, et Vulpes Perfida

Iniit amicitiam cum asino vulpes, atque ita communiter
exiere venatum. Cum autem leonem conspexisset
vulpecula, verita ut evadere cursu posset, calliditate
periculum vitare tentat et, ad leonem accedens,
paciscitur vitam suam pro asini proditione. Leo tum
quidem vulpi vitam promittit. Illa vero in laqueum
inducit asinum, in quo captus cum haereret neque
aufugere posset, capit prius vulpem leo atque ita

ad devorandum otiose asinum accedit.

Fabula indicat quod sociorum suorum proditores
sibi etiam ipsi plerumque exitium accersant.

33. Leo, Filius Eius, Ursi et Vulpes

Leo tres habuit filios. Matre eorum mortua, leo aliam
uxorem quaerebat. Regnum ergo filio primogenito
commisit et abiit. Filius uxorem duxit, filiam ursi.

Pater quoque nuptam desponsavit, vulpis filiam, et ad
celebrandas nuptias ad regnum suum redire paravit.
Sed filius patri mandavit ut aliud sibi regnum acquireret,
quia istud suum esse deberet. Pater, turbatus, parentibus
sponsae suae mandavit; vulpes venerunt, et bellum
indictum est. Vulpes autem, non tam in armis quam

in artibus suis confidentes, praecipiunt foveas profundas
fieri et ramis melle illitis operiri. Die igitur statuto, leonis
filius cum magno ursorum exercitu venit in campum.
Sed ursi, mox ut odorem mellis senserunt, ad ramos
illitos accesserunt et in foveas subruuntur. Sic patri
cessit victoria, et regnum sibi negatum recepit.

34. Vulpes in Tugurium Ingressa

Vulpes esuriens, cum in tugurio quodam relictas

a pastore carnes panemque vidisset, eo ingressa,

quam suavissime devoravit. Tumefacto proinde ventre,
cum inde exire non posset, suspirabat graviter atque
lamentabatur. Alia autem vulpes cum illac forte transiret
eiusque fletus audiisset, eo accedens, quam ob rem ita

11

Iugeret interrogavit. Cuius rei causam ubi intellexit,
"Mane istic ergo tantisper," inquit, "donec talis fias,
qualis es ingressa."

Fabula significat quod tempus vel difficillima solvit.

35. Vulpes et Vota Eius

Vulpes, ingressura domum rustici ubi gallinas audierat,
foramen per quod transeundum erat dilatari cupiebat.
Sed rursus, cum raptam gallinam ferens inde fugeret et
latratum canis audiret, deos precabatur ut cani foramen
esset angustum ne inde posset exire.

Fabula indicat mortales pro commodis suis
vota mutare.

36. Vulpes et Formica

Vulpes, pertaesa cavum suum et latibulum, decreverat

in alio loco magis aperto et alto habitare ut meliori caeli
temperie frueretur. Iamque ligna et lapides, unde sibi
domum fabricaret, comportabat, cum occurrit ei formica,
quae, vulpis sciscitata consilium, probavit quod salubriori
aere esset gavisura, sed non securiori. Immo serio monuit
ne habitationem mutaret, si vellet suae saluti ac securitati
consulere et sibi credere consulenti, et meminisset quo
odio apud vulgus laboraret. Vulpes, consilio formicae
deterrita, lapides et ligna reportavit nec amplius de
mutandis aut aedificandis aedibus cogitavit.

Haec docet cuiuscumque operis ante omnia
de fine consulendum.

37. Vulpes et Uva

Vulpes, extrema fame coacta, uvam appetebat, ex alta
vite dependentem. Quam cum summis viribus saliens
attingere non posset, tandem discedens, *^Nondum
matura est," inquit; ^nolo acerbam sumere."

12

38. Vulpes et Luna

Vulpes quaedam de nocte ambulavit secus fluentum
viditque umbram lunae in aquis apparere et caseum

esse putavit. Coepit igitur aquam lambere, sperans quod,
exhausto flumine, fundus arefactus caseum sibi reseraret.
Sic igitur non cessavit donec se ipsam lambendo
suffocavit.

39. Vulpes et Statua

In statuarii officinam irrepserat vulpecula ac,
contemplando diversi generis et variae formae effigies,
magnam voluptatem capiebat. Inter omnes tamen, una
muliebris corporis statua imprimis vulpem delectabat,
ad quam et accedebat et sermonem instituebat et
blandissime alludebat. Sed, statua immobili persistente,
vulpes, indignata, ^Quam formosa facies," inquit,
"cerebro caret!"

40. Vulpecula et Tintinnabulum

Vulpecula habitabat iuxta flumen; non procul inde
alligatum arbori tintinnabulum erat, quo ventis impulso
omnia circum loca resonabant. Vulpecula, cui ignota vox
illa esset, metuebat ne quid ferae et immanis bestiae tales
sonos ederet. Tandem sensim et placide arrepens,
perspectaque tintinnabuli inanitate, cuius strepitibus
nihil subesset virium, ^Nunc deinceps non facile," inquit,
"specie et opinione percelli animum meum patiar."

Multa opinione magnifiunt, quibus praesentibus
nihil est contemptibilius.

41. Vulpes Sine Cauda

In foveam incidit vulpecula et inde, cauda detruncata,
occurrit multis vulpeculis. Quas cum indignabunde
conspexerat, inquit, ^Fraterculi, quo vaditis?" *Ad
leonis basilicam eundum est nobis," respondebant.
"Ad leonis basilicam?" inquit vulpes. *Profecto, ego

ab ea nuperrime redii, et mos iamiam novellus est ut

13

omnes ferae detruncent caudas." Quibus auditis, illico
detruncabant illae suas caudas. Quas cum vidit vulpes,
irrisit et consolabatur se socios, si non periculi, saltem
pudoris, creavisse.

Solamen miseris est socios habuisse doloris.

42. Vulpes et Maeander Fluvius

Vulpes ad Maeandrum fluvium aliquando, ut ex eo
potarent, convenere sed, cum magno impetu flueret aqua,
mutuo sese compellentes, ingredi non audebant. Quo viso,
illarum una, in medium prodiens, ut ceteras simul
contemneret earumque timorem irrideret et se prae
cunctis animosam ostenderet, audacter in undas desilivit.
Aquarum vero impetu eam in medium proripiente,
ceterae in ripa stantes, sic eam sunt allocutae, *Ne nos
derelinquas, sed reversa demonstra, qua ingressis

tuto liceat bibere." At illa, dum ab undis raperetur,
"Responsum," ait, ^mihi est Miletum deferendum; id eo
ferre volo; cum revertar, introitum vobis demonstrabo."

In eos, qui per iactantiam sibi ipsis creant
pericula, est haec fabula.

43. Vulpes, Vultur et Ostrea

Vultur olim ostream grandem invenerat. At, cum testa
durior praedam clauderet, ille famem suam explere frustra
conatur. A vulpe ergo consilium idoneum petit. Quae,
pariter dapis delicatae appetens, "Operam omnem tuam,"
inquit, *misere perdideris, si domum corneam rostro
frangere velis. Sed alte in auras evola, quantum potes;
hinc durum corticem in istam rupem mitte. Facile
frangetur et apertam dapem offeret." Ille stultus his
monitis ultro paruit. At vulpes dolosa, postquam
ostream carcere suo liberatam videt, hanc vorat et,
conchas tantum vulturi linquens, fugit.

Fabula docet imprudenter hos consuli,
ad quos consilii fructus redire potest.

14

44. Vulpes et Avis Terraneola

Avis, quam rustici terraneolam dicunt, scilicet quia

in terra nidum componit, forte vulpeculae improbae
occucurrit. Qua visa, pennis altius se sustulit. *Salve,"
inquit illa; *cur, obsecro, me fugisti? Quasi non abunde
mihi cibus in prato sit, grilli, scarabaei, locustarum copia.
Nihil est quod metuas. Ego, propter mores quietos tuos et
vitam probam, multum te diligo." Respondit cantrix, *Tu
quidem bene praedicas. In campo non par; sublimis tibi
par sum. Quin sequere; hic salutem meam tibi committo."

45. Vulpes, Corvus et Gallus

Corvus aliquando et vulpes coniuncti fuerunt. Cum
esurirent, excogitat hanc fraudem vulpes. Induit cucullam
et procumbit in genua et librum ante se collocat et priores
pedes tamquam manus una cum oculis in caelum tollit,
quasi deplorans prioris vitae delicta et veniam deprecans,
et divinam misericordiam implorans. Venit igitur

ad gallinarum cohortem corvus et mira narrat de

religione vulpis, deque illius salutari doctrina, deque

vitae emendatione et sanctitate. "Sed quid opus est,"
inquit, *verbis? Paululum in hoc nemusculum

progressae, ipsae aspiciatis optimam vulpeculam

iam cultui divino et adorationi vacantem." Movebantur
oratione corvi stolidae aves et sequi hunc incipiebant

cum gallus, fraude animadeversa, revocat illas ac monet
viderent qui ipsas a quo ad quem abduceret.

Cui credas, videto.

46. Vulpes Pacem Annuntians

Vulpes olim gallum in arbore residentem vidit. ^Descende
et huc veni," inquit vulpes, "tecum de multis rebus
colloquium habere volo; iamdiu in unum non
convenimus." Benigne," respondet gallus, ^mea tamen
sententia hic tutior sum." Nonne tu novum edictum
audivisti?" vulpes inquit; *omnia enim animalia inter se
pacem decreverunt, et nunc nos omnes in amicitia et

15

concordia vivimus." Gallus nihil respondet at intente

in silvam distantem oculos divertit. «Quid tam intente
prospicis?" vulpes rogat. "Nisi fallor, video canes venaticos
huc rapide currentes," gallus respondet. *Si hoc verum
est," vulpes inquit, ^ego quam celerrime hinc me
recipiam." *Noli festinare," exclamat gallus, *sed hic
parumper mane. Nonne omnia animalia pacem inter se
agunt?" "Id verum est," vulpes inquit, ^at fortasse catuli
edictum nondum acceperunt."

47. Vulpes a Gallo Auxilium Implorans

Famelica vulpes, ut fraude gallum gallinaceum quem
conspexerat allicere ad se atque capere posset, humi

se prosternit et alterum oculum comprimit, cum
miserabili querimonia et imploratione auxilii a gallo,

sibi qui eximeret spinam de oculo, cui illa paulo ante
vadenti per sentes infixa esset. Gallus, intellecto dolo,
^Non ego medicus sum," inquit, *et si incautius ad oculos
forte unguiculos admoverim, periculum fuerit, ne
calcaribus meis etiam sanus oculus laedatur. Sed
paululum exspectare si vis, ego domum nostram
advolabo, et inde qui tibi medeatur accersam." Vulpes

et ipsa sentiebat dolose agere gallum; se igitur pati velle
ait quod necesse sit, nam saepe audivisse, multis medicis
utendum non esse.

48. Vulpes Vincta et Gallus

Rusticus vulpi tetenderat laqueos, quae ei plurimam
gallinam devoraverat. In quos illa incurrit; capta, rogavit
gallum, a quo solo visa fuerat, ut opem ferret ut posset
exire; super omnia, ne quid de se hero aperiret. Pollicetur
gallus quantum poscebat et, properato gressu, domum
reversus, infidae nil fidei servaturus, hero nuntiat
cecidisse vulpem in casses vinctamque teneri. Is,
gestiens securi, armatus currit ad locum. Quo viso,
vulpes, proditam se intellegens, *O me stolidam,"
dicebat, ^quae gallum, cuius olim tot feminas strangulavi
ac devoravi, putavi mihi fore amicum fidumque."

16

49. Vulpes, Gallus, et Villicus

Vulpes aliquando, sustinens famem, ivit ad villam
quandam, et veniens ante gallum dicebat ei, ^O domine
mi galle, quam pulchram vocem habebat pater tuus!
Nam ego, volens audire vocem tuam, veni huc. Unde rogo
te ut canas alta voce, ut audiam utrum tu an pater tuus
pulchriorem habeat vocem." Tunc gallus cum elatione,
clausis oculis, coepit cantare. At vulpes, insiliens in eum,
portabat eum in silvam. Tunc homines illius villae,
insequentes eam dicebant, ^Vulpes portat gallum
nostrum!" Audiens haec, gallus dixit vulpi, *Audis quid
dicunt villani? Dic ergo illis: meum gallum, non vestrum,
porto." Tunc vulpes, dimittens gallum ex ore, "^Meum,"
ait, ^gallum porto, non vestrum." Gallus autem, volans

in arborem, dicebat, ^Mentiris, domina mea; ipsorum sum,
non tuus."

50. Vulpes a Rustico Capta

Vulpes, capta a rustico cuius quam plurimas gallinas
occiderat, blandis eum verbis orabat ut se dimitteret,
persancte iurans nullum ulterius damnum se illi
illaturam. Cui rusticus *oIgnoscerem," inquit, "tibi
perlibenter et te incolumem dimitterem, nisi te
subdolum et fidefragum animal cognoscerem.

A mortua nullum mihi detrimentum inferri posse,
certo scio; a viva vero subdubito."

51. Vulpes Mortem Simulans et Agricola

Vulpes callida in fundum quemdam noctu venit. Ibi
multos pullos et gallinas devoravit. Tum autem eadem
rima, qua inierat, reverti non poterat. Prima luce agricola
fundum circumire coepit. Multas gallinas, quas nocte
priore viderat, reperire non potest. Mox autem vulpem
aspexit, quae humi quasi mortua iacebat. Itaque caudam
vulpis arripit; deinde animal super murum deicit. Vulpes
autem simul ac humum attigit, sine mora prosiluit.

Et priusquam agricola se receperat, callidum animal

in tutum pervenit.

52. Vulpes Mortem Simulans et Canis

Vulpes, simulans se defunctam ut aves ad se tanquam

ad cadaver accedentes interciperet, luto oblita, in quodam
agro resupina iacebat, exspectans cornices, corvos et
huiusmodi rapaces volucres, quas devoraret, cum
superveniens canis eam mordicus captam coepit
dentibus lacerare. Quod illa animadvertens, "Digna,"
inquit, *patior, nam dum fraudibus aves capere studeo,
ab alio capta sum."

53. Vulpes et Taxus

Vulpes, cum debuisset suspendi et taxus eam duceret

ad curiam leonis, facta confessione de omnibus peccatis,
eodem die vidit gallinas iuxta domum cuiusdam hominis.
Et taxo ait, *Illa est via qua incedere debemus, scilicet
iuxta domum illam quam videmus." Cui taxus respondit,
^Misera, hodie confessionem mihi fecisti de cunctis
peccatis tuis, et confessa eo quod multas gallinas
devorasti, et promisisti Deo in manu mea quod de cetero
abstineres." Cui vulpes ait, *Verum dicis, sed ego
tradideram oblivioni."

54. Vulpes et Mulieres

Vulpes, iuxta villam quandam transiens, conspexit
catervam mulierum plurimas gallinas, opipare assatas,
alto silentio comedentem. Ad quas conversa, *Qui
clamores," inquit, *et canum latratus contra me essent,

si ego facerem quod vos facitis!" Cui respondens quaedam
anus, *&Pessima animalium," inquit, ^nos quae nostra sunt
comedimus; tu aliena furaris."

55. Vulpes et Vir Fluctus Numerans

Homo quidam in litore sedens ad fluctuosum mare fluctus
numerabat. Cum vero subinde erraret, graviter id ferre et
excruciari, donec adstans vulpes ei diceret, *Quid laboras,
mi homo, eorum causa qui praeterierant? Eos qui hinc
oriuntur numerare incipere, illis neglectis, oportet."

18

56. Vulpes et Asinus Pelle Leonis Indutus

Asinus, pelle leonis indutus, per nemora, reliqua
bruta perterrens, vagabatur. Vulpe autem conspecta,
ipsi quoque timorem iniicere conatus est. Sed haec,
ubi casu eius vocem audivit, ^Scias velim," inquit,
"quod et ego te sane pertimuissem, nisi rudentem
audivissem."

57. Vulpes et Vermiculus

Emersus de sterquilinio, vermis coepit profiteri apud
animantes se esse medicum summum, neque cedere
Paeoni, deorum medico, usu et experientia artis.
Quem rugis deformem et nutantem intuita, vulpes
"^Medice;," inquit, "teipsum curare prius atque ita
profiteri artem debueras."

58. Vulpes et Pardus

Vulpes et pardus de pulchritudine concertabant
et, pardo suam pellem versicolorem extollente,
vulpes, cum suam praeponere non possit,
dicebat pardo, ^At quanto ego sum speciosior

et quam longe formosior, quae non corpus,

sed animum versicolorem et variis notis insignem
sortita sum!"

59. Vulpes et Catus

Contrahebant inter se amicitias catus et vulpes,

cui vulpes astutiarum suarum grandem recensebat
numerum. Catus replicuit, Ast ego uno tantum consilio
et, quod Natura ad meipsum praeservandum suggessit,
contentus sum." Inter haec, odoram canum vim
appropinquantium audiunt. Catus confestim altissimos
arboris scandebat ramos et secure despectans sedebat.
Vulpes autem et hic et illic trepide currebat et, nulla
aufugiendi spe relicta, nulla uspiam latebra inventa,

a canibus apprehensa laceratur.

19

60. Vulpes, Agnus, et Canis

Vulpes, in ovium gregem ingressa, quo tempore agni
lactentes erant, ex iis unum arreptum deosculari fingebat.
Quapropter a cane quidnam faceret interrogata,

"^Nutricor ipsum," ait, ^cum eoque me oblecto." At ille,
"Nisi agnum extemplo dimittis, quae sunt canum propria,
in te exeram."

61. Vulpes Sanguine Madens

Vulpes gallum gallinaceum rapuerat et voraverat. At canis
fortis hanc vulpem, recenti sanguine adhuc madentem,
occupat et vorat, membra dente crebro discerpens.

Ab alio exspectes, alteri quod feceris.

62. Vulpes et Lupus apud Iovem

Convenerant lupus et vulpes adire Iovem ut ab eo peterent
ambo quod sibi quisque deesse existimabat: lupus rapax,
calliditatem vulpis; vulpes callida, lupi vires et impetum;
sic fore ut singuli abundantius praedas facerent. Respuit
crudelium animalium vota Iuppiter, utpote iniusta

et iniuria proximis suis. Ab origine mundi singulis
animantibus largissime data munera, non uni omnia,"
respondit.

63. Vulpes Aemula et Lupus

Lupus praedam multam in cubili congregaverat ut plures
menses haberet quo vivere posset. Vulpes ad eius cubile
venit et, aemula, lupo dixit, *Quia non vidi te per tot dies,
merito tristis fui." Cui lupus, ut agnovit livorem, ait, ^Non
ad me sollicita venisti, sed ut aliqua rapias." His verbis
vulpes irata, pastorem adiit. *Agis mihi gratias," inquit,
"si tibi inimicum gregis tui hodie in manus tradidero, ut
iam non sis sollicitus?" Pastor ait, ^Ego serviam tibi, et
siquid volueris tibi tradidero." Tunc clausum illa ostendit
lupum, quem lancea ille peremit, et aemula vulpes se de
alieno saturavit. Deinde ipsa in venatorem cum incideret,

20

deprehensa a canibus et laniata, sic ait, Ego male feci
et male modo pereo, quae alterum laesi."

64. Vulpes in Puteum Delapsa et Lupus

Vulpes, cum in puteum fortuito incidisset, lupum

in ripa praetereuntem vidit rogavitque ut funem sibi
compararet opemque daret ad se ipsam a tanto periculo
extrahendam. Cui lupus, *^Miserrima vulpes, condoleo
tuum infortunium. Dic, precor, quomodo in hunc puteum
incidisti?" Respondebat vulpes, *Non opus est ambagibus.
Quin tu funem comparato, et deinde omnia tibi in ordine
expediam."

Qui in imminentibus versantur periculis non verba
superflua, sed praesentes suppetias quaerunt.

65. Vulpes et Lupus in Fossam Delapsus

Lupum in fossam lupariam delapsum vulpes conspicata,
irridebat et circum oras et fossae marginem laetabunda
saltitabat, stolidum animal illum appellans, qui hominum
fraudes non animadvertisset. Dum sic ergo lasciva
gestiret, subsidens terra eam traxit in praeceps.

Quam delabentem lupus conspicatus, *€Maximum,"
inquit, nunc mortis meae solacium ad Manes feram,
videns vulpem, quae me irridebat, mecum pereuntem."

66. Vulpes et Lupus in Lardario

Lupus obviavit vulpi, dicens ei, "Magnam famem habeo,
nec scio ubi quicquam praedari potero." Cui vulpes, *Si vis
me sequi, satis abunde reficiemur." Respondit lupus,
"Libenter sequar. Eamus citius, quia fames me cruciat."
Duxit igitur eum vulpes ad lardarium, et intrat prius ipsa
per quoddam foramen, et lupus post eam, sed cum magna
angustia, quia foramen erat valde strictum. Invenerunt
magnam copiam carnium et piscium. Vulpes vero, memor
stricti foraminis per quod oportebat eam reverti, moderate
sumpsit. Lupus quidem ingrossavit se ad plenum. Auditur
interim tumultus a familia, et veniunt famuli cum canibus

21

et fustibus; intrant lardarium. Vulpes autem hoc audiens
fugit ad foramen et exivit. Lupus vero, volens exire nec
valens prae ventris grossitudine, capitur, fustigatur, et
canum dentibus discerpitur.

67. Vulpes, Lupus, et Pisces

Lupus obvians vulpi ait, ^Compater, unde venis?" Et
vulpes, *Pisces optimos cepi et sufficienter comedi."
Quaesivit lupus, ^Quomodo cepisti?" Ait vulpes, ^Caudam
in aquam posui, diu tenui, pisces caudae adhaeserunt

et traxi eos ad terram et comedi." Et lupus, "Numquid sic
ego pisces capere possum?" Ait vulpes, *Optime poteris,
cum sis fortior quam ego." Perrexit ergo lupus festinanter
et caudam in aquam posuit et diu tenuit donec esset
congelata. Post longam moram, voluit caudam extrahere,
credens quod multitudo piscium ei adhaereret, sed non
potuit propter gelicidium quod caudam tenuit. Detentus
est ibi usque mane et venerunt homines et lupum fere
usque ad mortem fustigaverunt. Et cum vix evasisset,
maledixit compatri suo, qui pisces sibi promisit et
verbera et vulnera persolvit.

68. Vulpes, Lupus, et Panarium

Vulpes piscem comedebat iuxta flumen; lupus autem
partem ab ea petebat. Vulpes ait, *Docebo te artem
piscandi, et sic capies pisces et manducabis. Sed panario
opus tibi est." Abiens autem lupus ad vicum, furatus est
panarium, et attulit vulpi. Vulpes panarium ligavit ad
caudam lupi valde fortiter et dixit ei, "Vade per aqam,
trahens panarium, et ego retro te vadam, submovens
pisces." Lupus autem trahebat per flumen panarium

et vulpes caute lapides in panario ponebat. Cum autem
plenum esset, vulpes abiit ad vicum et dixit hominibus,
"Ecce lupus, qui oves, qui agnos, qui omnes bestias
vestras comedit, nunc etiam a flumine vestro pisces
extrahit." Tunc omnes, cum gladiis, fustibus, et canibus,
exierunt ad lupum et usque quasi ad mortem
percusserunt.

22

69. Vulpes, Lupus, et Puteus

Vulpes casu cecidit per unam situlam in puteum.

Venit lupus et quaerebat quid faceret ibi. Quae ait,
*Bone compater, hic habeo multos pisces et magnos;
utinam mecum partem haberes!" Et ait lupus,
*COuomodo possem illuc descendere?" Ait vulpecula,
"Supra est una situla; pone te intus, et venies deorsum."
Et erant ibi duae situlae; quando una ascendit, alia
descendit. Lupus posuit se in situlam et descendit;
vulpecula in alia situla ascendit. Et quando obviaverunt
sibi, ait lupus, *Bone compater, quo vadis?" Et ait
vulpes, *Satis comedi et ascendo. Tu descende et invenies
mirabilia." Descendit miser lupus nec invenit aliquid nisi
aquam. Venerunt mane rustici et extraxerunt lupum et
usque ad mortem verberaverunt.

70. Vulpes, Lupus, et Caseus

Dum putei liquor placidus lunae plenae simulacra
speculo suo redderet, vulpes ieiuna illuc forte accessit,
victum quaeritans; fames malesuada eam perpulit ut
caseum pinguem super summis aquis innatare crederet.
Vulpes ergo, cum itus facilis esset situlis duobus qui vices
alternabant, in situlum ad marginem elatum sese iniicit.
Sed sic delapsa, mox errorem suum luget et se perituram
deputat. Iam biduum consumptum erat cum lupus
tandem advenit. Quem vulpes conspicata, *In situlum,"
ait, *te cito immitte; caseus opimus hic mihi repertus est.
Comedi quantum cupiditas mea voluit; nunc satura,
cogor hunc caseum deserere, sic abrasum, ut vides,"
Iuna scilicet decreverat, et simul lunae imago. Lupus
credulus obsequitur; sursum propellit vulpem et,

parum anxia quid lupo fieret, vado haerentem liquit.

71. Vulpes, Lupus, et Asini Privilegium

Leo edixit ut omnia animalia coram eo comparerent et,

illis congregatis, petiit si quis abesset. Asinus vero aberat,
in quodam prato viridi et delectabili se depascens. Pro quo
producendo, lupum tamquam fortem et vulpem tamquam

23

prudentem transmittebat. Qui, accedentes ad asinum,
sibi nuntiarunt ut, more aliorum, coram domino suo
compareret. Asinus respondens dixit se tali privilegio
tutum, quod ab omnibus edictis exemptus fuerat.

Nuntii petierunt ut eius privilegium legerent, quod asinus
concedebat. Altercatione quidem exorta inter lupum et
vulpem quis eorum legeret, sors cecidit super vulpem,
quae privilegium sibi demonstrari petiit. Cui asinus dixit,
"Sub pede dextro lege confidenter." Asinus sic vulpis
accedentis oculos percutiendo avulsit. Unde lupus
praecavens dixit, *Qui clerici probantur peritiores,

non sunt in opere cautiores."

72. Vulpes, Lupus, et Tria Vera

In lupum vulpes quae inciderat misella, vivam se ut
caperet precabatur neque vetulam interimeret. Qui

*^Si mihi tres," ait, easque veras dixeris sententias,

per Panem vitae parcam tuae." Vulpes contra, ^Utinam
primum non fuisse obviam factus mihi! Dein utinam
occurrisses caecus! Et super his habe," inquit, "tertiam:
utinam non ad seriorem pervenias aetatem nec mihi
denuo obviam occurras!"

73. Vulpes et Nauta

Vulpes, volens mare transire, rogavit nautam ut se
transferret; quod, naulo constituto, nauta fecit. Cum
autem iam ad aliud litus ventum fuisset, nauta petiit
naulum. At vulpes minxit super caudam et aspersit oculos
nautae et quasi excaecavit eum, et saltavit ad terram extra
navem. Et dixit nauta, ^Malum salarium reddidisti mihi."
Cui vulpes, "Aliter fieri non potuit, iuxta illud quod
scriptum est: Servitium, dico, perdit qui servit iniquo."

74. Lupus et Nauta

Lupus, in aliam regionem transiturus, venit ad fluvium et
nautam rogavit ut ipsum in navicula sua transportaret;
"Dabo," inquit, *quod volueris; tantum me recipiat navis."

24

Iussus est ergo intrare, et navis soluta est a litore.

Tunc ait lupus homini, *Dic modo quid mercedis tibi
daturus sum." "Tria vera," inquit, ^mihi dicas pro pretio."
Placuit hoc lupo, et statim unum protulit: *Bene facit,
qui benefacit." Post haec, medio iam in flumine transito,
protulit secundum: "Qui sic non facit, peius facit."
Homo exegit tertium. Cui lupus, "Tertium non habeo
prae manibus, sed interim quod litori approximamus,
inde cogitabo." Illis ergo prope litus factis, lupus saltu
se de nave extulit et, in sicco constitutus, *Quidquid
boni perverso fit," ait, ^perditum est ex integro."

75. Lupi et Rusticus

Rusticus arietem excoriatum portavit ad forum, quem
Iupi consequebantur. Quibus rusticus, ^Quamdiu me
sequi proponitis?" Cui lupi, X*Quamdiu? Quamdiu arietem
portabis." Et ait rusticus, *Malo arietem dimittere quam
tales comites habere." Et statim arietem proiicit.

76. Lupus et Puer Mendax

Puer mendax, qui patris gregem pascebat, libenter alios
Iudificabatur. Aliquando ingentem clamorem sustulit,
"Auxilio venite; lupus adest!" Accurrunt propere rustici
et ridentur. Proximo mense, hunc dolum repetivit. Paulo
post, re vera lupus apparet. Iam rursus clamat, Auxilio
venite; lupus adest!" At nemo accurrit. Maiore voce
clamat, lacrimat, eiulat; frustra omnia. "Tertium nos
decipere vult," inquiunt rustici. Ita lupus in gregem
irrupit et plurimas oves dilaniavit.

7'7. Lupus Parvulus et Pastor

Pastor, lupum parvulum cum invenisset, eum penes se
enutrivit ac, ubi adolevit, pecudes ex vicinis armentis
rapere docuit. Quod lupus cum egregie didicisset,
"Cave," olim pastori ait, ^ne me rapiendi artem postquam
docueris, multas ex tuis gregibus oves desideres."

25

78. Lupus cum Canibus Nutritus

Pastor, cum lupi catulum recens natum invenisset,
sublatum una cum canibus nutrivit. Postquam autem
adolevit, si lupus aliquis forte rapuisset ovem, eum ille
quoque cum ceteris canibus insequebatur. At si quando
canes eum insequi non valerent et defessi redirent,

ipse tamen pergebat donec illum assecutus, secum
utpote lupus praedae particeps esset, atque deinde
revertebatur. Sin autem lupus nullus in gregem insiliens
ovem abripuisset, tum ipse furtim necabat et una cum
canibus comedebat; donec pastor, re cognita, eum
arbori suspensum occidit.

79. Lupi et Canes, Amici

Lupi canibus olim dixere, *Quid, cum omnino nobis
similes sitis, eadem quoque nobiscum mente ut fratres
non estis? Et sane nihil a vobis, nisi voluntate,
discrepamus. Nos enim in libertate vivimus, vos
hominibus subiecti et servi, verberibus obnoxii, vinculis
ad collum pressi, et custodiendis gregibus addicti;

cum vero cibum sumunt, vobis ossa tantum obiiciunt.
Quapropter si nostra vobis amicitia grata est, greges
omnes in nostram potestatem tradite omniaque communia
erunt, atque nobiscum ad satietatem vescemini." His
dictis paruere canes sed, vix in speluncam cum lupis
ingressi, statim ab ipsis dilacerati sunt.

80. Lupus et Canes Duo

Lupus, ex alta specula contemplatus canes geminos,
gregis ovium custodes, inter se pugnantes et sese
mutuis morsibus dilacerantes, spem concepit posse
tuto oves invadere. Magno igitur impetu in oves delatus,
cum unam oppido pinguem rapuisset, concite fugiebat.
Canes, id conspicati, omissa domestica pugna, lupum
fugientem assecuti, tantis illum affecere vulneribus

ut vix posset evadere. Cum autem mox ab alio lupo
interrogaretur cur solus gregem esset adortus, ubi

26

tam validi erant propugnatores, "Domestica," inquit,
^pugna deceptus sum."

81. Lupus et Pastor, Compatres

Contigit quod quidam paterfamilias habuit duodecim
oves. Voluit peregrinari et commendavit oves suas lupo,
compatri suo, et compater iuravit quod bene conservaret
eas. Profectus est statim. Lupus interim cogitavit de
ovibus et uno die comedit de una, altera die de alia, ita
quod vix tres invenit paterfamilias quando reversus est.
Quaerebat a compatre quid factum fuerit de aliis ovibus.
Respondit lupus quod mors ex temporalitate venit super
eas. Et dixit paterfamilias, *Da mihi pelles," et inventa
sunt vestigia dentium lupi, et ait paterfamilias, ^Reus es
mortis," et fecit lupum suspendi.

82. Lupi et Pastores

Cum Philippus rex Macedoniae cum Atheniensibus
foedus initurus esset, ea conditione ut oratores suos ipsi
traderent, Demosthenes populo narravit fabulam qua iis
callidum regis consilium ante oculos poneret. Dixit enim
Iupos quondam cum pastoribus pactos esse se numquam
in posterum greges esse impugnaturos, si canes ipsis
dederentur; placuisse stultis pastoribus conditionem sed,
cum lupi caulas excubiis nudatas vidissent, eos impetu
facto omnem gregem dilaniasse.

83. Lupus Fugiens et Pastor

Cum venatorem instantem fugeret lupus, et pastor
vidisset qua parte fugeret et quo se loco absconderet,

ille, vehementer metuens, "Oro te, pastor," inquit, ^ne me
prodas innocentem. Nihil umquam mali tibi feci." Et
pastor "Noli," inquit, *timere; alteram venatori monstrabo
partem." Mox venator, cum advolasset, Pastor, vidistine
huc," inquit, "lupum venientem?" Huic pastor, voce
maxima, "Venit ille quidem, sed laeva fugit." At simul,
oculis clam dextram partem designat. Venator non

27

intellexit nutum et, festinans, abiit. Tum lupum pastor
interrogat, ^Quam tu mihi habebis gratiam quod te
celavi?" Tum ille *Maximas," inquit, "linguae tuae gratias
ago, at oculis tuis fallacibus," secum murmurans subiecit,
"talem gratiam referam, ut ex minore in dies ovium
numero cognoscas - quam memor sim meriti tui!"

84. Lupus et Pastorum Convivium

Pastores, caesa ove, convivium celebrabant. Quod cum
Iupus cerneret, ^Ego," inquit, *si agnum rapuissem,
quantus tumultus fieret, at isti impune ovem comedunt!"
Tum unus illorum *Nos enim," inquit, ^nostra, non aliena,
ove epulamur."

85. Lupus et Pastoris Vestimentum

Lupus, cui raro iam contigit ut vicino pastori ovem
abriperet, vulpeculae dolis sibi opus esse ratus, personam
induere statuit. Itaque pastoris vestimento sumpto,
baculum fistulamque nactus est ut partes praeclare
ageret. Baculum pedibus prioribus tenens, ipsi pastori

in gramine artius dormienti appropinquavit, cum canis
quoque atque oves dormirent taceretque fistula. Lupus
igitur primo tacebat; mox personae dum linguam quoque
pastoris addere vult, nescius quo modo vocem eius imitari
posset, subito fecit ut silvae resonarent. Ita excitati omnes
- pastor, canis, oves - illius fallacias cognoverunt. Ille
autem miser, vestibus impeditus, neque ex illa turba
effugere nec se defendere potuit.

Doli deprehenduntur semper; proinde lupi partes
agat lupus.

86. Lupus Ovis Pelle Indutus

Lupus, ovis pelle indutus, ovium se immiscuit gregi
quotidieque aliquam ex eis occidebat. Quod cum pastor
animadvertisset, illum in altissima arbore suspendit.
Interrogantibus autem ceteris pastoribus cur ovem

28

suspendisset, aiebat, *Pellis quidem, ut videtis, est ovis;
opera autem erant lupi."

87. Lupi Duo, Oves, et Opilio

Scelesta ventris rabies lupos duos premebat et in gregem
urgebat; metus autem impetum reprimebat. Vident
quidem pecus imbelle at pariter vident et opilionem
validum et canes impigros. Quid agant? Dum unus post
dumeta opaca in insidiis cubat, alter it audax, recta via
procurrens, contra gentem lanigeram. Quem canes simul
adspiciunt, latratibus diris saeviunt ruuntque; accurrit
ipse fervidus opilio: *Agite, insequimini, dedam neci."

At lupus, pedibus melior, viribus totis fugit subitque
silvam; denique hostes suos eludit. Opilio igitur tristis
ad gregem redit et attonitus haeret. Heu! Dum hinc
abscedit improvidus, alter iste latro interea irruit
praedamque rapuit, et locum, ubi socius saucibus

siccis exspectabat, per circuitus notos repetiit.

Haec fabula docet non semper periculum
ibi maximum esse ubi maxime eminet.

88. Lupus et Agnus Caprum Comitans

Agno, comitanti caprum, lupus fit obviam rogatque cur,
relicta matre, olidum sequatur hircum, suadetque ut ad
ubera matris distenta lacte redeat. Ille vero, «Mater mea
huic hirco, O lupe, commisit. Huic summa cura meae
salutis data est. Parenti potius quam tibi obsequendum,
qui me seducere istis dictis quaeris et subductum postea
decerpere."

89. Lupus, Ovis, et Leo

Lupus quondam ovem de medio raptam grege ferebat
domum. Cui occurrens, leo illam vi extorsit. Ac lupus,
stans procul, *Contra ius mihi mea abstulisti," clamavit.
Quo delectatus, leo lupo respondit, non sine ludibrio,
"Iure enim tibi fuerat ab amicis data?"

29

90. Lupus, Umbra Eius, et Leo

Lupus, in deserta loca pererrans, dum iam sol in occasum
vergeret, cum sui umbram valde longam animadvertisset,
"Leonem," inquit, *ego timeo, cum tantus sim, ut iugerum
aequem? Nonne prorsus in ceteras feras omnes imperium
exercebo?" Dum haec lupus superbe secum cogitat, leo
supervenit eumque, dicto citius, devoravit. Quapropter
Iupus, paenitentia, sed frustra, tactus, exclamabat,

"^O stulta opinio, quae meae necis causa es!"

91. Lupus et Leones

Lupus quidam robustior inter lupos natus erat, quem
"Leonem" cognomine vocabant. Stolidus ille, et gloriae
impar ferendae, a tribulibus segregavit se ac cum leonibus
conversabatur. Vulpes autem, cavillatrix, Ne ad sanam
mentem tantum," inquit, *sim umquam reducenda,
quantum tu nunc vano fastu intumescis! Quippe qui

inter lupos revera leo videris, interque leones rursus
comparatione fis lupus."

92. Lupus et Leo, Amici

Lupus et leo, contracta inter se amicitia, victum
quaeritabant. Tum lupus, audito ovium balatu, *Confide,"
inquit, «amice; cibus iam aderit." Secutus ergo ovium
vocem, cum ad ovile pervenisset, reperit illud optime
munitum et canes prope dormientes. Reversus igitur

ad leonem, *Non placet," inquit, *mihi quod in praesentia
edamus oves; macilentae enim admodum sunt. Sinamus
eas pinguescere, redituri cum fuerint pingues effectae."

Fabula arguit qui, impediti ne quid faciant,
se noluisse argumentantur.

93. Lupus Imperator et Asinus

Lupus quidam, qui lupis ceteris imperabat, legem olim
tulit ut praedam, quam unusquisque caperet, in medium
conferret et ceteris impertiretur. Asinus, his auditis,
iubam quatiens atque subridens, *Egregie quidem," ait,

30

^O Iuporum imperator, pronuntiasti. Sed praedam quam
tu heri cepisti, quinam tuo in cubili ut ea solus vesci
posses, clanculum reposuisti? Agedum, adfer huc illam
ut ceteris dividatur." Ad haec lupus, stupore perculsus,
legem protinus abrogavit.

Fabula demonstrat quod qui leges definire videntur,
ea quae definivere atque iudicavere, ipsi plerumque
minime observant.

94. Lupi et Corvus

Corvus partem praedae petebat a lupis quod eos totum
diem comitatus esset. Cui illi *Non tu nos," inquiunt,
"sed praedam sectatus es, idque eo animo ut ne nostris
quidem corporibus parceres, si exanimarentur."

Merito in actionibus non spectatur quid fiat,
sed quo animo fiat.

95. Lupus, Corvus, et Aries

Lupus vidit aliquando corvum super arietem sedentem,
graviterque suspirans, talia locutus est, "Corvus iste
beatus est et felici hora natus, quia, ubicumque sedeat,
quidquid dicat, quidquid faciat, non est qui ei male
loquatur. Mihi autem, si talis daretur sedes, omnes

qui viderent magnis in me vocibus clamitarent, et
quasi ad salutem arietis fugare me properarent."

96. Lupus et Bovis Cadaver

Lupus, senio confectus, cum amplius venari non potest,
magna cruciabatur fame, nec aliquem cognatum aut
amicum qui eum cibo iuvaret poterat invenire. Dum

ergo maestus ingentem peragraret silvam, in bovis cadaver
incidit. Quod vix coeperat laniare, cum non solum ceteri
lupi, verum etiam vultures, corvi et cornices illuc se
contulerant, lupum orantes ut se in amicitiam et in
partem praedae admitteret. Tunc secum lupus, *Quem,
paulo ante, fratres et filii negligebant, ecce alienigenae

31

animantes nunc honore prosequuntur et amicum
expetunt. Non mihi, sed bovi hunc exhibent honorem."

Fabula indicat pauperem cunctis odiosum esse,
divitibus vero ab omnibus honorem exhiberi.

97. Lupus et Histrix

Lupus esuriens in histricem intenderat animum, quem
tamen quia sagittis undique munitus erat invadere non
audebat. Excogitata autem eum perdendi astutia, illi
suadere coepit ne pacis tempore tantum telorum onus
tergore portaret, quandoquidem ne alii quidem sagittarii,
nisi cum proelii tempus instaret, portarent. Cui histrix
"Adversum lupum," inquit, ^semper proeliandi tempus
esse credendum est."

98. Lupa et Canis

Canis, lupam insequens, crurum pernicitate et
robore gloriabatur, fugere lupam credens quod
infirmior esset. Conversa autem, illa sic allocuta
fertur canem, *Non tam tuas quam domini tui
metuo minas."

99. Lupus et Canis Saginatus

Lupus, canem videns bene saginatum, *Quanta est,"
inquit, "felicitas tua! Tu, ut videtur, laute vivis, at
ego fame enecor." Tum canis "Licet," inquit, *Ónecum
in urbem venias et eadem felicitate fruaris." Lupus
conditionem accepit. Dum una eunt, animadvertit
lupus in collo canis attritos pilos. ^Quid hoc est?"
inquit; num iugum sustines? Cervix enim tua tota
est glabra." *Nihil est," canis respondit, *sed interdiu
me alligant ut noctu sim vigilantior, atque haec sunt
vestigia collaris quod cervici circeumdari solet."

Tum lupus *Vale," inquit, *amice; nihil moror
felicitatem servitute emptam!"

32

100. Lupus Monachus

Lupus, in senium deductus, cum non amplius venari
posset, sese religioni addixit, sumptoque monachi habitu,
cibum ostiatim mendicabat. Reprehensus ab alio lupo,
"Ouid vis," inquit, *faciam? Dentes deciderunt, currere
non valeo, quare aliter vivere posse diffido."

101. Lupus et Presbiter

Presbiter quidam docuit lupum litteras. Presbiter dixit A
et lupus similiter. Presbiter dixit B, et lupus similiter.
Presbiter dixit C et lupus similiter. "Modo congrega," ait
presbiter, ^et sillabica." Et respondit lupus, ^Sillabicare
non scio." Cui presbiter, "Ut tibi melius videtur, sic dicito."
^Mihi videtur quod hoc optime sonat: AGNUS." Tunc
presbiter ait, ^Quod in corde, hoc in ore."

u

102. Lupus et Sus

Lupus esuriens ivit per silvam, quaerens praedam suam,
et invenit suem cum porcellis suis. Lupus dixit, "Bona
domina, multum esurio; da mihi unum de porcellis tuis
ad ientaculum." Cui sus, «Amice, concedo quod petis, sed
non est adhuc tempus edendi. Audistine hodie missam?"
Cui ille, Non audii." Et sus, *Provectae enim aetatis es et
debes aliquid audire de Deo priusquam comedas. Vocabo
enim sacerdotes et clericos et audies officium, et interim
parabitur ientaculum tuum." Et lupus, Annuo." Sus
igitur, ingrediens silvam, incepit clamare more suo, et
statim venerunt omnes apri, sues, porci et porcelli qui
fuerunt in silva ad clamorem eius et, invenientes lupum,
suis morsibus miserrime dilaniaverunt, ita quod, vix
vivus, evadens dixit, ^Non fuit haec missa, sed miseria."

103. Lupi Bonum Facientes

Duo lupi sibi invicem occurrerunt et coeperunt agere
inter se quod homines naturaliter lupos odiunt et eos
inclamant, etiam cum nihil mali eis facere intendunt. Et
dixit unus, *Homines numquam viderunt nos aliquid boni

33

facere. Sed, si semel viderint nos benefacere, credent
deinceps similiter nos facere velle. Exeamus foras de hoc
nemore et adiuvemus eos manipulos colligere." Egressi
ergo de silva, in campum venerunt et collegerunt
manipulos, sicut condixerant. Nec mora; statim ut
viderunt homines lupos in agro, clamore valido sunt eos
insecuti. Admirati sunt lupi et dixerunt, ^Quid sibi vult
hoc, quod nos inclamant isti, cum non malum sed bonum
ipsorum moliamur? Redeamus ergo et sicut consuevimus
agamus. Sive enim bonum, sive malum fecerimus,
homines semper habebunt nos exosos."

104. Luporum Legati ad Regem

Lupi olim legatos miserunt ad Anglorum regem; unum
rogant de genere suo marem unamque feminam in terras
eius portare liceat. Rex providus abnuit et ^Si isti duo,"
dixit, recipiantur, mox facile crescant in gregem
milliarium; etenim malorum genus cito propagatur."

105. Lupus Esuriens et Nutrix

Nutrix minatur puerum plorantem, ni taceat, se lupo
illum tradituram. Lupus, praeteriens, id forte audit et spe
praedae manet ad fores. Puer tandem, obrepente somno,
silescit. Regreditur lupus in silvas, ieiunus et inanis.
Lupa obviam illi habens sciscitatur ubi sit praeda. Cui
gemebundus lupus "Verba," inquit, *mihi data sunt.
Puerum plorantem abiicere nutrix minabatur, sed fefellit."

Multa promittentibus omnes libenter auscultamus.

106. Lupus et Persona Tragoedi

Personam tragoedi lupus in agro invenit, quam semel
et iterum vertit. ^O quanta species," ait, *et cerebrum
non habet neque sensum!"

Haec fabula de illis dicitur qui gloriam et
honorem habent, prudentiam vero nullam.

34

107. Simia et Catuli Eius

Animalia olim contendebant quis pulcherrimos haberet
liberos. Aderant omnia; simia quoque catulos suos
brachio gestat. Hac veniente, nullum animalium potuit

a risu temperare. Continuo simia exclamat, "Immo nostis
catulos meos esse aliis longe pulchriores."

108. Simia et Gemelli Eius

Simia, ut ferunt, cum peperit gemellos, alterum diligit,
alterum negligit. Erat puerpera cum gemellis atque,
cum incidisset terror, vitatura periculum, dilectum
prehendit ulnis. Quem, dum praeceps fugitat, collidit
petrae atque enecat. Neglectus autem, qui in hirsuto
haeserat tergo fugientis, mansit incolumis.

109. Simia et Ursus

Simia, quae valde prae omnibus animalibus fetum
suum diligit, aliquando fetum suum in brachiis tenens
ostendebat urso. At ille, irruens in simiam, fetum rapuit
et devoravit. Simia vero, supra modum dolens, coepit
cogitare quomodo posset se vindicare. Et, afferens ligna,
de nocte posuit illa et disposuit circulariter circa ursum
ubi erat relegatus. Et, igne apposito, combussit eum,
qui primo parvipendebat quidquid ei simia viribus facere
poterat.

Multi servi laesi aliquando dominos suos
occiderunt vel domos eorum incenderunt.

110. Simia et Legumina

Rusticus cum sacculo, in quo legumina essent, iter
faciens, dum sub arbore acquiescit, forte obdormierat,
somno obrepente, ut fit, defatigato. Videt simia sacculum,
et quid inesset cognoscendi cupida, accedit et aperit
sacculum, leguminibusque repertis, manum unam
complet et arborem conscendit. Inter ascendendum,
unum forte granulum exciderat. Hoc illa dum non vult
relinquere neque amittere, redit in solum et granulum

35

tollit. Mox repetit arborem, paulo quam prius maiore
cum festinatione, in qua rursum granum elabitur unum
et alterum. Quae dum et ipsa recolligit, forte excitatus
de somno rusticus, clamoribus et saxis illam insectatur.
At haec trepida et perterrita, abiectis omnibus
leguminibus, fugae studebat, et manus expediebat;

ita quae nihil amittere voluisset, nihil retinuit.

111. Simia et Nucleus

Simia libenter comedit nucleum, quia dulcis est, sed,
quando gustat de cortice amaritudinem, nucleum
interius relinquit et nucem proiicit.

112. Simia et Vulpes, Iter Facientes

Vulpes et simia eundem in locum faciebant iter. Cum

per sepulchra eas via duceret, simia ad vulpem "Omnes,"

inquit, *quos hic sepultos vides, parentum meorum liberti
erant." *Callide," respondet vulpes, *mentita es. Nec enim

horum quisquam, qui humati sunt, te potest convincere."

113. Simius Glorians et Vulpecula

Simius olim vulpeculae iactabat suam singularem
industriam gestus et habitus exprimendi animalium
quorumlibet. Vulpecula refert, ^Hoc tibi dabo lubens:
nullum animal esse, quod ad speciem imitari non queas.
At illud mihi vicissim dabis: nullum inveniri, quod te
imitari velit."

114. Simia et Vulpis Cauda

Simia sentiens se nudam retro et videns ex adverso
vulpem praelonga ac larga cauda instructam, coepit

eam rogare ut sibi partem caudae suae daret ad tegendas
nates; ita enim fieri communi utriusque emolumento,

ut illa importuno onere levaretur, ipsa iuvaretur. Ad quae
vulpes, nasum torquens, ^Oppido quam falleris, soror,"
ait, cauda enim mea non oneri, sed honori meo servit

et, utut sit, mallem ea terram verrere quam tuas tegere

36

impuras nates; ita quaeque nostrum, suis contenta,
vivat."

115. Simia Regina et Vulpes

Simia, viso solio unde rex paulo ante discesserat,
accurrit et illud occupat. Accedit deridens hanc vulpecula
et ecquid imperet rogat. Simia astare illam et contemplari
se reginam iubet. «Immo ego," inquit vulpes, *ut celeriter
hinc te abripias, suadeo." Sed superbe despicientem
dicta vulpis simiam canes, qui ante revertentem regem
procurrerant, invadunt atque iam paventem et trepidam
mordicus arripiunt et laceram et semivivam vix tandem
amittunt, deplorantem illam et cupiditatum et stultitiae
damna.

116. Simius Rex et Vulpes

In quadam brutorum animalia corona, simius saltabat.
Qua quidem in re cum se mirifice atque egregie tulisset,
rex ab illis extemplo renuntiatur. Ei vero vulpes invidens,
cum laqueo suppositas carnes alicubi vidisset, eum illuc
adduxit et has inquit a se repertas; iuxta leges non sibi
sumpsisse, sed muneri ei debitas servasse, ac simul ut
capiat hortatur. Tum simius, inconsulto accedens,

ut laqueo irretitum se sentit, vulpem ut dolosam
insidiosamque incusat. Ei vero vulpes "Tune," inquit,

^O simie, fortuna talem ad dignitatem evectus, brutis
animantibus dominaris?"

Fabula ostendit eos quoque, qui res
inconsiderate aggrediuntur, praeter
calamitates, deridiculos etiam esse.

117. Simia, Vulpes, Elephantus, Castor et Pavo

Simia, contemplans pelle nitida vulpem, *O quanta,"
inquit, *benignitate erga te Natura usa est, et quanta me
affecit deformitate." Cuius errorem ut refelleret, *Venito
mecum," inquit vulpes. Mox obviam fit illis elephantus, cui
essent dentes fracti. Hunc vulpes interrogat, "Quae vis

37

dentes tuos frangere potuerit?" *Cupiditas," inquit ille,
^hominum." Progressi longius aspiciunt cruentum
castorem, cui adempta essent membra virilia. Causam
eius mali percontata, vulpes cognoscit quod ipse sibi
praemordisset membra, cum ob ea se peti sciret. Digressi
ab hoc, vident pavonem, cui essent pennae et de caudae
et de alis revulsae. Pavo *Homo,;" inquit, *pulchritudine
captus, pennas rapuit sibi." Tum simiae vulpes "Videsne,"
inquit, *divitias et copiam eorum, quae magnifieri et
placere solent, non reddere beatos possessores suos."

118. Simiae et Viatores Duo

Duo socii semel debuerunt per desertum transire, et
dixit alter, *Firmabo tecum quod plus lucrabor per
falsitatem quam tu per veritatem." Statuta firmatione,
incidit mendax in quandam congregationem simiarum.
Et dixerunt simiae, *Quid tibi videtur de nobis?" Dixit
mendax, *Vos estis pulcherrima inter omnia animantia
super terram, et homines assimulantur vobis; numquam
vidi tam pulchram congregationem." Simiae autem
propter talia verba multum ipsum honorabant; aurum
et argentum dederunt. Venit alius veridicus, et simiae
quaerebant quid ei videretur de illa congregatione.

Qui respondit dicens, "Numquam vidi tam turpem,
tam foedam congregationem." Et iratae simiae
verbaverunt eum egregie, quod vix evasit.

Quandoque nocet omnia vera loqui.

119. Simius Iudex, Serpens, et Vir

Serpens, ingenti oppressus saxo, rogavit virum, illac

iter habentem, ut a se onus amoliretur, pollicitus
ingentem se illi thesaurum, si hoc faceret, daturum.
Quod cum vir mitis fecisset, non modo promissa non
solvebat, sed hominem morte dignum esse dicebat. Dum
ita contenderent, accidit ut simius illac transiret qui,
iudex et arbiter electus, ^Non possum," inquit, *inter vos
tantas componere lites, nisi videro prius quo pacto
serpens sub saxo stabat." Cum ergo vir serpenti saxum

38

imposuisset, inquit simius, "Ingratum animal sub saxo
relinquendum censeo."

120. Simia, Camelus, et Elephantus

Cum de rege e suis eligendo agerent bruta, camelus et
elephantus progressi inter se contendebant, ambo ceteris
ob corporis molem et robur praelatum iri sperantes. At
simia utrosque imperio ineptos esse affirmavit: camelum
quidem quod bilem ad iniustos puniendos non haberet;
elephantum vero quod, si regnaret, a porcellorum insidiis
summopere esset metuendum.

121. Simia, Apothecae Custos

Quidam habebat simiam in apotheca sua, ita sagax
quod nullus aliquid furari poterat, simia quin videret.
Mercator quidam dixit domino apothecae quod vellet
aliquid furtivo subtrahere de apotheca, non obstante
simia. Pactum faciunt pro certa pecunia. Mercator
apothecam intravit, signa coram simia faciens, modo os
aperiendo, modo nasum recurvando, modo oculos cum
duobus digitis claudendo. Simia autem, sic etiam volens
facere, oculos cum duobus digitis claudebat et medio
tempore mercator pecuniam auferebat. Dominus vero,
videns quod simia sic decepta erat, eam percutit. Altera
vero die, iterum mercator in apothecam intravit, volens
simiam eodem modo decipere oculos cum duobus digitis
claudendo. Hoc videns simia, econtra oculos cum duobus
digitis fortissime aperiens, quod secundario non posset
decipi mercatori indicabat.

122. Simius et Fabri

Simiolus contemplabatur de arbore fabri artificium;

ille forte cuneis arborem findebat. Erat autem prandii
tempus, ad quod faber discedens relinquit impactum in
trunco ferrum. Simiolus, ut viderat fabrum facere, supra
arborem insilit et cruribus divaricatis arripit securim, sed
pedes terram non attingebant. Itaque illius super arbore

39

insidentis pudendula in fissura, quam cuneus efficiebat,
dependebant. Ipse, nihil cogitans quid accidere posset,
cuneum excutebat, iterum impacturus quemadmodum
fecerat faber. Sed cum robur, ut natura ferebat, coiret,
pudendaque simioli arrepta angerentur. Clamans ille

et eiulans haerebat captus, at fabri excitati cum risu,

re cognita, male illum verberibus insuper mulctatum
dimittunt.

Quam quisque novit artem, in ea se exerceat.

123. Simia et Piscatores

Simia, procera quadam in arbore sedens, cum
piscatores ad flumen quoddam retia ferentes vidisset,
sedulo quae ab iis gerebantur observabat. Ipsi itaque
cum retia iecissent ac paulum ut cibum sumerent
recessissent, simia, confestim ex arbore descendens,
eos imitari conabatur (aiunt enim hoc animal imitandi
studio quam maxime teneri). Retibus vero vix tactis,
comprehensa simia iamiam demergebatur. Quamobrem
ad se conversa, *Digna quidem patior," inquit,

"quid enim piscandi ignara, piscari volui?"

124. Simiae et Urbs

Referebatur quodam in conventu simiarum de
condenda urbe, quam simiarum genus teneret atque
incoleret. Placebatque plerisque etiam hac in parte
hominum imitari industriam. Sed hoc aetate aliis
provectior simia magnopere dissuadebat, contraque
innumera commoda quae audierat a multitudine
commemorari, unum aiebat malum inesse in re quod
opponi posset, quia intra moenia, quasi cavea inclusae,
omnibus validioribus bestiis praeda futurae essent.

Monet fabula non solum videndum quid
in aliqua re boni, sed etiam quid mali insit.

40

125. Simiae Saltantes

Rex quidam Aegyptius aliquot simias instituit ut saltarent.
Ut enim nullum animal ad figuram hominis propius
accedit, ita nec aliud hominem melius imitatur. Vestibus
igitur ornatae pulchris saltare solebant. Diu miris modis
placebat spectaculum, donec e spectatoribus facetus
quidam nuces in medium abiecit. Ibi statim simiae,

simul atque nuces vidissent, oblitae saltandi, dilaceratis
vestibus, non sine maximo spectatorum risu, pro nucibus
inter se pugnabant.

126. Simius Decoratus

Simius, politi et lepidi et urbani famam captare volens,
munditiam exquisitam et omnem ornatum hominis
pulchelli induit. Ita decoratus, conventum celebrem petit;
magnam confidentiam rite praefert ac pro troffulo elegante
sese gerit. Continuo meritis talibus honor habetur, at ille,
gaudio gestiens ubi vult loqui, omnes pudere coepit

quod animal ineptum honoraverint. Abiguntque et

foras eiiciunt.

Fabula hos monet qui ornatu corporis splendido
abundant sed sensu communi carent.

127. Simius et Hominis Imago

Simius forte hominis belli imaginem, eleganter pictam,

in aula suspensam vidit. *Ha, ha, he," inquit, *quis istum
ornatum et vestes tam elegantes imagini meae addidit?
Ego namque certe is ipse sum; hoc caput meum est, mea
haec labella, haec mea frons, haec lumina mea." Aliquis
audivit et, cum bestiam impudentem ipsis veritatis viribus
refellere vellet, speculum e pariete detractum obiicit.

Sed ille de dolo malo queritur et speculum infidele

obiici clamitat.

Quem amor sui stultus tenet, sibi somnia
quaeque absurda fingere fere solet.

41

128. Simius et Speculum

Simius, qui nesciebat qualis esset et se putabat bellulum,
effigiem suam vidit a speculo fideli redditam. Ratus
simulacrum tale nihil ad se attinere, gaudet videndo;
subamarus ridet, et iocos acres in bestiam inficetam iacit,
et artificis manum industriam laudat. Sed aliquis dixit,
*Heus, te ignoras? Tua est ipsa haec imago." Simius

hic asperam vim veritatis porro sentit et iam speculum
damnare incipit, quod prius laudaverat.

129. Simius et Circulator

Circulator quidam, splendide vestitus et specie
ornamentorum illustris, a simio conspectus forte fuit
et fatigatus precibus ut sibi quoque vestem similem
atque ornatum tribueret. Hoc ille se facturum promisit,
sed *Necesse est," inquit, ^ut catenula quoque devinciri
te sinas." Atque ita prolatam vestem valde pulchram
auroque distinctam iussit accipere hanc et induere
simium, sed ea qua dictum esset conditione. Simius,
splendore vestis inescatus et mirifice cupidus illius
amictus, simul etiam catenulam iniici sibi patitur, qua
alligatus servitutem postea in vinculis perpeti coactus est.

130. Ursa et Vulpes

Ursa olim se magnifice iactabat quod prae ceteris
animalibus amica hominis esset; eam enim ferunt
humanis cadaveribus vesci non solere. Risit vulpes,
his auditis, atque ad eam dixit, *O utinam mortuos,
non vivos devorares!"

131. Ursae Catuli et Leaena

Cum quaedam ursa laboriose et anxie lamberet ut
catulos suos figuraret, leaena vidit et *Lambe;" ait,
"quantum voles; non fiet ut ursos non educaveris."

Cura elegantem raro reddit hunc librum,
quem semel partus infelix informem dedit.

42

132. Ursus, Leo, et Vulpes

Leo et ursus, simul magnum adepti hinnulum, de eo
concertabant. Graviter autem a se ipsis affecti, ut ex
multa pugna etiam vertigine corriperentur, defatigati
iacebant. Vulpes interea, circumcirca eundo, ubi
prostratos eos vidit et hinnulum in medio iacentem,
hunc, per utrosque percurrendo, rapuit fugiensque
abivit. At illi videbant quidem furacem vulpem sed,
quia non potuerunt surgere, ^Eheu nos miseros,"
dicebant, *qui vulpi laboravimus."

133. Ursus et Apes

Ursus, ab ape ictus, tanta ira incensus est ut alvaria
unguibus discerperet. Tunc autem apes universae
ursum aggressae sunt aculeis et paene necaverunt.
Cum vix effugisset, secum *Sane;" inquit, *melius erat
unius apis tolerare aculeum quam tot in me hostes
excitare iracundia mea."

134. Ursus et Uxor Eius

Ursus, dum forte cum uxore rixaretur, oculum illi

eruit. Sed postea paenitens, tanto dolore affectus est

ut ungues sibi mordicus praecideret. Deinde cum inter
loquendum diceret prae suo in ursam amore se propriis
armis exuisse. *Quid," inquit uxor, *istud mihi luscae
nunc prodest? Antequam oculum mihi erueres, istud
faciendum fuit."

135. Ursus et Amici Duo

Duo amici una faciunt iter. Occurrit in itinere ursus.
Alter arborem conscendit et periculum evitat; alter, cum
meminisset illam bestiam cadavera non attingere, humi
sese prosternit animamque continet, se mortuum esse
simulans. Accedit ursus, contrectat iacentem, os suum
ad hominis os auresque admovet, cadaver esse ratus,
discedit. Postea, cum socius quaereret quidnam ei ursus

43

dixisset in aurem, respondit, ^Monuit ne confiderem
amico, cuius fidem adverso tempore non essem expertus."

Amicus certus in re incerta cernitur.

136. Ursus Cornua Cupiens

Quaerebat ex urso lupus quare caput semper demissum
gereret. ^Quia," inquit ursus, *debile illud est et
infirmum." *At tu," inquit lupus, *cornibus armato,
quemadmodum armata esse capita taurorum cernis."
*Ouis hoc," inquit ursus *praestare mihi poterit?" *Multa,"
inquit lupus, *homines norunt, quos Natura singulari
ingenio et industria instruxit. Inter eos igitur huius rei
artificem quaeres." Ursus paruit monitis lupi, et hominem
invenit tandem qui cornua se additurum ipsi profiteretur.
Tum artifex *Nunc perforabo," inquit, *eam capitis partem,
cui tu potissimum inseri cornua volueris." *Minime,"
inquit ursus; *desiperem enim, si hoc fieri permitterem."
"At ego aliter," inquit artifex, *cornutum te reddere non
potero." *Carebo igitur," inquit ursus, *potius cornibus,
quorum cupiditas utinam non aures mutilasset meas."

137. Ursus et Homo Solitarius

Aliquis in nemus confragosum se abdiderat, vitam
solitariam agere obstinatus. Attamen, cum solitudo
taedium grave afferret, arcto societatis vinculo ursum
sibi iunxit, nemoris eiusdem incolam, qui, stimulo amoris
singularis percitus, socium curis utilibus et laboribus
iuvare nititur, et officiorum quovis genere, quantum
ingenium agreste sinit. Modo venator diligens nemus
omne ipsi lustrat et praedam affert qua potitus est; modo
ianitor fidus casam ipsi servat. Etiamque muscas abigere
didicit, si per dies aestivos homini dormienti viderit
molestas esse. Sed olim, cum una instaret hominis
genas pungere contumacius et abacta saepe semper huc
reverteret, lapidem arripuit quem robore magno vibrans
impegit, et leto dedit muscam et hominem.

Amicus stultus saepe inimico plus nocet.

44

138. Panthera et Rustici

In fossam delapsa panthera, accurrentibus rusticis
supplicat, ne se innocentem et quae nulli ipsorum
umquam damnum dederit, affligant. Hoc alii fieri oportere
censent, alii insuper miserati illam, cibum offerunt. Neque
defuere tamen qui fustibus et saxis male illam mulctarent
et pro mortua semianimem relinquerent. Noctu panthera
cum vires suas recollegisset, saltu e fossa evasit, et in
silvas se recepit. Postea in illius loci rusticos hostiliter
grassabatur, ac metuentibus iratae impetum universis,
"^Ego scio et novi," inquit, *quibus meus casus dolori
fuerit, qui mihi cibos proiecerint, sed neque illi a me
ignorantur, a quibus pulsata et icta vulnerataque sum."

Fabula monet ut miseris et in mala praecipitatis
parcere velimus, ne, fortuna instaurata, accepta
damna et contumelias ulciscantur.

139. Tigris et Venatores

Raptis tigris fetibus, dum veloci cursu venatores
insequitur, ipsi timentes sibi de crudelitate bestiae,
speculum vitreum amplum in via proiiciunt. Tigris vero
dum imaginem suam in speculo cernit, a cursu suo
subsistit, aestimans fetum suum reperisse. Dum autem
imaginem illam amplectitur et ibidem commoratur,
venatores evadunt. Ipsa autem, tandem pede fracto
speculo, nihil reperit et ita fetus suos amittit.

140. Pardalis et Simiae

Pardalis animal est simiis infensissimum, sed viribus
impar. Unde, cum aperta vi simias non possit invadere,
arte expugnat et vincit. Sternit se sub foliis et ramis
supinum et, extensis in altum pedibus, fingit se mortuum.
Hoc spectaculo gavisae, simiae una post alteram

ex arboribus descendunt; illudunt ficto mortuo et, eius
arte elusae, audaciores ac deposito metu conscendunt,
conculcant, tripudiant, donec pardalis, sentiens eas

45

longo suo ludo defatigatas, aliam strangulat, aliam
unguibus lacerat, aliam pedibus stringens dilaniat.

141. Hyaenae, Masculus et Femina

Hyaenas singulis annis naturam mutare ferunt, et qui
modo mas fuit, deinde in feminam converti. Cum olim
itaque hyaena masculus contra Naturae leges cum femina
coire vellet, ^Heus tu," illa ait, ^ne quid tale facias;

haec eadem enim mox ipse patieris."

142. Rhinoceros et Vulpes

Rhinoceros animal est robustum et grande, corio duro

et squamato quasi clypeatum, naso cornuto, unde

et nomen sortitum fuit. Huius generis unus, conspecto
quodam corvo insidente rupi, declaraturus robur suum,
omnibus viribus et summa contentione in rupem impetum
facit, tamquam hanc eversurus et deturbaturus corvum.
Sed, incursione concitatissima fracto cornu, irridetur

a praetereunte vulpecula, quae docet aliis ferramentis

ad rupes demoliendas opus esse.

Fabula docet audaciae vires et robur,
expers prudentiae, saepe exitiosum esse.

143. Camelus et Iuppiter

Camelus, se despiciens, querebatur tauros ire geminis
cornibus insignes, se inermem obiectum esse ceteris
animalibus; orat Iovem cornua sibi donare. Iuppiter
cameli stultitiam ridet; nec modo negat votum, verum
et decurtat bestiae auriculas.

Quisque sit contentus sua Fortuna; etenim
multi, meliorem secuti, peiorem incurrere.

144. Camelus Primo Conspicatus

Qui camelum primus conspicatus est, effugit; qui
secundus, appropinquavit; qui tertius, frenum fecit,
quo eum duceret.

46

Nam quod primo novum ac terribile videtur,
mox usu. cotidiano solita res fit ac mansueta.

145. Camelus et Simia

Simia olim in brutorum congressu saltabat, quae,

cum plausus ab omnibus summasque laudes reportaret,
camelus, invidia excitatus, in medium et ipse processit
atque saltare coepit. Id ille cum valde incomposite atque
inepte faceret, bruta animalia indignata fustibus
abegerunt.

Eos omnino haec fabula carpit qui, invidia ducti,
cum praestantioribus contendunt atque spe
plurimum decipiuntur.

146. Camelus Flumen Transiens

Camelus flumen transibat, quod magno aquarum
impetu ferebatur. In quo cum forte alvum exonerasset,
et excrementa ante se statim ferri undarum violentia
vidisset, ^Quid istud rei est," inquit, *quod, quae

retro me esse solent, ante me ferri videam?"

Haec fabula de ea urbe narrari posset, in qua
penes infimos ac stultos homines imperii summa
est, neglectis praecipuis atque prudentibus viris.

147. Onager Asino Invidens

Onager, prostratum in sole mansuetum asinum cernens,
beatum illum iudicabat animo suo, qui et cute nitida et
bene habito corpore esset. Mox videns eundem et onera
ferre et ab agitatore fustibus caedi, *Non ego te," inquit,
"magis beatum esse duco; intellego enim cum quanta
calamitate tua bona confusa sint."

148. Onager, Asinus, et Leo

Onager, asinum videns grave portantem onus eique
servitutem exprobrans, ita est allocutus, "Felix vere ego,
qui libertate fruor, otio indulgeo et alimenta in montibus

4T

ultro sine labore invenio. Tu contra ab alio exspectas
alimenta continuisque servitiis et verberibus laceraris."
Dum se sic iactat, confestim apparet leo. Asinum, quod
agaso aderat, leo relinquit intactum. In onagrum autem,
qui solus erat, vehementem facit impetum eumque
epulatur.

Qui nullius imperio parent et nullo consilio
flecti possunt, ii pertinacia et solitudine sua
imprudentes pereunt.

149. Aper et Vulpes

Stabat olim aper iuxta arborem dentesque acuebat.

Quem cum vulpes vidisset, "Quidnam dentes acuis,"
inquit, *dum nulla necessitas adest, neque venator

neque periculum imminet ullum?" Cui aper *Haud frustra
id ago," respondit, *nam si periculum aliquando contigerit,
non tunc in acuendis dentibus tempus teram, sed utar
promptis et bene paratis."

150. Aper et Asinus Iocans

Asinus, occurrens apro, cachinnis illum iocose excepit,
percontatus de moribus eius et parentibus et liberali
educatione, inquiens praeterea se servulum sibi futurum
et si quid foret quod illi in mandatis praeciperet. Cui
torvus et iracundus aper ait, *Abi, insulsum animal!
Nolo os contaminare colloquio tam vecordis beluae."

151. Aper et Asinus Pugnantes

Aper, asinum ad certamen provocans, sperabat se
victorem fore quod longiores acutioresque sibi quam
adversario dentes essent. Sed, cum asino propinquasset,
ferratis pedibus percussus, cecidit semimortuus. Paulo
post, ad se reversus, *Non istinc me laedi," inquit,
"credebam."

Fabula indicat virum prudentem omnia explorare
debere, unde ab adversario possit offendi.

48

152. Aper et Rusticus

Apro vastanti segetes rusticus praecidit auriculam.

Iterum deprehenso, praecidit alteram. Et tunc quoque
redeuntem capit; captum portat in urbem, destinatum
lautitiae sui patroni. Secta iam in convivio belua nusquam
apparet cor. Excandescente hero et flagitante coquos,
villicus respondet, ^Patrone;," inquit, *non est mirum

non apparere cor. Nam credo stultum aprum numquam
cor habuisse. Nam, si cor habuisset, numquam in poenam
suam ad meas segetes toties rediisset." Sic rusticus;

at omnes convivae emoriebantur risu, cachinnantes

de stultitia rustici.

Multorum hominum est excors vita, ut an cor
habeant possis ambigere.

153. Cervus et Hinnulus Eius

Cervus, praegrandi corpore et qui cornua habuit ingentia,
per silvas grassabatur. Cui hinnulus accedens inquit, ^Mi
pater, pro miraculo mihi est quod, cum sis tam praegrandi
corpore et cornua habeas tam praeclara, te latratus
canum exhorrescere." Cui cervus, ^Mi fili, magnum habeo,
fateor, corpus et cornua comparia, sed sane cor pusillum."

Fabula indicat magno camino parvulum
non suffecturum ignem.

154. Cerva, Hinnulus, et Sagittarius

Cerva, dum esset in pascuis, coepit instruere hinnulum
suum. Interim accidit quod venatorem obvium habuerunt,
et illa dixit, *Hic est ille, quem te oportet maxime timere."
Cui ille, "Ego quidem eum novi. Sed timendus non est,
quia ipsum pavidum esse vidi. Consideravi enim quod,
cum de equo descendit, ipsum inter nos medium statuit
quia nos expavit. Perpendo etiam timorem ipsius ex hoc
quod quasi latitando vadit, densissimis se rubis
immergens. Sed quid est hoc quod manu gerit?"

Mater ait, "Lignum hoc curvum valde pericolosum est et
illud quod in media corda tenetur maxime timendum."

49

Cui parvulus, *Si adeo periculosa sunt, cur ea toto
conamine trahit ad se?" Inquit mater, ^Quanto magis
ea ad se traxerit, tanto citius ad nos perveniet."

155. Cervus et Amici Eius

Cervus, morbo correptus, in loco campestri procubuerat.
Ferae autem, quae illum visitatum venerant, pabula quae
strata fuerant cervo, devorarunt. Ut vero postea paululum
convaluit cervus, inopia oppressus, vitam cum pabulo
perdidit.

Haec fabula carpit eos qui nimios et stultos habent
amicos, ex eis plus damni quam emolumenti capiunt.

156. Cervus et Vitis

Fugiens venatores, cerva sub vite latebat. Mox frondibus
vitis vesci incepit. Ramos vero agitatos venatores videntes,
sagittis cervam confecere. Moriens ait, *Haec merito patior,
quia viti bene facienti nocebam."

157. Cervus ad Stabulum Confugiens

Persecutus a canibus, cervus ad stabulum boum
confugiebat et ibi totum corpus, praeterquam cornua,
abscondebat. Adibat stabulum servus et ille, oscitanter
et negligenter huc et illuc oculos circumferens, mox
decessit. Fortunae suae nimis applausit laetabundus
cervus et sese tutissimum autumabat. Sed statim, ipso
hero ingrediente locum, et rebus curiosius perlustratis,
cornua cervi detexit et fustibus cum vicinis adoriebatur.

158. Cerva, Leo, et Pastor

Cervam insequebatur leo. Illa fuga evadit densoque
quodam abdit se in nemore. Leo vero qui quantum robore
cervam vincit, tantum velocitate a cerva vincitur, nemus
adit quaeritque ex pastore sicubi latitantem vidisset
cervam. Negat pastor simulque manu protensa locum
ostendit, atque ita cervam miserrimam invadit leo.

50

Vulpecula autem, *Nae tu," inquit pastori, "imbellis simul
improbusque es: coram leone quidem imbellis, improbus
vero in cervam."

159. Cerva in Speluncam Fugiens

Cerva, venatores fugiens, in speluncam quamdam, ubi
leo degebat, pervenit ut in ea nimirum ingressa lateret.
Sed illico ab eo comprehensa necique parata, Ah me
infelicem," exclamavit, *quae fugiens homines, ferae
me tradidi!"

Ita nonnulli hominum, minoribus periculis territi,
maiora se in mala coniiciunt.

160. Cervus et Leaena Mortua

Leo omnes quadrupedes ad defunctae uxoris exsequias
honestandas invitarat. Cunctis igitur aliis mortem reginae
ineffabili dolore prosequentibus, solus cervus, cui illa
filios eripuerat, expers doloris, nullas lacrimas emittebat.
Quod leo percipiens, accersitum ad se cervum ut illum
perimeret, interrogat cur non cum aliis reginae mortem
fleat. Cui ille *Fecissem," inquit, *nisi me hoc facere
prohibuisset: advenienti enim mihi felix eius anima,

ad Elysias sedes proficiscens, apparuit, dicens eius
discessum non lugendum, cum ad amoena vireta
fortunatorum nemorum sedesque beatas proficisceretur."
Haec leo audiens laetatus est, cervoque veniam dedit.

Fabula indicat viri prudentis officium esse
interdum fingere, et sese a potentium furore
honesta excusatione tutari.

161. Cervus et Cornua Eius

Cervus ad fontem stabat, sitiens, ut biberet aquam.

Hic dum in aqua videt effigiem suam, tenuitatem crurum
vituperat, laetatur vero forma cornuum. Repente
venatores adsunt eumque persequuntur. Quamdiu

per campum fugam facit, pernicitate pedum evadit.

Cum vero imprudens attingisset silvam, cornua sunt

51

implicita ramis. Comprehensus deinde, cum luctu haec
verba edidit, *Heu misero mihi, qui iis quae vituperaram
servatus sum; quibus autem gloriatus fueram, perii."

162. Cervus Oculo Captus

Cervus, altero oculo captus, iuxta mare pasci consueverat
ita ut integrum oculum in terram haberet versum; nihil
enim periculi videbatur e mari impendere. Cum autem
forte navis praeterveheretur, qui in illa erant, directa

in cervum sagitta, incautum confixere. Ille ictus, ^Me
miserum," inquit, ^quantopere deceptus fui, qui a terra
metui, undis fretus, e quibus mihi mors immittitur."

163. Lepus Cornua Cupiens

Lepus vidit cervum, magno corpore et erectis cornibus
gloriosum et, suam parvitatem aegre ferens, Iovem adiit,
volens de humili sua conditione querimoniam facere.
Et ait Iovi, "Tibi, quia creator es et dominus, de humili
sorte meae conditionis conqueror, quia, cum ceterae
bestiae diversis Naturae muneribus sunt superbae,
nihil mihi collatum est, nisi pedum levitas ad fugam
habilis. Rogo ergo te, Creator, ut talia per te habeam
cornua qualia cervus habet," et exauditus est a Iove.
Receptisque cornibus onerata fronte, currere nequivit,
sed et repere vix potuit, et sic plus rogaverat quam
portare posset.

Sic multi magnis honoribus inhiant, quibus
adeptis, cum eos gerere nesciant, viliores
fiunt quam prius fuerant.

164. Lepores et Ranae

Olim lepus quidam socios in hunc modum allocutus est:
"Vita nostra miserrima est, assiduo enim metu terremur.
Melius mihi videtur vitam finire." Hoc audito, succlamant
omnes se mori velle. Venerunt igitur ad lacum seque

in aquam praecipitare parant. Vident autem subitum
aquarum tumultum; ranae enim, leporum adventu

52

territae, in algas ruebant. Tum lepus quidam *Heu,"
inquit, ^et alios, ecce, vexat timor malorum. Feramus
vitae incommoda ut ceteri; mala enim levat patientia."

^

165. Lepores et Aquilae

Lepores olim cum aquilis bellum gerentes in auxilium
vulpes vocarunt. Hae vero hoc illis responsum dedere,
"Vobis quidem suppetias ferremus, nisi qui vos

et cum quibus sit decertandum nosceremus."

166. Lepores et Leones

Quodam tempore visum est omnibus bestiis conventum
et coetum habere, quod aliarum de aliis frequentissimae
querelae essent. Ubi dictis ultro citroque sententiis,
lepores ita contionatos perhibent: videri sibi aequum
omnium ut bestiarum eadem sit dignitas et par potestas,
neque oportere alias tanto plus, alias minus valere;

hoc enim pacto fieri ut inferiores praestantibus
direptioni et praedae sint. Quibus dictis, oblocutos
leones accepimus orationi leporinae deesse ungues

et dentes.

Fabula docet fortem orationem, nisi etiam
viribus sit fulta, a potentioribus derideri.

167. Lepus et Leonis Imperium

Leo quidam regnabat, non iracundus, neque crudelis,
nec qui semper vires amaret, sed mansuetus ac iustus,
velut hominum aliquis. Sub eius igitur imperio, narrant
silvestrium habitum fuisse concilium animantium,

quo vicissim darent poenas ferae cunctae vel acciperent
invicem. Cum autem piacula luerent lupus agno,
rupicaprae pardus, cervo tigris, et pax esset ubique,
pavidus sic est locutus lepus, ^Ast mihi hicce dies
semper erat in votis, qui violentis quoque animalibus
metuenda faciet quae sunt invalida."

53

168. Lepus et Homines Simplices

Quidam simplices fuerunt ad terminum quo debuerunt
solvere redditus domino, et non habuerunt nuntium

qui ita cito posset negotium peragere. Dixerunt ad
invicem, *Quid faciemus, quod terminus adest?" Dixerunt
quidam, *Lepus est animal scilicet velox; suspendamus
in collo eius bursam cum censu et iniungamus ei quod
cito deferat ad curiam domini nostri." Sic fecerunt, et
lepus cum bursa et censu cucurrit ad nemus quantum
potuit quod homines nesciebant quo devenerit.

169. Lepus et Lupus, Contendentes

Lupus et lepus sibi obviaverunt, et ait lupus, *Super
omnia es animal meticulosum. Auderesne contendere cum
aliquo animali?" "Certe," ait lepus; "ita tecum, licet grande
corpus habeas et ego modicum." Lupus indignatus ait,
"Certe firmabo decem aureos contra unum quod te
vincam." *Certe placet," ait lepus, et constituti sunt in
campo ad pugnandum. Lupus currebat versus leporem ad
capiendum et devorandum; lepus fugam arripuit et lupus
insequebatur. Sed lepus velocius currebat. Lupus, iam
fatigatus, gressum sistebat et super terram se proiecit.
Amplius currere non poterat. Et ait lepus, *Ego non
pugno, nisi cum pedibus, nisi fugiendo. Sic saepe cum
canibus pugnavi et vici. Et tu, victus, redde quod debes."

170. Lepus, Canis, et Caprarius

Ex fruticeto leporem villosipedem quem excitaverat,
insequebatur canis, venandi non imperitus. Cursu tamen
fuit impar, et caprarius quidam dixit per iocum, *Quantula
bestia reperta fuit te velocior?" Cui canis, *Currit aliquis
aliter alium rapere qui cupit, et aliter alium qui ex malo
servat."

171. Lepus et Canis
Canis, leporem insequens, prehenderat eumque

interdum mordebat, interdum fluentem ex vulnere

54

lambebat sanguinem. Lepus ergo, credens canem malle
osculari se, conversus ad illum, *Aut me amice," inquit,
*complectere, aut hostiliter morsu neca."

172. Lepus, Vulpes, et Canis

Vulpes, cum fugaretur a cane et iamiam esset capienda
nec ullam aliam evadendi viam invenire se posse
cognosceret, ^*Quid me," inquit, *O canis, perdere cupis,
cuius caro tibi usui esse non potest? Cape potius leporem
illum (non procul enim lepus aberat) cuius carnem
suavissimam mortales esse commemorant." Canis igitur,
motus consilio vulpis, omissa vulpe, leporem insecutus
est, quem tamen ob incredibilem eius velocitatem capere
non potuit. Paucis post diebus, lepus, conveniens vulpem,
vehementer eam accusabat (verba enim eius audierat)
quod se cani demonstrasset. Cui vulpes, *Quid me
accusas, lepus, quae te tantopere laudavi? Quid diceres,
si te vituperassem?"

173. Lepores, Canes, et Vulpes

Lepores, cum canum impetus effugere semper cogerentur,
ad vulpinam gentem supplicatum denique misere,
auxiliares copias sibi commodare vellet. Vulpes, quas
odium vetus et ira acris adversus canes stimulat, auxilia
spondent. Coeunt; ad pugnae locum properant frequentes,
at leporibus iubent stare otiosos ne forte, solita timiditate
exterriti, animos strenue dimicantum corrumpant.
Lepores promittunt se his inertiae legibus, quamquam
turpibus, obsecuturos fore. Placidi ergo pugnam spectant.
Postmodum tamen, cum vident vulpium phalanges, et
numero et astu superiores, canibus praevalere, concurrere
audent, si partem aliquam laudis et victoriae sibi asserere
queant. Sed, ubi propius in taeterrimis hostium vultibus
intuentur, omnes simul fugere et exemplo malo turmis
socialibus suasere ut similem fugam caperent.

Bellicosos solos pugnare expedit; imbellium
agmen officit, nedum adiuvet.

55

174. Lepus et Vulpes, Contendentes

Orta est aliquando contentio vulpem inter et leporem

de nobilitate et praestantia. *Ego te," dicebat lepus vulpi,
*praecello cursu." *Ego te," respondebat vulpes, *mente."
Ille, ^Sum te velocior pedibus." Ista, ^Ego ingenio, quo
venatorum retia et plagas et canes saepius eludo quam
tu celeritate pedum."

175. Lepus et Vulpes apud Iovem

Lepus et vulpes a Iove petebant: haec ut calliditati suae
pedum celeritatem, ille ut velocitati suae calliditatem
adiungeret. Quibus Iuppiter ita respondit, *Ab origine
mundi e sinu nostro liberalissime singulis animantibus
sua munera sumus elargiti; uni autem omnia dedisse
aliorum fuisset iniuria."

176. Lepus in Puteo et Vulpes

Lepus, sitim ut aqua extingueret, in puteum descenderat
largisque haustibus se satiaverat. Inde cum vult reverti,
occlusa via, inops consilii, vehementer se cruciat. Quod
animadvertens vulpes, quae forte illum ibi offenderat,
^Maximo," inquit, *mehercule versaris in periculo.

Sed prius te oportuit deliberare, qua via ex puteo

posses ascendere, ac deinde demum descendere."

177. Cuniculus et Aquila

Aquila, in altissima arbore nidulata, catulos cuniculi,

qui longe illic pascebantur, in escam pullorum suorum
rapuerat. Quam cuniculus blandis orabat verbis ut suos
sibi filios restituere dignaretur. At illa eum ut pusillum et
terrestre animal et ad sibi nocendum impotens arbitrata,
eos in conspectu matris unguibus dilacerare et pullis suis
epulandos apponere non dubitavit. Tunc cuniculus,
filiorum morte commotus, hanc iniuriam minime
impunitam abire permisit. Arborem enim, quae nidum
sustinebat, radicitus effodit. Quae, levi impulsu ventorum
procidens, pullos aquilae, adhuc implumes et involucres,

56

in humum deiecit, qui, a feris depasti, magnum doloris
solatium cuniculo praebuerunt.

Haec indicat fabula neminem potentia sua fretum
imbecilliores debere despicere, cum aliquando
infirmiores potentiorum iniurias ulciscantur.

178. Cuniculus et Venator

Cuniculus, thymoque serpylloque pastus et satur,

leve corpusculum variis motibus saliendo et cursitando
agitabat cum, concitati sonipedis rapido impetu et equitis
saevientis crebro verbere perterritus, antrum celeri fuga
repetiit et in ultimam latebram se condidit trepidus.
Postmodum, ubi pavor falsus tandem evanuit, ad pascua
redit. Videns venatorem sensim accedere timido et
suspenso pede, ^Ab hoc homine," inquit, *nil periculi
mihi obiicitur; etenim placidus est et ipse videtur hunc
meum occursum pertimescere, tamen non sum ulli
valde formidabilis." Dum misellus sic garrit et se decipit,
homo ille placidus missili plumbo hunc necat.

Saepius homines timent ubi omnia tuta sunt et,
ubi timenda sunt omnia, se tutos putant.

179. Herinaceus et Vulpes, Iter Facientes

Cum una forte iter facerent vulpes et herinaceus,
gloriabatur illa et ostentabat ingenii sui calliditatem et

se plurimarum artium notitia instructam esse superbe
praedicabat et rogabat quid herinaceus sciret. *^Nihil
enim," inquit herinaceus, *nisi me in globulum
convolvere." Hoc enimvero irridebat illa et contemnendum
ducebat. Paulo post, incidunt in canes, qui cum omnibus
artibus vulpem capiunt et discerpunt; spinis autem suis
tectus et defensus, herinaceus omne periculum evasit.

180. Herinaceus, Vulpes, et Muscae

Vulpes, cum flumen traiiceret, in voraginem decidit. Ex
qua cum minime posset exire, diu male affecta fuit ipsique
multae caninae muscae adhaeserunt. At herinaceus,

57

qui per inde forte vagabatur, ut eam vidit, misericordia
captus, interrogavit num ab ipsa caninas muscas abigeret.
At illa omnino vetavit. Cuius rei causam cum ille
quaereret, ei vulpes respondit, «Quoniam istae quidem
plenae mei iam sunt, et parum sanguinis sugunt; si vero
has abegeris, aliae venientes famelicae exhaurient mihi
reliquum sanguinis."

181. Herinaceus et Lupus, Ovem Furantes

Lupus et herinaceus, confederati, ad villam venerunt et
furati sunt ovem. Lupus, ferens ovem, fugam arripuit,
et post se socium reliquit. Sed herinaceus lupo vocavit,
*Saltem ultimum mihi osculum dare poteris." Lupus
accessit et osculatus est eum. At ille, labia dentibus
suis arripiens, ei adhaesit. Instant canes, et lupus
adhaerentem sibi deportat, licet invitus. Dixit, "Dimitte
me adhuc, quoniam ambo capiemur." Respondit
herinaceus, *Socii tam fideliter coniuncti, aut simul
evadant, aut simul capiantur." Ventum est ad silvam

et videns herinaceus quia posset evadere, laxavit dentes.
"[ace," inquit lupus, *misera bestiola! Ego vero fugiam
in latebras silvarum ut salvus evadam." Respondit
herinaceus, *&Foedus turpiter disrumpis, cum tu,
reversus ad ovem, me post tergum relinquis."

Sic contigit deceptori quod seipsum decipit.

182. Herinaceus et Lupus Captus

Lupus et herinaceus socio iungebantur foedere. Contigit
interim lupum, minus caute ambulantem, in cippum
intrare, et captus est pede. Rogavit ergo socium suum
herinaceum ut ei fideliter assisteret et, in tanta
necessitate, ut bonus socius sibi subveniret. Cui respondit
herinaceus, ^Subvenire vobis minime possum, antequam
sancti, a quibus ligatus estis, vos absolvant. Multa enim,
reor, pro satisfactione excessuum, sanctis vovistis, quae
ut mihi videtur non bene persolvistis, carnium videlicet
abstinentiam vel aliqua huiusmodi, et inde vobis offensi
permiserunt vos in laqueum venire. Agendum ergo vobis

58

est pro gratia eorum. Quam si obtinueritis, poterit vobis
prodesse mea societas; aliter non, quia divinae voluntati
obviare nullatenus audeo."

183. Herinacei et Viperae

Herinacei, hiemem adventare praesentientes, blande
viperas rogaverunt ut in propria illarum caverna adversus
vim frigoris locum sibi concederent. Quod cum illae
fecissent, herinacei, huc atque illuc se provolventes,
spinarum acumine viperas pungebant et vehementi dolore
torquebant. Illae, male secum actum videntes, blandis
verbis orabant herinaceos ut exirent, quandoquidem tam
multis locus esset angustus nimis. Cui herinacei *Exeant,"
inquiunt, *qui hic manere non possunt." Quare viperae,
sentientes ibi locum non esse, cesserunt hospitio.

Fabula innuit eos in consortia non admittendos
quos non eiicere possumus.

184. Herinaceus et Colubra

Herinaceus colubrae cutem teneram spiculis suis
pupugerat et sauciaverat. Illa continuo hanc
offensiunculam vindicare parat, furore magno ardens.
Animo tumente saevit, in hostem ruit, et totum
circumvolvit. At ipsa undique telis obstantibus
circum sese induit.

Frustra ergo sic tentat damnum leve ulcisci,
simulque in malum magnum incurrit.

185. Herinaceus et Cervus

Certamen erat inter herinaceum et cervum; qui

citius poterit percurrere prata, victor erit. "Heu,"

infit herinaceus, *hoc est impossible ut mihi victoria
perveniat." Hoc modo queritans et flens, domum perrexit.
Quem ut sua mulier dolentem conspexit, quaesivit quid
hoc sit. Herinaceus rem sermone retexit. Tunc uxor ait,
^Notum tibi satis est, quod nos ambo ita conformes et
similes simus, ut nulla mens discernat inter nos. Igitur

59

consilium sanum tibi dabo: et tu et cervus simul stabitis,
sed ego contra stabo. Cum cervus ad me cucurrerit, tunc
ego clamabo, 'Perveni citius, ergo tibi prata negabo.' Sic
cervus recedat lassus et illusus!" Sic fecerunt herinacei,
et hoc artis ingenio cervus, contra spem victus, e prato
discedit.

186. Talpa et Olitor

Olitor, talpam capiens, eam interimere volebat. Cui illa

^Ne occidas," inquit, *mi here, me famulam tuam, tam
pulchra pelle contectam et hortulos tuos gratis fodientem."
^Non me," respondit olitor, *his blandulis delinies verbis,
cum, me invito, hortulos meos, ut dicis, fodiens, herbas
omnes, ut te ipsam pascas, radicitus eruas, et me

ad inopiam redigas."

187. Talpa et Tumulus

Talpa larem tenebricosum, sub humo intubis et rapulis
consita, fodiebat, et *Olitor," inquit, "Argo oculatior
fuerit, si me deprehenderit tam bene latentem." Sed,
dum glaebulas trudit et sursum aggerit, tumulus fit
qui latentis operam indicat, et olitor advertit. Insidias
in ipsis latebrae faucibus collocat et incautam capit.

Aliqua via, malefici semper se produnt.

188. Talpa, Asinus, et Simia

Asinus et simia, simul aliquando confabulantes,
coeperunt de Natura, omnium parente, conqueri:
ille quod erga se, illiberalis, cornua non dedisset,
suae defensioni necessaria; haec vicissim quod
caudam non esset largita, nudis natibus operiendis
oportunam. Audiebat talpa colloquentes, ad quos
"Tacete," inquit, *ambo, et cessate murmurare,
cum me oculis captam patienter sustinere videtis."

60

189. Talpa et Lynx

Lynx oculata talpae caeco ait, *Cur vitam amare potes,
miser, cum scias lucem tibi inutilem esse? Illane vita
vocanda est quae munere tanto caret? Ideoque vivus

in tumulo lates, degens sub humo. At mihi non lates,
quae oculo acuto in abditos sinus terrae penetrare novi."
Talpa contra sic refert, *Quod superum voluntas tibi tam
acutum cernere dederit, ultro gratulor; neque ista caecitas
me obruit, nam aurium facultas singularis mihi data fuit.
Et nunc, certe, nunc aliquem sonum audio, forsan aliquid
triste tibi minitantem." Arcus sonus erat, quem venator
abditus tetenderat, vulnus altum adigere destinans.
Sagitta volat; lyncis pectus transverberat, et oculos,

qui noctem densissimam superare poterant, nox aeterna
iam occupat.

Natura cuique dotem suam largita est.

190. Talpa et Mus

Mus inconsultus, dum huc illuc cursitat, talpam
pascentem in ipso cavi aditu videt. Illa sic murem
admonere coepit, ^Heu! Cur, miser, cursus iterare amas,
tam sollicitos et tam tibi parum utiles? Quid tantum iuvat
ferri, referri, et inquietum pertrahi, utcumque prava
curiositas iubet? Quietus et beatus in latibulo tuo vivere
potes; an vero nescis, simul foras erumpis, te periculis
obiici et multis et gravibus? Nihil umquam audisti de
felium gente perniciosa, quam sit agilis, astuta, et rapax?
At, at, aliquis sonus mihi aures perculit. Latibulum subeo;
tu vale, et fuge, si sapis." *Nihil est," mus inquit; "inanis
metus te ciet; manendum." Simulque feles (nam ipsa
furtim repserat, praedam secuta) prosilit, et murem capit.

Vivit beatus, qui sibi vivit latens.

191. Castor et Venator

Castor est animal in paludibus sese nutriens, cuius
testiculi variis medelis utiles esse dicuntur. Itaque cum
quispiam eum sequitur, venationis causam non ignorans,

61

fugit ad speluncam ubi, ab hominum conspectu
canumque odoratu securus, testes dentibus exscindit

et venatoribus appropinquantibus relinquit, et hoc pacto
se securum praestat.

Sapiens, ut a periculis se eripiat,
nihil intentatum relinquit.

192. Taxus et Porcelli

Abundantia erat glandis maxima, et dimissi sunt porci
cum pastoribus ad nemora. Taxus ergo, nemoris alumnus
et incola qui glandibus vivere solebat, videns eas vastari,
porcis se sociavit et de genere ipsorum esse dixit, unde et
merito ipsis communicare deberet in pascuis. Cum autem
postea vidit incrassatos porcos securibus subduci et
interfici, idem de se metuens, carnificibus ait, «In me
saevire non debetis, quia canis sum natura et genere,

nec humanis esibus aptus." Et ostendit eis ungulas suas
in argumentum, et more canis terram scalpere coepit
ungulis suis caninis.

Sic multi cupidi et astuti duas vias ingrediuntur,
sed, cognita eorum versutia, etsi quandoque
benefecerint vel vera locuti fuerint, nullius tamen
sunt momenti quae dicunt vel faciunt.

193. Mustela et Homo

Mustela, dum apprehenderet mures, ab homine capitur.
Illa vero cum fugere vellet, ^Rogo," inquit, ^O homo, ut
parcas mihi, quia ex molestis sueta sum domum tuam
expurgare." At ille *Non causa," inquit, *mea haec facis;
nam gratam te haberem, si pro me fecisses, veniamque
promeruisses; sed ideo mures necas ut comedas reliquias
nostras quas illi fuerant rosuri, et tu totum devores
omniaque tecum deportes. Nolo mihi deputes beneficium."
Dixit, sicque morti tradidit.

Qui simulatorie famulatur, male remuneratur.

62

194. Mustela et Lima

Mustela, in officinam aerariam ingressa, limam

ibi iacentem circumlambebat. Contigit autem ut,
dilacerante se lingua, multus sanguis efflueret.
Illa tamen oblectabatur, aliquid ex ferro se avellere
putans, donec tandem omnino linguam amisit.

Haec fabula de iis narratur qui, contentionum
cupidi, sibimetipsis nocent.

195. Mustela et Mus Grandaevus

Mustela, inveterata nec iam amplius mures venari
praevalens, arte iuvari voluit ut vitam habere posset.
Igitur in farina se coniecit et abscondit, ubi murium
frequentiam esse scivit. Ibi ergo in insidiis latitans,
mures sine labore capiendos exspectavit. Cepit itaque
tres iuvenes et minus cautos mures. Tandem venit
grandaevus mus et circumspectus, qui de laqueis

et muscipulis non semel evaserat, vidensque illam
insidias habentem, cognita fraude eius, sic eam
allocuta est, ^Minus cautos mures decipere quidem
potesti; sed me minime capietis. Ego enim vos intus
in cute novi."

196. Mures Duo

Mus rusticus, videns urbanum murem rus
deambulantem, invitat ad cenam depromitque
omne penum ut tanti hospitis expleat lautitiam.
Urbanus ruris damnat inopiam urbisque copiam
laudat, secumque in urbem ducit rusticum.

Qui, inter epulandum attonitus insolitis clamoribus,
cum intellexerat periculum quotidianum esse, dixit
urbano muri, *Tuae dapes plus fellis quam mellis
habent. Malo securus esse cum mea inopia quam
dives esse cum tua anxietate."

63

197. Mus in Muscipulo Captus

Lardum e muscipulo pendulum edacitatem muris famelici
inflammaverat; at vix attigit, captus gemit. Miser ergo,
dum suam sortem lamentatur, quippe iam videns spem
salutis nullam sibi superesse, mus severus et retorridus
huc forte venit et, ^Merito certe tuo," inquit, *accidit
malum quod nunc deploras. Ego iam quidem centies
videram dapes eiusmodi fraudulentas mihi obiici, at
semper animus abhorruit, quantamlibet illae appetentiam
sui excitarent. Etenim profecto in hoc capite nostro aliqua
scintilla sensus et prudentiae viget; rationis autem quam
sis indigus iam saepe comprobatum feceras futilibus

et indoctis moribus." ^Meme enecas," inquit alter; *quod
arguis, ferrem libenter, si simul dares medelam malis
meis. Sed cum tu, dure, nihil prodesse queas, cur

tuis conviciis meam hanc calamitatem exasperas?"

198. Mus et Rana, Decertantes

Post longe exercita odia, mus et rana in bellum ruebant.
Causa certaminis erat de paludis imperio. Anceps pugna
fuit. Mus insidias sub herbis struebat et, improviso Marte,
ranam adoritur. Rana, viribus melior et pectore insultuque
valens, hostem aggreditur. Hasta utrique erat iuncea et
paribus formosa nodis. Sed, certamine procul viso,

milvus adproperat, dumque prae pugnae studio neuter
sibi cavebat, bellatores ambos egregie pugnantes milvus
secum attollit laniatque.

199. Mus et Bos

Opimum bovem resupinatum in stramento arrodere mus
coepit et dentibus multa carne densum femur lacerare.
At bos primum caput quassabat, et movebat cornua, mox
etiam exsiliebat, et circumspicebat, ac vestigabat hostem.
Cui mus, de cavernula sua caput exerens, ^Quantilla,"
inquit, ego bestiola quantum animal excitare potui."

64

200. Mus in Cista Natus

Mus, in cista natus, omnem fere ibi duxerat aetatem,
nucibus pastus quae in ea servari solebant. Dum autem
circa oras cistae ludens decidisset quaereretque
ascensum, reperit epulas lautissime paratas, quas cum
gustare coepisset, ^Quam stultus," inquit, ^hactenus fui,
qui toto in terrarum orbe nihil melius cistula mea esse
credebam. Ecce quam suavioribus hic vescor cibis."

201. Mus in Olla

In ollam iusculi plenam quae carebat operculo, mus
cecidit et, suffocatus adipe, iamque expirans animam,
"Edi," inquit, *bibique, et cunctis implevi me cibis.
Mihi tempus est mori."

Helluo, fies mus inter homines, si quae nocent
dulcia non respues!

202. Mus in Cervisia

Mus semel cecidit in spumam vini vel cervisiae quando
bullivit. Catus, transiens, audivit murem pipantem

eo quod exire non potuit. Et ait catus, ^Quare clamas?"
Respondit, *Quia exire non valeo." Ait catus, ^Quid dabis
mihi, si te extraxero?" Ait mus, *Quicquid postulaveris?"
Et ait catus, *Si te hac vice liberavero, venies ad me cum
te vocavero?" Et ait mus, *Firmiter hoc promitto." Ait
catus, ^oTura mihi." Et mus iuravit. Catus murem extraxit
et ire permisit. Semel catus esurivit et venit ad foramen
muris, et dixit ei quod ad ipsum exiret. Dixit mus,

^Non faciam." Ait catus, *Nonne iurasti mihi?" Dixit,
"Frater, ebria fui, quando iuravi."

203. Mures et Catus Mortem Simulans

Catus, cum pistoris domum ingressus est, quam plurimos
invenit mures et, nunc unum nunc alterum devorando,
tam caute patrifamilias providebat ut paucos relinqueret.
Mures interim, cum ante oculos habuissent diuturnam
illorum caedem, consilium ceperunt quo pacto catum

65

vorabundum evitarent. Post varias disceptationes,
concludebant tandem ut in locis occultis altissimisque
remanerent, ne descendendo in praedam cato venirent.
Catus, hoc consilio intellecto, se mortuum fingebat, cum
unus ex murium senioribus ab alto exclamavit, *Euge,
amice! Non cato credendum est, ne mortuo quidem."

204. Mures Felem Contemplantes

Mures complures, in cavo parietis commorantes,
contemplabantur felem, quae in tabulato, capite

demisso et tristi vultu, recumbebat. Tunc unus ex eis
^Hoc animal," inquit, "benignum admodum et mite
videtur. Vultu enim ipso sanctimoniam quandam praefert;
volo ipsum alloqui et cum eo indissolubilem nectere
amicitiam." Quae cum dixisset et propius accessisset,

a fele captus et dilaceratus est. Tunc ceteri, haec videntes,
secum dicebant, *Non est profecto, non est vultui temere
credendum."

205. Mus, Catus, et Gallus

Mus instruxit filiam suam ne exiret cavernam. Quae
tamen exiit et vidit gallum paleas cum pedibus
removentem et clamantem plurimum. Timuit. Vidit
etiam catum iuxta caminum, ei lento gradu suaviter
appropinquantem et, non exspectans, intravit cavernam,
tremens. Quoniam trementem mater invenit et filia
narravit quod viderat gallum quasi diabolum, et catum
quasi heremitam. Quae ait, *Ne timeas illum qui videtur
ita malus, sed cave ab illo qui videtur sanctus."

206. Mures, Feles, et Tintinnabulum

Mures aliquando consultabant quomodo se a fele tueri
possent. Multa proponebantur a singulis muribus, sed
nihil placebat. Postremo unus dixit, "Tintinnabulum
feli annectendum est; tum statim audiemus cum veniet,
facileque effugiemus." Omnes mures laeti praedicant
prudentem consilii auctorem. *Iam tu," inquiunt,

66

"^annecte tintinnabulum." *Ego vero," respondet ille,
"consilium dedi; alius operam sumat." Irritum consilium
fuit, quoniam qui feli annecteret tintinnabulum non
reperiebatur.

Dictum citius quam factum.

207. Mures et Feles, Proeliantes

Feles quondam et mures commiserant proelium. Mures
vero, maxima clade profligati, cum animi et virium defectu
se victos esse intellexissent, satrapas et antesignanos
elegerunt sibi. Qui, ut inter reliquos insignibus et
fortitudine eminerent, capitibus suis addiderant cornua.
Iterum deinde feles adortae mures universos in fugam
avertunt. Ac reliqui quidem mures, fuga servati, tuto
latibula sua intrant. Praetores autem et ipsi fuga ad
latebras pervenerant suas sed, cum intrare vellent,

sunt impediti cornibus. Quos comprehensos feles
dederunt neci.

Qui nimis freti sunt armis suis, per ipsa arma
intereunt.

208. Mus et Leo

Circum leonem dormientem lascive discurrebant musculi,
quorum unus in dorsum eius insiluit. Captus autem

a leone experrecto excusavit imprudentiam gratiasque se
ei habiturum esse pollicitus est, si vitae parceret. Leo,
etsi erat ira commotus, ignovit tamen musculo precanti,
et tam contemptam bestiolam dimisit incolumem. Paulo
post, incautius praedam vestigans leo in laqueos incidit,
quibus adstrictus rugitum maximum edidit. Accurrit
musculus, cernensque vinculis detentum qui sibi
dudum vitam petenti concesserat, arrepsit ad laqueos
eosque corrosit. Hoc modo cum leonem periculo
liberasset, "Tibi," inquit, "ludibrio eram, quasi nullum
vicissim beneficium praestare possem; nunc scias

etiam murem gratias referre posse."

67

209. Mus et Leonis Gratia

Leo, laqueo captus, cum ita se irretitum videret ut nullis
viribus sese explicare posset, murem rogavit ut, abroso
laqueo, eum liberaret, promittens tanti beneficii se non
futurum immemorem. Quod cum mus prompte fecisset,
leonem rogavit ut filiam eius sibi traderet in uxorem.
Nec abnuit leo ut benefactori suo rem gratam faceret.
Nova autem nupta, ad virum veniens, cum eum non
videret, casu illum pede pressit et contrivit.

Moderanda sunt vota, nam qui plura quam
decet quaerit, interdum etiam et mortem
festinat suam.

210. Mus, Mustela, Vulpes, et Lupus

Mus furtim nucem rapuerat et, cum ad cavum rediret,

ea dape belle refectus, mustela hunc adspicit, persequitur,
capit, comestque. Sed mox irruens vulpes ipsam necat

et pariter mandit. Lupus famelicus hanc denique
apprehendit et simul vorat vulpemque mustelamque
muremque et nucem.

Fabella indicat latrones potentiores saepe
scelere latrunculorum frui.

211. Mus et Rusticus

Mus, a rustico deprehensus, acri morsu eius digitos
vulneravit. Rusticus murem dimisit, dicens, *Nihil,
mehercule, tam pusillum est, ut de salute desperare
debeat."

212. Mus Uxorem Quaerens

Mus, cum vellet nubere, filiam Solis sibi sponsam expetiit,
utpote qui de alto genere suum instituere intendebat
coniugium. Cui ait Sol, *Ostendam tibi potentiorem me,
Nubem scilicet, qui radios meos saepissime abscondit."
Venit igitur ad Nubem. Cui Nubes respondit, ^Ostendam
tibi potentiorem me, Ventum scilicet, qui me dissipat

68

et dividit in diversas caeli plagas." Venit ergo ad Ventum,
qui respondit, *Murus me valide resistit et impetus meos
sustinet." Venit ergo ad Murum et dicit, ^Da mihi filiam
tuam." Cui respondit Murus, *Ostendam tibi cui ego
resistere non valeo: Mus, qui me perfodit. Aptiorem

tibi nuptam quam filiam Muris numquam invenies."

Sic fit de illis qui parem sibi nullum existimant;
dum naturam suam fallere cupiunt, nolentes
in eandem recidunt.

213. Mus et Elephantus

Mus, corporis exigui praeter solitum, elephantum
praestantem, mole insolita, cernebat. Ridebat, quod belua
altae cervicis passibus tardis iret, sarcina gravi onusta.
Sublimi dorso eius sultana augusta sedebat, et simia,
feles, anus, psittacus atque canis, et comites mulier
quotcumque secum trahebat; quippe sultana peregre ibat
vota Deo solvere. Mus, attonita quod turba frequens
colossum tarda mole vastum aspiciat, ^Ego miror," ait,
^minor est an maior virtus et gloria nobis, ut quisque
nostrum plusve minusve loci implet? Haec fera,

O mortales, quid habet mirabile? An corpus magnum,
unde pavor pueris nascitur? Elephantus haud nobis,
licet exiguis, praeponderat vel uno momento!" Plura
dicere parat. Ecce feles, sua cavea erumpens, hunc
subito dedocet mures elephantis pares esse.

214. Mus et Montes

Rumor erat parturire montes. Homines undique
accurrunt et circumstant, monstri quidpiam non sine
pavore exspectantes. Montes tandem parturiunt; exit
ridiculus mus. Tum omnes risu emoriebantur.

Reprehendit haec fabula iactantiam illorum qui
cum magna profitentur, vix parva faciunt. Vetat
etiam inanes timores; plerumque etenim periculi
metus est ipso periculo gravior et ridiculum est
quod tantum formidamus.

69

215. Sorex et Mus

Sorex, acutos sonos ore stridulo ciere solitus, cum
crederet sese belle cantitare, gestiebat et sibi plaudebat;
iocans, muris taciturnitatem etiam carpebat. At ille

*^Si saperes," ait, "pariter taceres." Quo dicto, mus

cavum subiit. Mox autem feles supervenit, soricis inepti
stridore crebrescente admonita, et tacito gressu accedens
incautum occupat. Atque ita sorex suo indicio proditus
perit.

216. Sorices, Mures, et Catus

Catus sedit super fornacem, infulatus et baculo suo
innixus, muresque convocans et sorices, episcopum
se esse dixit et ad benedictionem suam eos inclinari
praecepit et sibi fieri obedientes. Cui antiquus sorex
sic respondit, *Carius est mihi ut moriar paganus
quam quod sub vestra manu fiam christianus."
Tunc ergo mures et sorices, a benedictione ipsius
fugientes, in suis se latebris occultarunt, et catus,
mitram exuens, episcopatum deposuit.

217. Asinus et Lyra

Asinus lyram vidit in prato iacentem; accessit et

chordas temptavit ungula. Tactae, sonuere. "Bella res,
mehercules, male cessit," inquit, ^quia artis sum nescius.
Si hanc reperisset aliquis prudentior, divinis cantibus
aures oblectasset."

218. Asellus et Liber

Asellus quidam librum elegantem reperit; simul
improbavit atque iocans discerpsit.

Stupiditas criticum audaciorem facit.
219. Asini Spongiis et Sale Onusti
Asini duo forte una iter faciebant, onustus alter spongiis,

alter sale. Cumque hic sub sarcina praegravante lapsus

70

esset in transitu profluentis vadoso, sale aqua contacto
et in tabem liquidam soluto, undis evasit ab omni onere
liber, gestiens. Spongias alter ferens, hoc viso, ut ipse
sarcina sua sese levaret, vado alto sponte procubuit;
sed, spongiis aquam usque combibentibus depressus,
imo flumine mersus haesit.

Non una agendi ratio cunctis congruit.

220. Asellus et Rivus

Asellus ad rivum venerat; carduos egregios videt in
margine ulteriore satos. Fames sollicita, illecebris dulcibus
agens, ieiunum huc porro impellit suadetque rivum statim
traiicere, quod et aquae breves sinunt. At pecus inepta
timet, scilicet ne rigescant pedes si lympha eos delicatos
tingat. "Exspectemus," ait, *dum aqua omnis defluat."
Exspectat ergo at tamdiu, dum vigor paene consumptus
languidos artus deficiat. Tandem vadum tentat, si
traiicere queat, sed frustra; limus tenax et lubricus
impedit inertem ne ad dulces cibos perveniat.

Merito caret bonis quibus maxime eget
quisquis rem bene gerendi horam prorogat.

221. Asinus et Canis

Asino, esculenta messoribus in agro portanti, occurrit
herilis canis. Cui dixit, ^Tu panibus cibisque onustus es
quorum mox ego particeps ero; interim dum per viam
incedis, tu ipse rubos comedis." Huic asinus respondebat,
"*Frustula fortassis et ossa ad te pertinebunt; verum rubi
quos ego comedo sunt gratiores mihi et magis meum
palatum sapiunt quam omnes in macello carnes aut
bellaria in pistorum officinis."

222. Asini Duo et Vulpes

Dum inter se colluderent asini duo, par inficetum et
illaudatum, opipare pransi et dulcibus carduis recreati,
*Heus," inquit unus, "frater, ut tibi placet conditio nostra?
Decor corporis nostri qualis videtur? Et ista oris dignitas,

71

isti vocis soni, modo acuti, modo graves? Iste aurium
apex, subtilis et nitidus? Quantum haec cuncta laudis

et gloriae habent?" Alter respondet, *Cur pudor nos tacere
cogat, quod ipsa veritas loqui iubet? Nos ambo nempe
belluli toti sumus! Res patet, vacua ab omni controversia.
Si quid forsan invidia obtrectaverit, quid tum? More suo
fecerit; in optima quaeque invehi solet. Obtrectet igitur

et gemat." Vulpes, ut omnia audierat, *O vos bestiae nimis
felices," inquit, *quibus ab omnibus negata laudum
munera, a vobis ipsis invicem accipere fruique licet!"

223. Asina et Bos, Iuncti

Pauper quidam agricola, cum asinam quam habebat bovi
iunxisset, necessitate coactus, his terram arabat. Opere
autem expleto, cum eos iugo esset soluturus, asina bovem
interrogavit quis eorum agricolae instrumenta domum
referre deberet. Cui ille respondit, ^Qui antea solitus,
omnino nunc etiam referet."

224. Asinus et Bos, Pascentes

Bos et asinus in prato eodem gramina tondebant. Ille
seligebat quae magis sibi placitura et profutura crederet.
Hic quaelibet carpebat et omnia vorabat promiscue.
Quod videns, bos admonet non omnia praedita bono
sapore esse; exploret ergo et ex gustatu iudicet, quorum
saliva potior sit. Asinus refert, Omnium saliva mihi par
et una est."

225. Asinus et Vitulus

Asinus et vitulus, in eodem pascentes prato, sonitu
campanae hostilem exercitum adventare praesenserant.
Tum vitulus *Fugiamus hinc, O sodalis," inquit,

"ne hostes nos captivos abducant." Cui asinus

"Fuge tu," inquit, *quem hostes occidere et esse
consueverunt. Asini nihil interest, cui ubique

eadem ferendi oneris est proposita conditio."

72

226. Asinus Porco Invidens

Asinus porco, qui sub eodem erat domino, plurimum
invidebat quod omnis laboris expers, variis nutriretur
cibis indiesque pinguior fieret; ipse autem, plurimum
laboris sustinens, duris paleis aleretur. Unde macilentus
effectus, vix ingredi posset. Sed ubi vidit contubernalem
suum ad lanienam trahi ut, occisus, hominum esset
cibus, aliquantulum recreatus, ^At at," inquit, ^hinc illa
in nutriendo porco hominum diligentia? O quam melius
est asinum esse quam porcum!"

22'T. Asinus et Porcelli Hordeum

Cum quidam verrem immolasset sancto Herculi, cui pro
salute sua votum debebat, hordei reliquias poni iussit
asello. Quas ille aspernatus, sic locutus est, ^Libenter
cibum istum prorsus adpeterem, nisi qui illo nutritus est
iugulatus foret."

228. Asinus et Vulpes, Peccata Confitentes

Semel lupus audivit animalium confessionem et, cum
multa ex eis fuissent sibi magna peccata confessa,
tandem vulpes dixit quod multas gallinas rapuit et
comedit non benedicendo, et sic de aliis. Postremo venit
asinus, qui confessus est et dixit, Ego subtraxi unam
parvam garbam faeni quod ceciderat cuidam de curru,
et hoc feci propter famem quam patiebar." Dixit lupus
ad vulpem, *Tu non peccasti, quia est tibi innatum et
naturale ut rapias gallinas. Sed maledictus sit asinus,
qui alienum subtraxit!" Et sic mandavit asinum percutere
et sententiavit eum fore suspendio dignum, sed vulpem
dimisit illaesam.

229. Asinus, Lupi, et Canes

Asinus aegrotabat; famaque exierat eum cito moriturum.
Ad eum igitur visendum cum lupi canesque venissent
peterentque a filio quomodo pater eius se haberet, ille
per ostii rimulam respondit, ^Melius quam velletis."

73

230. Asina Aegrota et Lupus

Febri correptam et graviter laborantem asinam, cum
morbus saevus esset, invisit lupus et, tangens aestuans
corpus illius, ubi doleret potissimum interrogat. *Tbi,"
inquit asina, *vel tantum vel maxime dolet, ubi tu me
contingis."

231. Asinus et Lupus, Ligati

Lupus asino obviavit, cui ait, ^O frater asine, comedam
te." Cui asinus, *Ut placuerit, ita facies. Sed nolo ut in via
comedas me. Si enim hic me comederis, vicini videntes
dicent, Quomodo asellus noster permisit se devorari

a lupo?' Eamus in silvam, et liga me per pectus quasi
servum, et ego te ligabo per collum quasi dominum, et ita
perduc me ad silvae inferiora, et ibi me comede pacifice."
Lupus ait, "Ita faciamus." Abierunt, et lupus ligavit
asinum per pectus, et asinus lupum per collum. Tunc
coepit ire asinus ad domum domini sui. Lupus, ut agnovit
fraudem, coepit retrogradare, sed asinus violenter eum
trahebat usque ad fores domini sui. Exiens autem
dominus ac cuncta familia percusserunt lupum usque

ad mortem.

232. Asinus Leoni Cantans et Lallans

Leo, rex animalium, semel quaesivit sibi ministros

ut servirent ei in diversis officiis. Ingessit se asinus,
dicens quod optime sciret cantare et lallare. Dixit leo,
"Audiamus," et asinus aperuit os suum et horribiliter
recanavit. Et ait leo, *Miser, quare mentitus es, cum
sonus tuus horribilis sit? Potius me a somno excitaret
quam dormire faceret. Exeas cito de curia mea!"

233. Asinus Animalia Fugans et Leo

Asinus ediverso occurrit leoni, cui sic dicere coepit,
"Ascendamus in cacumen montis et ostendam tibi
quia et multa animalia me timent." Leo, ridens aselli
verba, ^Eamus," inquit. Cumque venissent ad locum,

74

stans cum fera asellus in edito loco voce summissa
clamare coepit. Quem audientes, vulpes et lepores
fugere coeperunt. At asellus, "Vide quem timeant."
Cui leo contra sic dixisse fertur, *Poterat et me terrere
vox tua, si non scirem asinum te esse."

234. Asinus Leonis Pelle Indutus

Asinus, in silvam veniens, exuvias leonis offendit.

Quibus indutus, in pascua redit, greges et armenta
territans fugansque. Herus autem, qui vagum fallacemque
asinum perdiderat, occurrit. Asinus, viso hero, cum rugitu
obviam fecit. At herus, prehensis quae extabant auriculis,
"Alios licet," inquit, *fallas; ego te probe novi."

Quod non es, nec te esse simules.

235. Asinus, Gallus, et Leo

Gallus aliquando cum asino pascebatur. Leone autem
aggresso asinum, gallus exclamavit, et leo (qui galli vocem
timet) fugere incipit. Asinus, ratus propter se fugere,
aggressus est leonem; ut vero procul a gallicinio
persecutus est, conversus leo asinum devoravit, qui
moriens clamabat, &Tusta passus sum; ex pugnacibus
enim non natus parentibus, quamobrem in aciem irrui?"

236. Asinus Excors, Vulpes, et Leo

Leo, aegrotans, vulpeculam orat sibi cibum ut inveniat.
Illa abiit et ad asinum solum in prato oberrantem devenit
ac inquit, *Quin mecum te confers ad tui generis animalia,
quae plurima intra nemus convenere?" Asinus illam
sequitur, sed leo ita fuerat morbo debilitatus ut asinum
retinere non posset. Asinus elapsus in suum pratum
revertitur. Redit ad eum vulpecula et vere asinum esse ait,
qui leonis amatoris complexus fugerit. Asinus vulpi credit
et iterum ad leonem accedit, qui eum iugulat; tum iubet
vulpem carnes apparare. Vulpecula ut iussa fuerat facit,
sed exemptum cor ipsa devorat. Requirenti autem leoni
dicit asinum cor non habuisse. Hoc leo incredibile esse

75

dicit. Tum vulpes *An putas," inquit, *iterum ad te adduci
hunc potuisse, si cor haberet?"

237. Asini et Agricola Senex

Agricola quidam in agro consenuit et, cum numquam
ingressus esset in urbem, precabatur domesticos ut eam
videret. At illi, iunctis asellis atque in curru eo imposito,
solum iusserunt agere. Eunti tamen procella et turbine
aerem occupantibus et tenebris factis, aselli a via
aberrantes in quoddam praecipitium deduxerunt senem.
At ille, iam praecipitandus, *O Iuppiter," ait, *in qua re
te iniuria affeci quod sic inique occidor, praesertimque
neque ab equis generosis, neque a mulis bonis, sed

ab asellis vilissimis?

238. Asinus et Agaso

Asinus dum ab agasone ageretur, a via paulum

digressus, relicta planitie, praerupta in loca ferebatur.

At cum denique in praeceps rueret, agaso cauda arreptum
conabatur in viam reducere. Sed cum asinum a lapsu
retinere non posset, eum omnino dimisit et "Vince utique,"
ait, ^infaustam enim victoriam reportas."

239. Asinus et Grammaticus

Grammaticus quidam gloriabatur adeo in arte sua se
excellentem esse ut, si digna daretur merces, non modo
pueros, verum etiam asinum docere profiteretur. Princeps,
audiens hominis temeritatem, interrogabat eum an si
quinquaginta ei daret aureos, intra decennium docere
asinum confideret. Respondit vir impudens non recusare
se ab eo interimi si hoc spatio temporis asinus ille legere
et scribere nesciret. Amici, hoc audientes, admirabantur
increpabantque hominem, qui non modo rem arduam
atque difficilem, verum etiam impossibilem facere
promisisset, timebantque ne exacto hoc tempore

a principe occideretur. Quibus ille respondebat,

76

"Antequam hoc tempus elabatur aut asinus morietur,
aut princeps, aut ego."

Fabula indicat in periculo constitutis moram
saepe auxilio esse solere.

240. Asinus et Umbra Eius

Demosthenes, causam orans, cum iudices parum
attentos videret, ^Paulisper," inquit, *aures mihi praebete;
rem vobis novam et iucundam narrabo." Cum aures
arrexissent, "Iuvenis," inquit, *quispiam asinum
conduxerat, quo Athenis Megaram profecturus uteretur.
In itinere cum sol ureret neque esset umbraculum,
deposuit clitellas et sub asino consedit, cuius umbra
tegeretur. Id vero agaso vetabat, clamans asinum locatum
esse, non umbram asini. Alter cum contra contenderet,
tandem in ius ambulant." Haec locutus, Demosthenes,
ubi homines arrectis auribus auscultantes vidit, abiit.
Tum revocatus a iudicibus rogatusque ut reliquam
fabulam enarraret, *Quid," inquit, *de asini umbra

libet audire? Causam hominis de vita periclitantis

non audietis?"

241. Asinus et Viatores Duo

Duo viatores asinum in solitudine errantem conspicati
sunt. Accurrunt, laeti, et capiunt. Mox autem oritur
contentio uter eum domum abduceret. Uterque asinum
sibi vindicavit quia eum prior conspexisset. Dum illi de ea
re acriter rixantur, asinus aufugit ac neuter lucrum fecit.

Duobus litigantibus, tertius gaudet.

242. Asinus Ludens

Asinus quidam, domum ingressus, cum in ea ludere

ac saltare coepisset, vas fictile rupit. Hoc videns, quidam
accurrit eumque fustibus inde abegit. Sed asinus ad eum,
qui suos humeros fuste caedebat, conversus, *Atqui,"
inquit, ^heri, et prius etiam, hoc idem faciens simius,
magnam vobis attulit voluptatem."

7T

243. Asinus et Domini Canis

Dominus asini habebat etiam catulum. Is a domino saepe
laudabatur et permulcebatur, frustaque semper egregia ei
dabantur. Hoc cum invidia videbat asinus. Cogitabat
secum, "Cur canis ita amatur a domino? Cur ego male
tractor? Ille inutilis est; ego maxima semper commoda
domino comparavi. At canis callidus est adulator; a me
dominus numquam blanditias accepit. Etiam ego amabor,
si idem faciam quod ille facere solet." Forte, hoc tempore
dominus intrat in stabulum. Statim asinus accurrit
rudens, pedes ponit in domini humeris, et faciem lata sua
lingua lambere incipit. Exterritus dominus et iratus, vocat
famulos qui fustibus asinum stultum misere mulcant;
mulcatus, stultitiam suam deploravit.

Quod catulum, non decet asinum.

244. Asinus et Dominus Ingratus

Asinus, qui viro cuidam ingrato multos annos inoffenso
pede servierat, semel ut fit dum sarcina pressus gravi
salebrosa incedit via, sub onere ceciderat. Tum dominus
implacabilis multis verberibus surgere compellebat,
pigrum animal et ignavum nuncupans. At ille miser
inter verbera haec secum dicebat, *Infelix ego quam
ingratum sortitus sum herum. Num, quamvis ei multo
tempore sine offensa servierim, tamen non hoc unum
delictum tot meis pristinis beneficiis compensat."

245. Asinus et Tympana

Negotiator in via cum asello festinabat nundinas. Onusto
asino male flagello et fuste caedebat ut citius posset venire
Iucri causa. Asellus sperabat ut post mortem esset
securus; quassatus, moritur. De pelle eius facta sunt
tympana et cribra, quae semper battuntur, et qui

putabat post mortem esse securus, post mortem caeditur.

78

246. Asinus et Tempora Anni

Media hieme asinus, frigoris impatiens, ver tepidum
tenerasque herbas desiderabat. Vere tamen redeunte,
redibant etiam hominum et iumentorum labores. Deinde
asinus, laboris impatiens, veris etiam odium suscepit,

et multis precibus aestatis adventum orabat. Aestas
autem maiores secum labores attulit. Tunc asinus, *O si
autumnus rediret," quotidie exclamabat. Autumni autem
labores omnium gravissimi erant: poma in urbem, messes
in horrea erant portanda. Itaque hiberna frigora autumni
laboribus potiora videbantur.

Non enim tempora anni vitam reddunt beatiorem,
sed labores libenter suscipere.

24'7. Asinus Oneratus et Rusticus

Rusticus asinum agebat, sarcina sua gravatum quantum
satis esse debebat. Cum iter carperet, rusticus ^En, hinc
prope," inquit, ^virgulta mihi adstant. Decerpere igitur
esse operae pretium puto. Resiste, barde! Id oneris
additum feres." Nec mora; herus imprudens virgulta
caedit et colligat, pondusque novum ponderi iusto
adiiciens. Cumque lapidum strues iuxta viam seposita
forte occurreret et ex illis duos videret qui sibi prae ceteris
placerent, *Stulte facerem," ait, *si bonum negligerem
quod fortuna tam benigna mihi obiicit." Atque lapides duo,
quos manus facile tollit, quantillum oneris est? Et hos,
aselle mi, feres." Cumque aestus nudum incedere
suaderet, vestem sibi detrahit et non dubitat ceteris
quoque impedimentis eam ingerere. Asinus enimvero,
cum in via offendiculum pedem fefellisset, cadit et,
sarcina oppressus, perit.

248. Asinus Fimum et Flores Gerens

Asellus ibat, fimo olente oneratus. Cum vero plerique de
via late decederent, pestem fetidam refugientes, *Hi nos
verentur," ait, ^et nostris meritis debitum honorum
praestant." Altera die rediit, flores gerens figlinis vasibus

79

positos. Ad ipsum multi accedunt, odores optimos et
colores vividos secuti. At ille existimat turbam confluxisse
se unum videndi et admirandi gratia.

Stupiditas hoc percommodum oppido habet,
quod cuncta facile in optimam partem accipit.

249. Asinus Res Sacras Portans

Asinus quidam res sacras portabat, ratus sese venerari
homines. Itaque erectus incedebat, tamquam sibi tus illud
atque carmina acciperet. Cuius errorem cum mox vidit
aliquis, ^Mi asine," inquit, *istam vanitatem tibi excute.
Non te, sed istas res sacras caerimoniis colunt; isti divo
haec religio debetur."

250. Asinus Somnians

Asinus arcte dormiebat; mihi credetur, nam quis arctius
asino dormire solet? Sed et ille somniabat, et iam sibi
videbatur asinus non esse, at animal sagax, at homo!
Vicibus his obeundis, quas miseras ipse tamdiu obivit,
nunc herus imperiosus alios exercet et asinos prae se agit,
flagello caedens, et *O stupidum genus," ait, *et pravum
et indocile! Quam gravis hominum conditio, quos his
animalibus regendis studere oportet!" Dum hoc modo
superbit, agaso fuste nodoso stertentem excitat.

Fabula asinis bipedibus multis convenit.

251. Muli et Dominus Stultus

Stultus, cursum olympiacum certamine vincere posse
putans, ad hoc mulos emit geminos. Quibus pabula larga
studiose praebens, putabat eos ad cursum promptos fieri
posse. Tempus cursus erat; bigam conscendit et mulos
ambos exagitat, stimulis suppositis. Sed quo plus
properat, hoc plus animalia tardant, et pigra probant
quo patre progenita sint. Cursores alii iam metam prope
attigerant; hic vix adhuc coeperat via recta ire. Turba
circumstans cachinnum magnum attollit et stultum
caeno atque luto stercorat. Ille tandem fugiens mulos

80

suos acriter caedebat ut turbam evadere posset. Tunc
unus illorum ait, ^Rustice pessime, cur nos pati cogis
flagella dura quae tu meruisti? Numquid, cum nos emisti,
non nosti nos asino genitos, natura pigro?"

252. Muli et Latrones

Ibant muli duo sarcinis onusti. Alter fiscos cum pecunia,
alter saccos hordei ferebat. Ille, cum onere superbiret,
celsam cervicem iactat et clarum tintinnabulum in collo
gerit. Comes placido gradu sequitur. Subito latrones

ex insidiis advolant et mulum, qui argentum ferebat,
ferro vulnerant, homines fugant, nummosque diripiunt.
Alterius muli hordeum neglectum est. Cum igitur ille
spoliatus et vulneratus casum suum defleret, *Equidem,"
inquit alter, ^gaudeo, quod contemptus sum. Ego nihil
amisi neque vulnere laesus sum."

253. Mulus et Equus

Mulus, conspiciens equum aureo freno ephippioque
insignem et purpureis opertum phaleris, rumpebatur
invidia, illum beatum reputans, qui continuo optimis
vesceretur cibis et decoro amiciretur ornatu; se autem
prae illo infelicem, qui, clitellis male dolatis oppressus,
quotidie maxima onera ferre cogeretur. At ubi vidit equum
pugna redeuntem, multis affectum vulneribus, prae illius
calamitate se felicem appellabat, longe melius esse dicens
quotidiano labore durum victum quaeritare et turpiter
vestiri quam post optimos et delicatos cibos et tantos
ornatus mortis adire discrimina.

254. Mulus et Nomen Eius

Mulus pascebat in prato veniensque vulpes interrogavit,
"Quo vocaris nomine?" Tunc mulus *Ignoro," inquit,
"quia eram parvulus quando pater meus fuit mortuus.
Ne autem oblivioni traderetur nomen meum, fecit scribi
in pede meo. Si ergo vis scire nomen meum, lege in pede
meo." Vulpes autem, intellegens dolum, ivit in silvam ad

81

lupum et ait, "Vade in pratum hic prope et ibi invenies
bestiam magnam crassamque." Tunc lupus, pergens ad
mulum in prato, ait, «*Quomodo vocaris?" At mulus, *Si
scire vis meum vocabulum, vade et lege in pede meo."
Tunc lupus ivit ad pedem muli at mulus, percutiens
eum in mediam frontem, oculos ac cerebrum ei excussit
in terram. Tunc vulpecula ait, "Litteras nesciebas et
legere volebas; es ita percussus."

255. Mula et Crabro

Crabro, involans in caput clitellariae mulae, ^Quin moves
te," inquit, ^et gressus incitas! An ego te, lentam viatricem,
nisi pergis, instigabo?" Cui mula *Non ego te curo," inquit,
"sed fustes et stimulum illius, qui me sequitur," mulionem
significans, *a quo si mihi quiete esse liceat, tuos facile,
mi crabuncule, impetus pertulero."

256. Mula et Imago Eius

Mula, cum in flumine suam imaginem conspexisset,
forma et strenuitate equis se cedere negabat. Caput igitur
quassans et iubas iactans, incitabat sese ad cursuram.
Aderat et asinus illis in locis, qui forte tum rudere coepit.
Quo sonitu audito atque agnito, mula "Profecto," inquit,
"pater meam castigat superbiam."

257. Equus, Asinus, et Hordeum

Equum cum rogaret asinus parum sibi hordei dare,
"Libenter," inquit, *si possem, et pro dignitate nostra
large tribuerem. Sed cum venerimus ad praesepia
vespere, dabo tibi folliculum plenum farre." Et asellus,
"Qui rem tam parvam negas, quid in maiori te facturum
existimem?"

Fabula scripta est eis qui cum magna
promittunt, parva negant; est in dando
nolens tenax in pollicitando.

82

258. Equus et Asellus Onustus

Agitabat coriarius quidam una equum et asinum
onustum. Sed in via fatiscens, asinus rogabat equum

ut sibi succurreret et velit portiunculam oneris tanti
tolerare. Recusabat equus, et mox asinus oneri totus
succubuit et halitum clausit supremum. Herus accedens
mortuo asino sarcinam detraxit et, pelle superaddita
excoriata, omnia equo imposuit. Quod cum sensisset,
equus ingemuit, inquiens, *Quam misellus ego qui,

cum portiunculam oneris socii ferre recusaverim,

iam totam sarcinam cogar tolerare."

259. Equus et Asinus, Pugnantes

Equus, odio instinctus, asinum calcibus infestis petivit
et vulnere gravi afflixit. At in medio ictu ipse sibi inflixit
malefacti poenam: dissoluta enim cartilagine, tibiarum
alteram luxavit ita ut, dolorem saevientem non ferens,
coactus fuerit, non sine aegro luctu, artus languidos
humi deponere. Quem videns, ^Ego male valebam,"
inquit asinus, *sed mihi iam incipit nunc bene esse,
cum sic iaces."

Laeso doloris remedium est inimici dolor.

260. Equus Superbus et Asinus

Equus phaleris sellaque ornatus cum ingenti hinnitu per
viam currebat. Currenti onustus asellus forte obstabat,
cui equus, fremebundus, *Quid," inquit, *ignave, obsistis
equo? Cede, inquam, aut te proculcabo pedibus!" Asellus,
rudere non ausus, cedit tacitus. Equo provolanti crepat
inguen. Tum, cursui inutilis, ornamentis spoliatur. Postea
cum carro venientem asinus affatur, *Heus, mi amice!
Quis ille ornatus est? Ubi aurea sella? Ubi splendidum
frenum? Sic, amice, necesse fuit evenire superbienti."

261. Equus et Hirci Tres

Ubi erant tres hirci, viderunt equum, timentem
leonemque fugientem, et deridebant ei. Ille autem

83

respondebat eis, ^O desperati et ignari, si sciretis
quis me persequitur, non minus paveretis."

262. Equus, Lupus, et Hordeum

Lupus, cum per arvum quoddam erraret, forte hordei
copiam reperit sed, cum eo uti in cibum minime posset,
relicto discessit. Equo autem mox obviam factus, eum
ad arvum illud ut veniret hortabatur, aiens ut repertum
hordeum non comederit, sed ipsi reservaverit, quod
dentium equi strepitum audire summae sibi esset
voluptati. Cui equus subiiciens, *Heus tu," ait, *si lupi
hordeo vesci possent, haud profecto aures ventri
praeposuisses."

263. Equus et Spinae

Equus esuriens vidit agrum segete laetum, sed spinas
quae viam claudebant non aspexit, donec viscerum
gravia vulnera sensit.

Sic cupidi cupienda vident sed, spinosos aditus
minus considerantes, in lucra dum properant,
pro lucris damna reportant.

264. Equus Incultus

Equi complures ad circenses ludos fuerant adducti,
pulcherrimis phaleris ornati, praeter unum quem

ceteri ut incultum et ad huiusmodi certamen ineptum
irridebant, nec umquam victorem futurum opinabantur.
Sed ubi currendi tempus advenit et, dato tuba signo,
cuncti e carceribus exsiliere, tum demum innotuit
quanto hic, paulo ante irrisus, ceteros velocitate
superaret. Omnibus enim aliis post se longo

intervallo relictis, palmam assecutus est.

Fabula indicat non ex habitu sed ex virtute
homines iudicandos.

84

265. Equus Furibundus et Adolescens

Conscenderat adolescens equum furibundum, illoque qua
via quaque nulla via esset auferente miserum, non enim
vires adolescentis ad cohibendum impetum equi satis
neque in hoc desiliendi potestas erat. Plorabat igitur ille

et lamentabatur. Tum forte obviam huic notus et familiaris
factus, "Quonam abis?" inquit. Cui respondit infelix
eques, *Quo quidem isti," equum demonstrans, "Iubuerit."

Similier vehuntur ii, in cupiditates qui suas
sese imposuere.

266. Equi Duo et Dominus Eorum

Miles, equum habens optimum, emit alium, nequaquam
illi bonitate parem, quem multo diligentius quam priorem
nutricabat. Tunc priori sic ait, «Cur me dominus quam te
impensius curat, cum tibi neque pulchritudine nec robore
neque velocitate comparandus sim?" Cui ille *Est haec,"
inquit, *hominum natura, ut semper in novos hospites
benigniores sint."

Haec fabula indicat hominum amentiam, qui nova,
etiamsi deteriora sint, solent veteribus anteponere.

267. Equi Duo, Fratres

Equiso equos duos coemerat, eadem matre natos, viribus
firmis praeditos et forma corporis elegante. Hos educare
coepit. Alter quidem se praebuit ad cuncta eius praecepta
docilem. At alter, obstinatus, indole aspera, dominum
refutat: os durum, caput mobilius, cervix rigidior, nulla
celeritas pedum, crurum mollitia nulla; quomodo gyros
variare disceret, vel tolutim incedere? Equiso ergo hunc
vendidit mulioni. Post tempus, cum ambo forte in publici
hospitis domum simul devenirent, hic horridus et sarcinas
graves gerens adspicit fratrem, alacrem, nitentem et
equite nobili superbum, pondere glorioso. Salutat et
tristis requirit unde vitam tam disparem agant, cum
simili loco uterque prognatus sit. Ille respondet, "Frater,

85

omne hoc bonum quod in me inesse vides, educatio bene
collocata fecit."

268. Equus Unus et Dominus Eius

Agricola quidam solum habuit equum. Videbatur sibi,

si unum adhuc haberet, quod eo melius arare posset et
agrum colere. Supplex ergo Deum rogavit et oblationes
fecit et eleemosynas ut de munere divino alium equum
acquirere posset. Dum itaque in hiis votis frequens esset
et Deum orando fatigaret, contigit furem solum eius
equum subtrahere. Equo igitur sic amisso, homo vota sua
mutavit et orationes, dicens, ^Domine Deus, subtractum
si reddas equum, pro alio de cetero tua moenia non
pulsabo."

269. Equus et Venator

Equus et cervus inimicitias habebant inter se. Equus
sese ad venatorem contulit et ait, «Est cervus mirabilis,
quem si venabulo poteris transfigere carne abundabis.
Tu vero, super me sedens, cum secutus fuero, venabulo
manu tua excussa; cervo occiso, gratulabimur ambo."
Hoc dicto, venator, super equum sedens, cervum de loco
movit sagittis et incursu. Cervus in saltum cursu veloci
illaesus evasit. Equus vero, cum se sudore fatigatum
videret, sic dixisse fertur, ^Descende et solito more
transige vitam tuam." Cui contra sessor desuper, *Non
habes," inquit, "potestatem currendi, qui frenum in ore
habes, nec saltum dare potes, quia sella te premit. Si
calcitrare volueris, flagellum in manu teneo."

Illos increpat haec fabula qui, cum voluerint
alios nocere, se potius subiugant.

2770. Equa, Pullus, et Homo

Dum quidam veheretur equa gravida, enixa est pullum.
Qui cum statim cursum matris esset secutus, celeriter
fatigatus, sic allocutus est vectorem matris, "Vides me
infirmum et ineptum ad iter faciendum. Scias ergo me

86

continuo periturum, si hic relictus fuero. Si me
hinc sustuleris, eoque duxeris ubi ali possum,
adultus postea te veham."

2771. Equus et Sus

Sus, deliciis infamibus satur, in volutabro acquiescebat
et segniter incubabat, totus luto immundo conspersus,
cum forte vidit equum sonipedem procedere, ad Martis
pericula rite apparatum. Contempsit ac gloria inani
tumentem derisit, ut qui necem certam quaereret tanto
apparatu. Equus ferox nihilo secius properat et mox

in media arma se infert et animos sui ductoris aequat,
vel etiam superat. Vulneribus quidem aliquot afficitur,

at quae facile sanari queant. Et demum, cum redit clarus
herilis certaminis gloria et sua laude propria, suem hunc
eumdem videt, qui se ab omni periculo remotum putarat,
occisum a villico, et eius membra pinguia iam fixa
verubus ferreis ad convivium geniale.

Mors saepe, omissis fortibus, inertes petit.

272. Equus et Equiso Eius

Hordeum equi surreptum divendens, equiso eum quotidie
et comere et perfricare solebat. At equus *Heus tu," inquit,
"si vere me pulchrum esse cupis, hordeum, quo nutrior,
quaeso ne vendas."

Ita. avari, verba dando et adulando, inopes inescant,
eosque iis etiam spoliant, quae sunt ad vivendum
necessaria.

273. Equus et Eques

Eques equum, quamdiu bellatum est, alebat hordeo
pascebatque faeno. At, cessante bello, cum deinceps pax
fuit et stipendium eques ex publico non amplius accepit,
tunc equus iste saepius ex silva crassos ad urbem
deducebat truncos, ac mercede onus alias aliud ferebat,
vilibus ex stipulis sustentans animam. Clitellas etiam
dorso gestabat, non iam ephippia. Ut vero rursus ante

87

moenia novum insonuit bellum iussitque tuba cunctis
clypeos detergere, curare equos et ferrum acuere, equum
dominus ille, iniecto freno, produxit inscensurus. Ast
equus obliquo claudicabat pede, non amplius valens
viribus, dixitque, ^Accenseto hoplitis te peditibus. Qui
enim ex equis ad asinos me transtulisti, quo rursus modo
equum ex asino me restitues?"

274. Equi Saltantes

Sybaritas in Italia luxuriae nimium addictos fuisse ferunt,
et reliquarum rerum studium negligentes ignorasse,

et vitam in otio et sumptuoso luxu transegisse. Equi

eis instituti erant ut inter epulas ad tibiarum numeros
saltarent. Quod cum scirent Crotoniatae et bellum
adversus eos gererent, tubam et omnem vehementiorem
et adhortatorium ad arma sonum silere iusserunt. Tibiam
vero et tibicines secum in acie adducto, cum iam intra
sagittae ictum ab hoste abessent, numeros saltationi
aptos canere praeceperunt. Quibus auditis, Sybaritarum
equi, saltationis domesticae memoria, tanquam in mediis
versarentur conviviis, excussis sessoribus, saltare et
tripudiare coeperunt, et, confuso Sybaritarum ordine,
stragis et cladis causa suis fuerunt dominis.

275. Equus Circensis Molae Iugatus

Equus senior fuit quondam molendae farinae
venumdatus. Molae iugatus vesperam misellus totam
atque ideo suspirans, *Cursibus," inquit, *ex qualibus
quales in gyros propter farinulas compellor."?

Ne superbias nimium prae iuvenilis vigoris ferocia;
multis senectus inter labores consumpta fuit.

2776. Equus et Pistor

Equus, senectute depressus, molam pro bello elegit. Ubi
cum molere belligerandi loco cogeretur, praesentem lugens
fortunam, prioris non immemor, *Mei quidem," inquit,

^O pistor, ante in bello erat usus, ornatusque circumcirca,

88

opera mea hominibus locata; eos sequebar. At nunc nescio
quid passus, pistrinum capesso pro pugna." Cui pistor
"Cessa," inquit, ^memorare pristina."

Fortuna utramque in partem hominum res
mutare novit.

277. Bos et Equus

Equum, solidas ungulas habentem, exprobrasse
aliquando ferunt bovi ungulas fissas; ita enim illum
ingredi tardius neque exsilire alacriter posse. Sed bovem
hoc modo traditur respondisse: tarditatem conspectam
non nocere.

2778. Bos Laborans et Vitula

Mollis et lasciva vitula, cum bovem agricolae aculeo
agitatum et arantem cerneret, contempsit. Sed, cum
immolationis dies affuit, bos a iugo liberatus per pascua
vagabatur; vitula vero, ut immolaretur, retenta est.
Quod cum bos conspicatur, subridens ait, ^Heus vitula,
ideo non laborabas: ut immolareris!"

Qui alteri irridet, sibi ipsi caveat: qui labori suo
sedulo incumbit securus est; otioso et nihil agenti
pericula semper imminent.

2779. Bos et Vitulus, Iuncti

Quidam homo iunxit sub iugo bovem et vitulum. Sed
vitulus, iugo insuetus et bovis societate territus, contra
iugum luctabatur et collo suo cornibus illud excutere
voluit. Tunc ait dominus, *&Ego non iunxi vos ad laborem,
sed ad instructionem ut simul ire assuescatis et
concorditer iugum trahatis. Aliter enim verberibus

digni estis et stimulis."

Sic debet homo liberos suos sub iugo disciplinae
ponere et bonis eos magistris iungere et committere,
quorum exemplo et imitatione bonis moribus
assuescant et studiis.

89

280. Bos et Lupus

Bos, in valle quadam pastum quaerens, vidit lupum de
prope venientem et, cum fugere non valeret, Ecce," inquit
bos, *me ad tua vota paratum. Tantum unam peto a te
gratiam, ut liceat mihi in hunc montem ascendere et
ibidem pro anima mea et tua salute Dominum precari.
Quo facto, statim ad te descendam." *Vade;" inquit, *et
ora breviter, caveasque ne traxeris ibi moram." Ascendit
itaque in montis verticem et boatu tam terribili exclamavit
ut ipso mugitu ostenderet lupum gregibus imminere.
Quod audientes, pastores accurrerunt cum canibus,

qui lupum diris morsibus discerpserunt. At ille, ululans,
ait bovi, *O frater, male pro me orasti." *Scio enim,"

inquit bos, *me nullam a te impetraturum misericordiam;
oportuit ergo me esse sollicitum de me ipso."

281. Bos Philosophus

Bos olim philosophus fama celeberrimus erat. *Quid ista
cornua magna," ait, ^me iuvant ad sapientiam quam volo
consequendam? Supervacua sunt; immo, plurimum
nocent. Namque quoties per nemora et sub umbris
silentibus ambulo, ut sapientes solent, densis fruticibus
et arborum ramulis retenta me turbant et mihi multa
meditanti ne totus adesse possim vetant." Lanium ergo
rogat cornua sibi revellat. Ille monet videat porro prudens,
quid roget; id sine doloris sensu vix tolerabili non posse
fieri. ^Falleris, bone vir," ait bos obstinatus; *haec propago
cornea sensum ipsa nec habet, nec potest progignere,
neque illa nostro vertici multum adhaeret; age modo,
propera." Lanius ergo paruit sed, cum ille summis viribus
niteretur, philosophus, dolore victus, manum odiosam
repulit et procul fugit immugiens.

282. Bos et Iuppiter

Ferunt, initio, bovem creatum sine cornibus, adeo ut sui
iuris et iugi expers vagaretur per campos, erecta cervice.
Sed ubi vires suas sensit, nulli paene animalium mole

corporis aut viribus cedens, exarmatum se esse indoluit.

90

Ergo, supplex, a Iove petiit sibi dari cornua. Annuit
Iuppiter votis eius cornuaque hinc et inde capiti inseruit.
Sed novae felicitatis gaudio et usu non diu potitus est.
Nam cum antea non haberet unde capi et ligari posset,
natis cornibus comprehensus et ligatus, iugo addictus est
et arandae terrae mancipatus. Quo sub onere deinceps
ingemiscit deperditam libertatem; optimum esse sentiens,
si creatura se Dei arbitrio committat, et nil ab eo petat,
quam quod eius beneplacitum est voluntati.

283. Boves Duo

Boves duo, validi et opimi, cum scirent perpetuis
laboribus se destinari, aegre ferebant. Quorum unus,
contumacior, operam recusat et iugum detrectat.
Quapropter illum, quando pinguis satis et corpulentus
est, et officium debitum praestare negat et alio modo
prodesse non potest, herus interficit. Quod alter videns,
fata sua secum sic ruminat, "Malum duplex mihi
proponitur: labor, aut mors. Mors quidem est finis
laborum, at ipsa maximus labor. Minima malorum
semper eligenda sunt; ergo," inquit, satius laborare,
quam mori."

284. Boves et Coqui

Boves quondam coquos quaerebant perdere, quippe qui
sibi inimicam tractabant artem. Et ideo congregabantur,
iam ad proelium acuentes cornua. Unus vero illorum
aliquis, valde senex, araverat enim diu, "Isti quidem,"
ait, ^nos peritis mactant manibus ac magno trucidant
sine cruciatu. Quod si in imperitos incidemus homines,
duplex tunc impendebit mors. Non deerit enim qui
bovem immolet, coquus etsi defuerit."

Qui praesens effugere cupit infortunium, providere
debet ne peius quid inveniat sibi. Doctis et aequis
servire dominis satius est quam scaevis parere et
indoctis.

91

285. Boves Somniantes

Bubulcus, stabulum ingressus, boves laetitia exsultantes
aspexit. Interrogavit igitur eos quaenam esset causa
laetitiae. Cui illi *Speramus," inquiunt, ^hunc diem absque
labore in laetissimis pascuis nos esse ducturos." *Quid
vos," inquit bubulcus, *ut ita credatis induxit?" "Illa,"
inquiunt, *fore somniavimus." *Nolite," ait bubulcus,
^"huiusmodi somnio fidem adhibere, quod falsum esse
deprehendetis. Ego enim somniavi vos hodie araturos;
hominum enim somnia quam brutorum veriora esse
consueverunt."

Fabula indicat nihil mortalium spe esse fallacius.

286. Bos Fimum Evehens

Rusticus quidam bovi suo iugum imposuit et in vehiculo
fimum evexit. Qui bovem circa latera acuto stimulo
monuit et grave illi onus ad trahendum adhibuit.
Conversus igitur, bos domino suo coepit improperare
quanta illi fecisset servitia et quantum saepe in excolendis
agris suis sudaverit, et ait, «Ego tuos labores frequenter
adiuvi, ego rura tua a iuventute mea utiliter excolui, et tu
me modo compellis ut has inmunditias laboriose educam."
Respondit homo, *Interrogo te: quis istum fimum
congessit?" Bos ait, *Congessi ego; ego illum pedibus
conculcavi." *Propterea," inquit dominus, *quia foeditatem
congessisti, non te pigeat eam laboriose extrahere."

28'7. Boves et Plaustrum

Boves plaustrum trahebant, cuius axis cum strideret,
conversi dixere, *Heus tu, nobis onus omne ferentibus,
quid quereris?"

Ita quoque nonnulli, dum alii insudant operi,
ipsi laborare fingunt.

92

288. Boves et Trabs

Trabs, quae curru vehebatur, boves ut lentulos
increpabat, dicens, *Currite, pigri; onus enim leve
portatis." Cui boves "Irrides nos," responderunt,
"ignara quae te poena maneat. Onus hoc nos cito
deponemus; tuum autem tu, quoad rumparis,
sustinere cogeris." Indoluit trabs nec amplius
boves conviciis lacessere ausa est.

Haec fabula quemlibet monet ne aliorum insultet
calamitatibus, cum ipse possit maioribus subiacere.

289. Iuvencus et Rusticus

Erat rustico iuvencus, vinculi omnis iugique impatiens.
Homo astutulus bestiae resecat cornua; cornibus enim
petebat. Tum iungit non currui, sed aratro, ne, ut solet,
herum pulsaret calcibus; stivam ipse tenet, gaudens
industria effecisse, ut iam foret tutus et a cornibus et
ab ungulis. Sed quid evenit? Taurus, subinde resistens,
spargendo pedibus os caputque rustici opplet arena.

290. Iuvenci Duo

Iuvenci duo gramina habebant in colle, quae satis forent,
larga et corpori faciendo idonea. Sed, ut inde procul
aspexere viriditatem pratuli laetam, eius desiderio perciti
huc se repente transferre properant. Aliquantum viae
confecerant at frutetum densum permeandum se obiicit;
tentant et aditum sibi inveniunt, at lupus praedator irruit.
Ferus utrumque oppugnat: unum strangulat; alter agilis
evadit, propellente metu. Tandemque ad pratulum
expetitum pervenit. Laboris igitur solatio frui iam parat et
avidus graminibus teneris se ingurgitat. At dapes letiferas
recepit simulque virus cute saucia combibit. Videlicet
omnis is locus serpentibus atris et herbis nocentibus
infestus erat. Miser ergo, cum inde domum reversus est,
languere coepit et brevi mortem obiit.

Quemcumque stulta cupiditas cogit bonum suum
relinquere, meritus hic malum invenit.

93

291. Taurus et Vitulus

Cum taurus, in aditu angusto cornibus luctans, vix
intrare posset ad praesepia, vitulus monstrabat quo pacto
se flecteret. "Tace," taurus inquit; *hoc novi ante quam

tu natus es."

292. Taurus et Culex

Culex tauri occupaverat cornu, si scilicet eum onere suo
posset deprimere. Cum vero taurus id prorsus neglexisset,
culex inde cupiens avolare, extremis exploratis viribus,
*Si," inquit, ^molestus sum tibi, onere te levabo avolans."
Respondet taurus, ^Nec te, cum accessisses, sensi;

nec sentiam, si rursus abieris."

293. Taurus et Leo, Cenantes

Leo, immani tauro insidias struens, eo potiri quoquo
modo conabatur. Eum itaque his verbis olim compellans,
"Amice," ait, ^pecudem mactavi; hodie, si lubet, una
convivabimur." Hoc ille dolo recumbentem taurum
aggredi ac devorare meditabatur. Is itaque, cum

ad eum venisset ac multas ollas veruaque ingentia,
pecudem vero nullam vidisset, nihil fatus, ab antro
discessit. Taurum ergo leo increpans reique huiusce
causam intellegere volens, rogabat, quidnam inde,
iniuriis nullis acceptis, ne salutato quidem hospite,
abiret. Sed taurus ^Haud temere id facio atque hinc
diffugio," respondit; *video enim non pro pecude,
sed pro tauro haec omnia parari."

294. Taurus, Cornua Eius, et Leo

Leo aliquando taurum intuitus, cibi desiderio capitur,
sed cornuum acie ac ictibus perterretur. Tandem fame
suasus et amicitiam fingens, taurum adoritur, namque
ubi malum ad manum est, fortes etiam ac viriles animi
pertimescunt et, si viderint victoriam cum violentia sibi
creare perciulum, ad occultas fallacias convertuntur.
"Ego itaque," leo ait, "fortitudinem tuam admiror,

94

pulchritudinem tuam veneror. O, quale nobis caput
obiectas! Quam praeclara, quam egregia forma es!
Quantus pedibus, quantus armaris ungulis! At vero
quantum capite pondus sustollis! Quid praeterea
cornibus opus, cum nos inter duos pax sit?" Dictis
taurus suadetur, armorumque submoto robore, facili
negotio in potestatem leonis redactus, cena absque
ullo discrimine leoni fit.

Non dissimili ratione, qui hostibus fidit, post insidias
in discrimen adducitur.

295. Taurus Solus et Leo

Taurus, ob arrogantiam et felicitatis copiam, solus pavit,
ratus non decere se cum aliis tauris misceri. Solus ergo
cum pasceret, leo subito apparuit, qui non ad gregem
accessit, sed illum, cui nec inter dominos eius nec

inter boves aliquem auxilium ferentem vidit, percussit
ac laceravit.

Haec dicta eos notant, qui arrogantia et superbia
commoti, amicos vi opprimant et torqueant, nec cum
illis se coniungere velint, quando autem iis angustia
eveniat, careant adiutoribus.

296. Ovis a Cane Comprehensa

Ovis, comprehensa a cane, gregis custode, maximos
edebat eiulatus. Capta autem a lupo, nullam emittebat
vocem. Interrogata a pastore cur ita faceret, ^Molestius,"
inquit, *mihi est a cane, qui mihi custos et amicus esse
debet, laedi quam a lupo, quem Natura perpetuum mihi
genuit inimicum."

29'7. Ovis et Canes Duo

Dum canes duo, magno furore perciti, morsibus mutuis
lacerare sese instant, ovis, pacis et concordiae amica, iras
componere studet et atrox proelium dirimere etiamque
audet os tenerum et imbelle rictibus efferatis interponere.

95

Sed nec quidquam proficere valet et, inanis operae
praemium, os inde discissum refert.

Hac fabula infirmiores monentur ne potentum rixis
medios se ingerant.

298. Ovis, Cervus, et Lupus

Cervus modium tritici ovem rogabat, lupo sponsore.

At illa, dolum praemetuens, «Lupus semper adsuevit
rapere atque abire; tu de conspectu fugere veloci impetu.
Ubi vos requiram, cum dies advenerit?"

299. Ovis et Canis Calumniosus

Canis calumniosus dixit ad ovem, ^Debes mihi reddere
panem quem dederam mutuo." Contendebant autem;
ovis dicebat numquam ab illo panem se accepisse. Cum
ante iudicem venissent, canis dixisse fertur habere testes.
Introductus lupus ait, *Scio panem canis commodatum
ovi." Introductus milvus dixit, «Me coram accepit."
Accipiter introiens ait, ^Negas tu quod accepisti?" Victa
ovis a tribus falsis testibus, artius exigitur; coacta vero
extractam lanam suam vendidit ut quod non acceperat
redderet.

300. Oves et Lupi

Foedus aliquando fuit inter lupos et oves, quibus natura
discordia est. Obsides utrimque tradebantur. Oves, in
suam partem, vigilem canum custodiam, lupi suos catulos
tradiderunt. Quietis ovibus ac pascentibus, lupuli matrum
desiderio ululatus edunt. Tum lupi, irruentes, foedus
fidemque solutam clamitant; ovesque, canum praesidio
destitutas, laniant.

Inscitia est si in foedere praesidia tua hosti traderes,
nam qui hostis fuit, hostis fortassis nondum esse
desiit, forsan et ansam ceperit, cur te nudatum
praesidiis adoriatur.

96

301. Oves, Lupus, et Porci

Oves conquestae sunt leoni de lupo, eo quod furtive et
aperte socias suas devoravit. Leo congregavit concilium;
quaesivit a porcis et animalibus qualiter conversaretur
inter illos. Dixerunt porci, ^Domine, lupus curialis est,
liberalis est et largus." Hoc dixerunt quod lupus
frequenter invitavit porcos ad agnos et arietes quos rapuit.
Dixit leo, *Hoc non dicunt oves; audiamus illas." Et ait
una ovis, *Domine rex, lupus rapuit mihi ambos parentes
meos, devoravit filium; vix ego evasi." Sic clamaverunt
aliae oves. Ait leo, *Tudicium detur: suspendatur lupus,
et porci similiter, qui de tali praeda scienter comederunt."

302. Oves et Sus

Suculus, in quemdam ovium gregem ingressus, cum iis
una pascebatur. Olim vero a pastore prehensus, grunnitus
magnos edebat atque effugere omni vi nitebatur. Eum
itaque oves ob tot tantosque clamores increpare
coeperunt, aientes, *Nos quoque continuo pastor manu
prehendit, nec tamen ita clamamus." Quibus tum suculus
"Non vestrae similis," ait, captura mea est. Vos enim

aut propter lanam aut propter agnos, me vero ob carnem
tantummodo capit."

303. Ovis, Lupus, et Pacis Osculum

Rex animalium convocavit omnia animalia bruta et
constituit ut oscularentur adinvicem ubicumque obviarent
in signum foederis pacis et amoris. Postea quidam

lupus obviavit cuidam ovi, quae se longe retraxit ab illo,
malitiam suam perhorrescens. Cui lupus, Accede,
carissima, ut edicto regis nuper edito pareamus," multis
affatibus blandis interpositis. Respondit ovis in promissis
suis non confidere, eo quod tot mala in animalia sui
generis saepius molitus est. Unde lupus convenit cum ea
quod, resupinus, clausis oculis iaceret et sic oscularetur
eam, ne incideret edictum. Cui ovis improvida adquievit et
subito accessit ad eum et, osculans, vix evasit a faucibus
eius iniquis, dicens, *Quamwvis dulciter loquaris, coloratum

97

amorem praetendendo, malitiam tamen tuam consuetam
in opere non poteris simulare."

304. Ovis Callida et Lupus

Fame coactus, lupus praedam quaerebat, sed canes pecus
defendebant. Necessitas ingenium stimulavit; pelle ovilla
corpus sibi obtegit. Ita personatus tecta petit ubi oves
calorem meridiani solis vitabant, et unam per rimulas
sic allocutus est, Huc mecum ades, soror, quo gramina
dulcia vocant." Bidens lupi vocem agnovit et, dolum dolo
castigans, *Ultro obsequerer," dixit, *si quis lupus
generosus tu esses et validus, qui me, nimis timidam

et infirmam, ab hostibus defenderes." *Nil metue," lupus
reponit; *ego talis sum, qualem tu velis," et simul larvam
abiicit. Ovis *Bene mihi est," inquit; *vix alius custos
validior esse potest. Iuvat tamen adsciscere boni nostri
participes quosdam; paulum opperire, dum canes huc
advoco." Lupus, timens ne mora damnum sibi afferret,
statim pedibus suis salutem credidit.

305. Ovis et Lupus Saucius

Iacebat humi lupus, male tractatus a canibus et cibi
indigus ac appetens. Visam eminus ovem vocat; rogat ut
de vicino fonte sibi aquam afferat. "Quid aqua esurienti?"
inquit illa; *quaere tibi prius cibum." "Sufficit," inquit
Iupus, *si potum praestes; de cibo mihi providebo:" Illa,
verba et finem lupi subodorans, *Capio te, amice lupe;"
ait, *^si tibi aquam dedero, dedero etiam cibum; de me

te cibaturus es. Vale; alio vocor, longe a tuis dentibus

et ventre."

306. Oves Timidae et Pastor

Pastor qui magnum caprarum oviumque gregem habebat,
videns gregem suum quotidie lupi escam fieri ac minui,
oves et capras congregans, longa eos oratione hortatus est
ne vellent lupum formidare, cum essent numero plures,

et cornibus, quibus lupus careret, insuper armatae; sed

98

vellent unanimiter et auxilio mutuo sese ab illius impetu
et furore defendere, promittens se quoque eius non
defuturum. Illae, hac oratione animatae, promittunt
iurantque se nequaquam lupo cessuras. Cum autem
paulo post lupus adventare nuntiaretur, tanto timore
affectae sunt ut nullis pastoris verbis possent a fuga
cohiberi. Tunc pastor secum "Impossibile est," inquit,
"mutari posse Naturam."

307. Ovis et Pastoris Minae

Ovis conviciabatur pastori quod non contentus lacte
quod in usum suum filiorumque ab ea mulgebat,
insuper vellere illam denudaret. Tunc pastor, iratus,
filium eius trahebat ad mortem. *Ecquid," inquit ovis,
*peius mihi facere potes?" *Ut te," inquit pastor,
*occidam et lupis canibusque proiiciam devorandam."
Siluit ovis, maiora adhuc mala formidans.

Haec fabula indicat non debere homines in
Deum excandescere, si divitias, si filios ipsis
permittat auferri, cum etiam maiora et viventibus
et mortuis possit inferre supplicia.

S308. Ovis et Vidua

Quaedam olim vidua domi nutriebat ovem. Quae, cum
cuperet lanam habere longiorem, imperita tondebat manu
bidentem cuticulaque tenus forcipe demetebat vellus,
adeo ut vulnus faceret. ^Ne me laedas," bestia dolens
inquit, *quid enim ponderis sanguis adiiciet meus? Ast
carnis si meae opus est tibi, domina, adest coquus, qui
me compendiose immolabit. Quod si lanae et velleris eges,
non vero carnium, rursus est tonsor, qui me tondebit

ac sinet vivere."

Fabula in eos qui inexperti res adgrediuntur,
ita ut minus lucri importent sibi quam damni.

99

309. Agnus, Pastor, et Lanius

Pastor et lanius idem iter habebant. Cum itaque inter
eundum pinguissimum agnum, seorsum e grege suo
aberrantem et a ceteris relictum, vidissent, ambo in
illum accurrerunt. Bruta tunc temporis humana voce
loquebantur; quapropter agnus, ut sciret cui sese
committeret, quis uterque eorum esset exquirebat.
Quod ubi intellexit artemque utriusque percepit,
pastori statim se tradidit. Lanio contra, "Tu," inquit,
"carnifex es gregisque nostri crudelis mactator.
Proinde mores nostri cum pastore magis congruunt."

310. Agnus et Canis

Inter capellas agno vaganti canis dixisse fertur, *Non est
hic mater tua," et, ostendens ei oves longius segregatas,
"ecce mater tua." Agnus vero ait, ^Non illam quaero quae
me concepit in utero, sed haec est quae me nutrit et dat
ubera sua mihi, natos autem suos, ut mihi lac non desit,
fraudat." Econtra canis ait, "Tamen illa est tibi fortior
mater." At agnus ait, "Verum est, sed illa me peperit;

ista beneficio mater est."

311. Agnus et Lupus, Bibentes

Lupus et agnus, siti compulsi, ad eundem rivum
venerant. Superior lupus, longe inferior agnus stabat.
Tunc improbus latro, iurgii causam quaerens, "Cur,"
inquit, *aquam mihi bibenti turbulentam fecisti?"

Agnus, perterritus, ^Quomodo," inquit, *hoc facere
possum? Aqua a te ad me decurrit." Lupus, veritate rei
repulsus, ^Sex menses abhinc," inquit, ^mihi maledixisti."
"Illo tempore," respondit agnus, *equidem nondum natus
eram." *Hercle igitur," inquit lupus, *pater tuus de me
male locutus est!" Atque ita correptum agnum dilaniat.

100

312. Agnus in Templo et Lupus

Lupus agnum insequebatur; is vero in templum confugit.
Porro cum lupus evocaret, aiens quod, si sacerdos eum
caperet, statim templi illius numini sacrificaret, *Optatius
est mihi," respondit agnus, *Dei victimam esse quam a te
dilacerari."

313. Aries Canis Pelle Indutus

Quidam paterfamilias habebat gregem ovium,
morabaturque cum ipsis pro custodia canis maximus
atque ferocissimus; tandem canis mortuus est. Quidam
aries superbus ait pastoribus, *Auferte a me lanam ac
cornua abscindite, meque canis pelle induite mortui, et
sic omnes lupos visu terrebo." Cumque venissent lupi
more solito, statim ut viderunt arietem a longe, pelle canis
indutum, fugerunt prae nimio timore. Quadam autem die,
venit lupus, valde famelicus, tulitque agnum ac fugit.
Cumque instantius aries insequeretur, casu evenit

iuxta viam spinae positae pellem canis scinderent, qua
aries erat indutus, subitoque ovina pellis apparuit.
Videns hoc, lupus dolum intellexit statimque trucidavit
eum et comedit.

Docet haec fabula insipientes ac infirmos ne temere
praesumant per dolum decipere sapientes ac fortes.

314. Aries et Taurus

Aries quidam inter lanigeros greges erat, tanta cornuum
et capitis firmitate ut ceteros arietes statim facileque
superaret. Quare, cum nullum amplius arietem inveniret
qui occursanti sibi auderet obsistere, crebris elatus
victoriis, taurum ausus est ad certamen provocare.

Sed primo congressu, cum in taurinam frontem
arietasset, tam atroci ictu repercussus est ut fere
moriens haec diceret, *Stultus ego! Quid egi? Cur

tam potentem adversarium ausus sum lacessere,

cui me imparem creavit Natura?"

101

315. Arietes Duo et Lupus

Lupus invenit duos arietes proeliantes in prato et ait,
^Unum ex vobis comedam." At aries unus respondit,

^Ut placet, ita fac. Sed prius iudica inter nos rectum
iudicium: hoc pratum fuit patribus nostris; nos autem,
ignorantes ipsum dividere, agimus proelium." At lupus,
*Faciam ut vultis, si dixeritis modum." Tunc unus aries
ait, ^Sta, domine, in medio prato; ego ibo ad unum caput
prati, et alius ad aliud caput, et quis prior fuerit ad te,
illi sit pratum, et tu alterum comede." At lupus ait, "Ita
facite." Et, abeuntes ad capita prati, arietes venerunt cum
magno impetu velociter usque ad lupum et percusserunt
eum ex utraque parte ita vehementer, ut stercoribus
coinquinaretur. Fractis eius costis, arietes abierunt,
semivivo relicto.

316. Verveces et Lanius

Verveces in collectu cum essent una cum arietibus,
lanium intrare inter se dissimulaverunt se videre.

Cum autem unum ex sese cernerent manu lanii
mortifera teneri, trahi et interfici, nec sic timuerunt;

sed intra se dicebant, *Me non tangit, te non; dimittemus.
Trahat quem trahit." Novissime remansit unus. Cumque
et ipse traheretur, sic dixisse lanio fertur, "Digne sumus
laniati sigillatim ab uno, qui nobismet non prospeximus.
Qui cum in uno essemus, te in medio nostri cum
aspeximus, decuerat ut te capitibus nostris quassatum
occideremus."

317. Caprae et Taurus

Taurus, leonem fugiens, in specu quodam inhibuit fugam.
Caprae agrestes autem, quae ibi erant, continuo in eum
cornibus fecerunt impetum. Quas taurus ita allocutus
fertur, *Non vos metuo, sed illum, qui ante speluncam

me praestolatur."

102

318. Capra et Caprarius

Capram, aberrantem a grege longius, congregare rursus
volebat caprarius. Ut vero, vocibus et fistulae sonitu
usus, nihil profecit, misso lapide, et, cornu forte percusso,
rogabat ne apud dominum se deferret. At illa
"Amentissime," inquit, *caprarie, cornu sonabit,

etiamsi ego taceam."

Sic stulti nimis sunt, qui manifesta
occultata volunt.

319. Caprae Silvestres et Caprarius

In desertam speluncam caprarius, hieme deductis capris,
silvestres inibi capras reperit hircosque, longe plures

et grandiores illis quos habebat. Propriis ergo propter
silvestres capris dimissis, illas frondibus educavit. Ubi
vero serenitas advenit, proprias quidem demortuas fame
reperit, silvestres vero in montem effugere. At caprarius,
ridens, domum vacuus reversus est.

Non decet ullo modo nos propria negligere
spe lucri ex alienis rebus futuri.

320. Capra et Asinus

Asinum una et capram nutriebat quidam. Capra vero,
escam asino invidens abundantem, suggessit ei ut
graviter a domino, modo molens, modo onera ferens,
plecteretur, ac simul consuluit ut, comitiali simulato
morbo, in foveam aliquam decidens, dulci otio et requie
frueretur. Caprae dictis asinus parens, in foveam se
deiecit, eoque lapsu contritus est. Tunc herus vocatum
medicum, ut asino opitularetur, rogavit. Ille caprae
pulmonem infundere iussit eoque pacto sanatum iri
asinum. Nec mora, capra mactata, asinum sanavere.

Qui aliis insidias struit, sibi ipsi est

malorum auctor.

103

321. Capra et Canis

Capra, esuriens, hortum quendam ubi virentia viderat
olera, intrare cupiebat, sed canis molossus, quem olitor
custodem apposuerat, non permittebat, minitans ei
mortem, si pedem introferre tentaret. Cui capra "Quid,"
inquit, ^me esse prohibes, quae tibi nulli sunt usui?"
"Nulla," respondit canis, *ratione hoc facio, sed quia

ita mihi insitum est a Natura."

Fabula exprimit naturam avarorum, qui multis rebus
abundant, quibus neque ipsi fruuntur, neque alios
frui patiuntur.

322. Capra in Rupe Stans et Lupus

Lupus capram in alta rupe stantem conspicatus, "Cur

non," inquit, *relinquis nuda illa et sterilia loca, et huc
descendis in herbidos campos qui tibi laetum pabulum
offerunt?" Cui respondit capra, ^Mihi non est in animo
dulcia tutis praeponere."

323. Caprae in Clibanum Ingressae et Lupus

Lupus vidit capras stantes super clibanum et dixit,
"Deo gratias rependo quia video mihi cibum amabilem!"
Et coepit ire ad eas. Caprae autem, ut viderunt venire
lupum, absconderunt se in clibanum. Lupus autem,
veniens ante furnum, ait, Avete, sorores. Certe ex vobis
comedam usque ad saturitatem." At illae dixerunt,
"Audi, domine: nos ob nullam aliam causam huc
venimus, nisi ad sacra celebrandum. Quare oramus

ut cantes; postea, finitis sacris, egrediemur ad te et
facies quod tibi placuerit." At ille, fingens se pontificem,
coepit ante clibanum ululare magnis vocibus. Homines
autem vici illius, audientes lupum ululare, exierunt
cum fustibus et canibus et percusserunt eum usque
fere ad mortem, et vix semivivus evasit.

104

324. Hircus Equitans

Hircus semel factus est servus asini, et vidit eum
simplicem et humilem. Ascendit asinum et voluit equitare.
Asinus, iratus, erexit pedes anteriores et cecidit retro
super dorsum suum, et hircum oppressit et interfecit,
dicens, *Si asinus est dominus tuus, ne equites ipsum."

325. Hircus et Statua Ahenea

Conspicatus aheneam statuam, hircus, qui sibi
magnitudine cornuum admodum placebat, in illam
magno impetu se intulit, quasi prima incursione
eversurus. Sed tantum abfuit ut illam prosterneret,
ut ipse fractis cornibus collabens animo linqueretur.

326. Hircus et Umbra Eius

Lupus insequebatur hircum at ille subiit in rupem altam;
Iupus obsedit eum et, post triduum, cum lupus sustineret
famem et hircus sitim, discesserunt utrique, lupus prior
ut cibum caperet, hircus vero postea ut aquam potaret.
Hircus, cum ad satietatem potasset, aspiciens umbram
suam in aqua, dixit, "Quam pulchram barbam et quam
magna cornua habeo, sed lupus me fugat. Ammodo

ergo ei resistam!" Lupus autem, silenter, retro eum,
auscultabat omnia verba haec. Infigens autem fortiter
dentes in hirci coxam, dixit, *Quid hoc est quod loqueris,
frater hirce?" Hircus autem, ut sensit se captum, ait,

*O domine meus lupe, misericordiam peto. Agnosco
culpam, quia hircus postquam potat, quod non debet
parabolat." Ast lupus non pepercit, sed vorat illum.

327. Hircus et Vulpes in Puteo

Vulpes et hircus, sitientes, in quendam puteum, ut sitim
extinguerent, descenderunt. Verum enim post potum,
cum egressum circumspiceret hircus, vulpes ei comiter
ait, "Bono sis animo! Nam quid saluti nostrae opus sit,
probe animadverti. Si enim rectus stabis et pedibus
anterioribus cornibusve muro adhaerebis, tuas ergo

105

scapulas cornuaque conscendens exibo. Cumque egressa
fuero, te manu comprehendens, hinc desuper traham."
Huic hircus prompte deservivit. Vulpes, suo exsultans
egressu, circa os putei hirco alludebat. At dum hircus
illam incusat sibi pacta haud servasse, ei facete vulpecula
inquit, *Si ea, hirce, sapientia praeditus esses quo pilorum
ornatu istaec tua barba referta est, non prius in puteum
descendisses quam egressum pensiculate vidisses."

328. Haedus et Lupus Fores Pulsans

Capra, cum itura esset pastum, haedum domi concludit,
monens nemini aperire dum ipsa redeat. Lupus, qui
procul id audiverat, post matris discessum, fores

pulsat, voce caprissat, iubens recludi. Haedus, dolum
praesentiens, inquit, ^Non aperio, nam etsi vox caprissat,
tamen equidem lupum per rimas video."

329. Haedus in Tecto et Lupus

Haedus, in superiori cuiusdam altissimae domus parte
cum esset, ut vidit lupum praetereuntem, eum conviciis
insectari coepit. Cui lupus *Non tu mihi," ait, *convicia
haec ingeris, sed locus in quo degis."

Fabula significat quod locus et tempus contra
potentiores persaepe audaciam addunt.

330. Haedus Saltans et Lupus

Haedus a grege aberraverat; hunc lupus visum insequi
coepit. Qui cum intellegeret se viribus suis malum
effugere non posse, callidum consilium iniit et, ad lupum
conversus, ^Mi lupe," inquit, ^video me futurum esse
cibum tuum. Tu tamen ne gravere, parva in re, benigne
mihi facere et, quo iucundius finiam vitam, prius carmen
aliquod accinito, ad quod saltando exhilarer. Ita etiam
caruncula mea suavior erit." Statuit morem gerere lupus

106

haedo et alta voce edit ululatum. Quo audito, canes
accurrunt; tum relicto lupus haedo fugam faciebat.
"Sed enim iure," inquit, *hoc mihi evenit. Me enim qui
coquus esse debueram, cantorem agere non oportuit."

331. Sus Parturiens et Lupus

Parturiebat sus; pollicetur lupus se custodem fore fetus.
Respondet puerpera lupi obsequio se non egere, oratque,
si velit pius haberi, longius abeat; lupi enim benevolentia
constabat non praesentia, sed absentia.

Non sunt cuncta cunctis credenda; multi enim
suam operam pollicentur non tui amore, sed sui,
suum quaerentes commodum, non tuum.

332. Sus, Porcelli Eius, et Lupus

Lupus invenit scrofam cum porcellis suis pascentem

et ait ad eam, *Comedam, soror mea, ex porcellis tuis."
Respondit scrofa, "Ita facies, ut placuerit. Sed rogo ut
prius laventur aqua pura, nam non sunt ritui nostro
lauti, et tunc manducabis ex eis secundum voluntatem
tuam." At lupus *Ostende," inquit, "fontem." Tunc scrofa
duxit eum ad canalem, per quam influebat aqua in
molendinum, et ait, ^Ecce fons sanctificatus." Lupus,
stans in summitate canalis fingensque se presbiterum,
voluit arripere porcellum et intingere in aquam. Tunc
scrofa cum grunnitu oris vehementer impetiit lupum
per mediam canalem et vis aquarum rapuit eum

usque ad rotam ligneam, ac radii rotae contriverunt
vehementer membra eius.

333. Porcus et Nautae

Cum mare, fluctibus iratis acerbum, navem vexaret et
nautas, metu exanimes, turbaret, porcus interea iacebat,
gravi sopore mersus. Illi desidem excitant et, tam supinam
inertiam exprobrantes, ^Commune," clamant, *non sentis

107

periculum? Dormire potes, dum cuncta mortem
intentant?" "Trepidate, stulti," porcus refert,
grunniens; "ista securitas me sapientem probat."
Nautae reponunt, «Immo socordem probat."

Apathia, tantis Stoicorum laudibus celebrata,
hac fabula notatur.

334. Porcellus et Testamentum

Porcellus mortem parentum ingenti clamore deflebat.
Sed cum, lectis testamenti tabulis, magnum glandis
acervum multosque farinae modios sibi relictos
cognovisset, obticuit. Rogatus cur non amplius fleret,
"Farina," inquit, *et glandes os mihi occluserunt."

335. Porci Duo, Inimici

Porci duo erant cuidam subulco, tam immortale inter se
odium et perpetuas inimicitias habentes ut quotidie sese
dentibus lacerarent. Cum autem dominus unum ex eis
occideret, alter incredibili afficiebatur laetitia, videns
inimico suo iamiam esse moriendum. Paucis autem

post diebus, cum ipse quoque ad necem traheretur,

sese afflictabat, dicens, ^Heu me infelicem, cur inimici
mei caede laetatus sum, quem tam cito eram eodem exitu
secuturus?"

336. Porcus ab Ovibus Criminatus

Porcus, criminatus ab ovibus, quod domino, a quo
tanta pascebatur diligentia, nullam referret gratiam,
cum ipsae lac, lanam, agnosque illi praeberent,
*Mortuus," inquit, «referam; non ab re me nutrit."

337. Porcus et Equus

Porcus, conspiciens equum bellatorem qui cataphractus
ad pugnam prodibat, *Stulte," inquit, *quo properas? In
pugna enim fortasse morieris." Cui equus, *At tibi inter

Iutum sordesque impinguato, quamvis nihil dignum

108

laude gesseris, cultellus adimet vitam; mortem vero meam
comitabitur gloria."

338. Porcus et Mulus

Mulus, macer et onustus sarcina nimium gravi, tarde
ambulabat et suam vicem dolebat, crebro gemens.

Porcus, quem obesitas nimia sua pariter impediebat, sic
consolandi gratia hunc allocutus est, ^Age vero, frater,

hos gemitus inanes comprime; quisque aequo animo

fata sua sequi debet. Omnes sciunt te gerendis oneribus
natum; tuam fortunam disce pati. An putas me esse levius
onustum quam te? Adverte quantum pinguitudinis geram.
Meum illud onus est, quo totus quidem premor eo usque
ut vix mihi liceat ingredi. Et nihilominus vita nostra
peragitur satis iucunde, nec curis edacibus ullisve
gemitibus corrumpitur." Mulus, porci orationem respuens,
"Sortem," ait, utrinque disparem esse non vides? Essem
beatus, si sarcina carerem, at tu miser eris, cum onus
amittes tuum."

339. Porcus Pinguis et Vulpes

Pinguis et opimus assiduo pastu et diligente sagina
porcus, interrogatus a vulpe unde nam ipsi tanta corporis
moles et ille copiosus adeps contigisset, respondit curam
hoc efficere domini, a quo omnia praeberentur abunde

et etiam ingererentur. Vulpes non potuit se continere quin
fatuam et insulsam bestiam redargueret atque porcum
abducit intra villam ante quam forte convenerat iubetque
sursum aspicere. Hoc ille vix potuit, cum difficulter
cervicem reflecteret. Sed, sublatis oculis, succidiam

videt, laridum, pernas, farta. Tum vulpes *Haec;" inquit,
*omnia suilla sunt, et ad tales fructus tendit cultura tua."

340. Verres et Lupus

Verres parvus morabatur inter gregem porcorum. Inflatus
superbia, vertebat se in gyro cum strepitu et grunnitu.
Cumque nullus paveret, iratus ait, ^Quid mihi hic prodest

109

stare!" Venit inter gregem agnorum, stansque in medio,
in gyro se vertebat cum strepitu et grunnitu. Tunc
agniculi, timore perterriti, fugerunt omnes. Ac verres dixit,
*^Hic decet me stare." Die quadam, lupus venit ad
agniculos. Illi, videntes eum a longe, fugerunt omnes.
Verres autem non est dignatus fugere, et lupus, capiens
eum, portabat in silvam. Casu dum iret, devenit inter
gregem porcorum. At verres, cognoscens eos, exclamavit
voce magna. Porci, agnoscentes eum, insurrexerunt
unanimiter in lupum et fratrem suum eruerunt. Tunc
verres, plenus verecundia dixit, «In adversis et prosperis,
semper cum tuis te tenere debes."

341. Sus et Asinus Morbum Simulans

Asinus vidit quod porco dabatur panis et nihil laborabat.
Cogitavit ergo asinus, *Porcus iste bene se habet, et nihil
laborat; ego tota die laboro et parum comedo; fingam me
infirmum." Fecit sic. Stimulavit eum dominus eius;
surgere noluit, sed ingemuit. Ait dominus uxori suae,
*Asinus noster infirmatur." Dixit domina, *Demus ei
panem et portemus ei aquam." Fecerunt sic. Asinus
parum comedit in principio, postea satis, et impinguatus
est. Et cogitavit asinus, "Quando porcus fuit impinguatus,
fecit dominus venire carnificem cum cultello." Asinus
exterritus est, timens ne ipsum interficerent cum
impinguatus esset; *Certe malo laborare et vitam
pristinam ducere quam sic interfici." Exivit stabulum

et saltavit ante dominum suum. Quod videns, dominus
restituit eum pristino officio et bona morte mortuus est.

342. Sus per Venerem Iurans et Canis

Sus et canis se mutuis conviciis insectabantur. Ac sus
quidem per Venerem iurabat suis se dentibus canem
dilaceraturam. Ad haec canis ironice dixit, ^Bene per
Venerem nobis iuras; significas enim te ab illa
vehementer amari, quae lege vetavit ne suum ingredi
templum auderet, qui impuras tuas carnes degustasset."
Cui sus "Ita," respondit, ^suum erga me amorem Dea

magis declarat, dum, qui me necat aut quovis modo laedit,
omnino aversatur. Tu vero, et viva et mortua, male semper
oles."

343. Sus et Canis, Contendentes

Sus et canis de pariendi facilitate contendebant. Porro
cum canis se citius animalibus omnibus filios suos in
Iucem edere affirmaret, sus, ad eam conversa, *Heus tu,"
inquit, *dum haec dicis, memento te eos caecos parere."

Fabula declarat non ex celeritate sed ex perfectione
de rebus esse iudicandum.

344. Sus et Canis Venaticus

Sus irridebat canem odorisequum, qui domino murmure
et cauda adularetur, a quo ad artem aucupatoriam multis
verberibus auriumque vellicationibus fuerat instructus.
Cui canis "Nescis, inquit, *insane, quae ex verberibus illis
sim consecutus? Per ea enim suavissimis perdicum
coturnicumque carnibus vescor."

345. Canis Parturiens Domicilium Quaerens

Canis gravida, cum partus instare tempus sentiret,
impetravit ab altera cane sibi ut paulisper, dum onere
catulorum liberaretur, concederet tuguriolo suo.

Postea, cum catuli iam valentes facti essent, repetebat
habitationem illa suam, quod eius usu satis longo
tempore se caruisse diceret; et nisi bona gratia suum
obtineret, omnia esse experturam se aiebat, ut
recuperaret domicilium suum. Cui haec *Quid minare,"
inquit, *quin potius hinc nos eiicis? Ut potiatur tuguriolo,
qui viribus praestiterit."

346. Canis et Domicilium Eius

Hieme contractus et implicitis membris cubans, canis,
quo minus frigori expositum esset corpus, spatium illud
ad domum faciendam in qua viveret designavit. Postea,

in aestate membra expandens et corpus extendens,
animadvertit notatum spatium non magis convenire
neque se capere posse, itaque nec necesse nec facile
sibi esse tantas aedes extruere.

347. Canes in Culina

Tempore hiemali, dum canes tres in culina ad focum
cubant, en, quartus supervenit. Qui, cum nullum locum
videret sibi idoneum relictum, excogitavit hanc viam
obtinendi id quod volebat: repente foras se proripit

et latratibus quam maximis potest viciniam omnem
commovet. Quibus excitati canes qui ad focum cubabant
statim allatrantes exeunt. At hic simul, furtim regressus
in culinam, locum quem sibi arbitratur commodissimum
occupat.

348. Canis et Umbra

Canis quidam, tranans fluvium, vorabunda fauce vehebat
carnem, splendente sole, et (ut plerumque fit) umbra
carnis lucebat in aquis. Quam avide captans, quod in
rictu oris erat perdiderat. Quo infortunio perculsus,

huc illuc vagos circumtulit ocellos et, tandem animum
recipiens, sic elatravit, ^Miserae deerat cupiditati modus!
Satis superque esset, ni desipuissem. Iam tota spes et
res in fundo perierunt."

349. Canes et Corium

Corium depressum in flumine viderunt canes. Quod, ut
extrahere celeriter possent, aquam coeperunt lambere.
Sic rupti, perierunt priusquam quod petierant contingere
valuissent.

350. Canes Duo et Os

Canes duo, Nero et Phylax, una invenerant eximium os.
Uterque totum os postulat; rixa exardescit; postremo
amici pugnam committunt. Fluebat solum sanguine.
Tandem Phylax Neronem fugavit, exsultansque, ad locum

112

ubi praedam reliquerant rediit. At aberat os. Canis
prudentior id abstulerat, dum illi pugnabant.

351. Canis Aquam Timens

Canis quidam, quoties pluebat, domo egredi non audebat.
Interrogatus ab alio cane cur hoc faceret, *Quoniam,"
inquit, "ferventi aqua excoctus sum."

Fabula indicat gravia mala expertis laevissima
quaeque timeri esse.

352. Canis Villaticus

Canes complures urbani quendam villaticum praecipiti
insequebantur cursu, quamdiu ille fugit nec repugnare
ausus est. At ubi, ad insequentes conversus, subsistit
et dentes ipse quoque ostendere coepit, omnes pariter
substiterunt nec aliquis urbanorum illi appropinquare
audebat. Tunc imperator exercitus, qui ibi forte aderat,
ad suos conversus milites, «^Commilitones," inquit,
^hoc spectaculum nos admonet ne fugiamus, cum
praesentiora fugientibus quam repugnantibus
videamus imminere pericula."

353. Canis Venaticus et Molossi

Ceperat venaticus canis leporem. Eum, quamvis esuriens,
gloriose iactans verbis celeritatem suam, detulit domum
ad molossos, custodes gregis et aedium; illi enimvero
leporem eripuere ostentatori et inter se discerpsere.

354. Canis et Asinus, Iter Facientes

Canis molossus, non modo ad lupos sed etiam ad ursos
expugnandos validus, cum asino, qui saccum panibus
plenum ferebat, longum iter fuerat ingressus. Inter
eundum autem oborta fame, asinus, pratum offendens,
large ventrem herbis implevit. Canis autem asinum
rogabat ut aliquantulum panis sibi daret ne periret inedia.
At ille non solum panem non dabat, sed canem, irridens,

113

illi ut secum herbas pasceret consulebat. Interim lupum
advenientem asinus conspicatus, canem rogabat ut sibi
esset auxilio. Cui canis *Tu mihi," inquit, *consuluisti
ut adversus famem herbas pascerem; ego quoque tibi
consulo ut te adversus lupum ferratis calcibus tuearis."
Haec cum dixisset, abiens, ingratum comitem deseruit.

Fabula indicat qui indigentibus expetita
non praestat auxilia, ab aliis quoque
necessitatis tempore solere destitui.

355. Canis et Asinus, Epistolam Legentes

Asinus et canis idem iter faciebant et, cum forte
obsignatam epistolam humi iacentem invenissent,
asinus eam colligit, signum demit, explicat, et cani ita,
ut intellegere posset, legere incipit. Sermo de pascuis
in ea forte fiebat, nempe de faeno, de hordeo, et palea.
Stomachabatur itaque canis et aegre ferebat, asino haec
legente. Quapropter ei dixit, Amice suavissime,
paulisper progredere, ut sciam, an aliquid etiam

de carnibus et ossibus hac in epistola scriptum sit."
Tunc asinus, tota perlecta, cum nihil de iis quae canis
quaerebat invenisset, ^Abiice protinus," canis ait,
"*adulterina enim, amice, haec epistola omnino est."

356. Canis et Asinus, Socii

Canis molossus, cognoscens se lupo, cum quo magnas
exercebat inimicitias, imparem, statuit aliquem sibi
socium adsciscere, ut mutuo auxilio lupum superaret.
Videns autem asinum lupo vocaliorem, maiorem
clitellisque velut thorace armatum, magnasque pilas
podice cum magno tonitru emittentem, ratus est eum
strenuum esse bellatorem. Quare, contracta societate,
lupum ad pugnam provocavit. Sed ubi ad primum lupi
conspectum asinum fugientem vidit, nilque aliud quam
inconditos clamores et magnos ventris crepitus edentem,
ipse quoque fugiens, socium in ipsa pugna deseruit,
pabulum lupo vulturibusque futurum.

114

Fabula indicat stultos esse, qui hominum virtutem
ex verborum ampullositate et corporis proceritate
düudicant.

357. Canis in Praesepi et Bos

In praesepi faeni pleno decumbebat canis. Venit bos

ut comedat faenum, cum canis, confestim sese erigens,
tota voce elatravit. Cui bos, ^Dii te, cum ista tua invidia,
perdant," inquit, ^nec enim faeno ipse vesceris, nec me
vesci sines."

S858. Canis et Vultur

Canis et vultur humana effodiebant ossa. Canis
thesaurum invenit et violavit Manes; iniecta est illi
divitiarum cupiditas, per quas sacrilegii lueret poenas.
Aurum dum custodit, oblitus ciborum copiam, fame est
consumptus. Cui adstans vultur ait, ^O canis, merito
Iuis, quia concupisti regales opes, trivio conceptus et
in stercoribus educatus. Quid tibi profuit has invenire
divitias?"

S359. Canis et Taurus

Canis cum tauro pugnam inire parabat et *Facile vincam,"
dixit, namque dentibus longe melior sum." Sed ille,
capite prono irruens, hunc necopinantem cornibus fodit.

Fabella vetat te cum ullo hoste congredi,
nisi ante noris qua minus, qua plus valet.

360. Canes et Leonis Pellis

Pellem leonis repererant canes eamque lacerabant
dentibus. Quos videns vulpes, sic eos allocuta esse
fertur, &Leo iste, si adhuc in vivis esset, experiremini
ungues eius fortiores vestris dentibus."

115

361. Canis Venaticus et Vulpes

Canis venaticus leonem casu oblatum insequebatur. Cum
vero, conversus, ille rugiisset, expavescens canis retro
fugit. Quem ubi vulpes conspexit, ^O improbum caput,"
ait, &tune leonem insecutus es, cuius ne rugitum quidem
ferre sustinuisti?"

362. Canis Dormiens et Lupus

Canis ante stabulum quoddam dormiebat. Quem cum
Iupus conspexisset, haud mora eum voraturus accurrit.
Canis autem ne ab eo mactaretur obsecrabat, aiens,
^Nunc quidem, here mi, ne me comedas, quaeso; sum
enim macer, exilis, atque mendicus. Quin potius
paulisper exspecta, mei enim domini sunt nuptias facturi.
Proinde si nunc me dimiseris, postquam largius pastus
ero, pinguior quoque fiam, melioremque cibum parabo
tibi." His ille verbis inductus, canem reliquit. Nonnullis
autem transactis diebus, lupus reversus cum canem
perquireret, eum supra domum dormientem invenit.
Stans itaque inferius ipsum vocabat ac pacta conventa
commemorabat. Ei vero canis respondens, *O lupe;" ait,
"si me posthac ante stabulum dormientem adspexeris,
ne nuptias amplius exspectes."

363. Canes et Imperator Eorum

Canibus quondam simultates cum lupis intercesserunt.
Electus autem fuit canis Achaeus qui caninae genti
imperitaret. Atque ille, pugnae sciens, cunctabatur,
tricabatur. Ceteri autem minis increpabant ni castris
tandem progrederetur. ^Sedendo bellum quapropter
prorogem, audite," inquit, *quidque praecaveam. Oportet
vero semper praemeditari. Hostium gens cunctorum quos
video una est. E nostris vero hi ex Creta, ex Molossis illi,
sunt et Acarnanes hice, alii Dolopes, alii Cyprum iactant
suam vel Thraciam, alii adsunt aliunde. Quid edisseram
verbosius? Et color nobis non est unus perinde atque
istis. Nostrum nigri sunt quidam, quidam cineracei,
nonnulli rufi ac pectus bicolores, candidi alii. Quo possim

116

igitur modo ad bella ducere non concordes," inquit,
"adversus hostes quibus sunt inter se cuncta communia?"

364. Canes et Lupi Concolores

Cum animadverterent lupi se non virtute canum sed
multitudine superari, hoc iniisse consilium perhibentur.
Mittunt ad canes qui quaererent ab iis quorum color

non dissimilis luporum esset cur non potius secum
coniungerentur, quibus natura ipsos conciliasset, id
quod coloris indicaret similitudo; quique illis dicerent,

si luporum auxilio adversus alios canes discrepantes
colore uti vellent, postea sublatis illis et ipsos solos rerum
potituros et in perpetua amicitia luporum futuros esse.
Cum res stultis canibus probata et alii canes circumventi
atque iugulati fuissent, tum, sine negotio et periculo,
istos, etiam concolores sibi, interfecerunt lupi.

365. Canes et Catulus Lupi

Opilio, reperiens catulum lupi, domum tulit eumque

inter canes, ovium custodes, aluit. Qui, ubi adolevit, oves
occidebat, canesque, ut una secum comederent, edocebat.
Quod opilio animadvertens, lupum quidem occidit; canes
tamen, ut ab ovium caede temperarent, non poterat
prohibere. Tunc pastor secum, *Merito plector, ut qui
lupum canibus immiscui, qui eos oves occidere docuit."

366. Canis, Lupus, et Pastor

Intus septa quidam vesperi congregans oves, fulvum

una lupum erat inclusurus. Quo conspecto, canis pastori
*Ouomodo festinas," dixit, ^oves servare, qui istum ad nos
intromittis?"

367. Canis et Paterfamilias Indignatus

Paterfamilias, oblitus haram in qua gallinae pernoctabant
claudere, cum mane surrexisset, reperit omnes a vulpe
occisas et ablatas esse. Indignatus igitur in canem,
tamquam malum rerum suarum custodem, multis illum

117

afficiebat plagis. Cui ille ^Si tu," inquit, *cui gallinae ova et
pullos pariebant, in occludendo ostio negligens fuisti, quid
mirum si ego alto sopore oppressus, vulpem venientem
non sensi, qui nulla ex illis emolumenta percipiebam?"

S368. Canis et Dominus Morans

Iter qui meditabatur, aliquis adstanti caniculae *Quid
hias?" dixit; «cuncta tibi fac parata sint. Mecum etenim
venies." Quae, caudam levans, "Cuncta," inquit, ^mea
mihi sunt parata. Tu vero moraris."

369. Canis Lutulentus et Herus

Canis, tempore hiberno domum revertens et madidus et
Iutulentus, gaudii impotens ut dominum videt, gestitque
prosilitque atque renuentem amplectitur pedibus sordidis.
Is igitur, graviter obiurgans, ait, "Inepte! Fuge, fuge cum
istis blanditiis tuis indoctis; forsan putas te urbanum
esse, at mihi bestia inficeta videris!"

Fabula scripta est amicis imprudentibus,
quorum officia saepe nocent, nedum iuvent.

370. Canis et Ovis Conquerens

Quo tempore animalia et pecudes sermone utebantur,
aiunt ovem dixisse hero suo, *Per mihi mirum videtur
nihil nobis a te praeberi cogique e terra nos victum
quaerere, de quibus tamen tu et lanam capis et caseos

et agnos. At canibus, unde nihil horum tibi redit, impertis
panem quo ipse vesceris." Tum canem, qui hoc audisset,
ferunt sic locutum, *^Merito hercle meo fit, nam ego is sum
qui vos ipsas etiam custodio atque servo, ne vel hominum
furto vel luporum raptu pereatis. Quod si ego vestram
custodiam negligerem, iam ne ad pabula quidem exire
auderetis prae formidine interitus." Atque ita etiam oves
ipsas facile passas fuisse accepimus, ut se canes potiores
et maiore in honore haberentur.

371. Canis Oves Occidens

Pastor quidam cani oves suas dederat custodiendas,
optimis illum pascens cibis. At ille saepe aliquam ovem
occidebat. Quod cum pastor animadvertisset, canem
capiens, eum volebat occidere. Cui canis *Quid me,"
inquit, *perdere cupis? Sum unus ex domesticis tuis;
interfice potius lupum, qui continue tuo insidiatur ovili."
"Immo," inquit pastor, *te quam lupum morte dignum
magis puto. Ille enim palam se meum hostem profitetur;
tu vero sub amicitiae specie quotidie meum imminuis
gregem."

372. Canis Homicida et Dominus Eius

Vir quidam dives, venandi studio mirifice deditus,
complures canes alebat, quorum unus filium domini
morsu interfecit. Dominus, ira percitus, non solum
homicidam, verum etiam omnes alios iussit occidi. Tunc
ait unus ex eis, "Unus peccavit, et cuncti plectimur."

373. Canis Custos et Domini Filius

Erat cuidam perquam fidelis canis. Hic quodam tempore
solus relictus apud parvulum filium illius, iacentem adhuc
in cunis, videt serpentem ad puerum interimendum
arrepere. Ille igitur in serpentem, qui iam ad cunas
pervenisset, irruit et eum non sine difficultate interimit.
Itaque inter luctandum evertuntur cunae, et supra
serpentem reclinantur. Reversus autem paterfamilias,
cernensque cunas eversas et cruentum os canis, quod
suspicaretur ab hoc puerum interfectum esse, neque
prioris fidelitatis recordatus, neque spatio capto ad rem
cognoscendam, ense arrepto canem occidit. Postea tollit
cunas, et puero vivo reperto et serpente conscisso, quid
factum esset intellegit et suum erga canem perpetratum
scelus deplorat.

Fabula docet nihil esse in ira et perturbatione animi
inconsiderate committendum, ne festinationem
nostram sempiternus dolor sequatur.

119

374. Canis Fugitivus et Herus

Canis, qui fugitivus ex domo herili migraverat, ab hero
suo postmodum inventus et interrogatus cur se, herum
benignum, linqueret, "Te quidem fateor," dixit, *mihi
liberalem semper et mitissimum dominum fuisse. At
omnis tua familia interim huc denique me impulit,
miserum, verberibus perpetuis male caesum, ut hoc
infortunium defugerem, quod non intuleris tu, at quod
te oportuit prohibere."

Qui vetare potest ne mala inferantur, et non vetat,
idem facit ac si ipse inferret.

375. Canis Herum Fugiens

Canem quidam habens, quo magis ab illo diligeretur,
semper suis pascebat manibus ligatumque solvebat.
Ligari autem et verberari iubebat a servo ut beneficia
a se, maleficia autem a servo, in illum viderentur esse
collata. Aegre autem ferens canis se assidue ligari
verberarique aufugit et, cum increparetur a domino
ut ingratus et tantorum beneficiorum immemor, qui
se fugisset a quo semper dilectus pastusque fuisset,
ligatus autem verberatusque numquam, respondit,
"Ouod servus tuo iussu facit, a te factum puto."

376. Canis, Herus, et Cibus

Canis acer, fidelis, et strenuus domum herilem bene
ab omni fure tutam praestabat. Quapropter herus

ipsi maximas laudes ultro tribuebat et palpationes

et blanditias saepius affatim impertiebat occurrenti,
at cibos dabat manu parcissima. Ergo custos miser
clamitat et hero obiicit se non ali blanditiis, neque
corpus macrum recreari laudibus; se his carere posse,
solidius modo aliquid tribueret quo famem repelleret;
nil se obstiturum quin cetera omitteret. At ille, iocans,
questus iustos elusit, famelico blandiens multo magis
quam prius; benevolentiam inanem effudit, sed victum
dedit nihilo liberalius.

120

O dives, pauperi largire quibus indiget! Benignus
non es, si das quae hunc nihil iuvant.

377. Canis Vetulus et Magister

Canis venaticus, qui quondam velocitate ceteris
praecelluit et magno erat olim usui et emolumento
hero, iam longaevus et imbellis, fortuito cervum
persequebatur et apprehensum, dentibus privatus,
mox demisit. Quem iratus herus verbis et verberibus
increpabat. Cui canis, *O dure et severe mihi magister,
qui multifaria mea merita tam male pensitaveris!"

378. Canis Villicus et Herus Ingratus

Villicus canem habebat vetulum et minus idoneum
factum gregi custodiendo vel domui a furibus nocturnis
tuendae. Herus ingratus hunc, senio gravem et tardum,
cuius operam diu utilem sibi fuisse meminit, sustinet
morti devovere. Ergo apprehendit, nec reluctantem; pedes
simul in fasciculum coactos connectit et denique lapidem
magnum collo subigat. Sic exornatum protrahit, sub
proximae paludis undam detrusurus. At canis senex,
^Nam quid facinoris feci," dixit, ego miser, ut tam acerbe
tamque inhumane agas, here, et meam servitutem tam
longam sic remuneres?" Herus vim veritatis sentit; hanc
opprimit et calumniam comparat fraudulentam. "Tene
ultra vivere patiar," inquit, *quem rabies occulta tenet?"
Moxque demersum necat.

Qui aliquem invisum sibi perdere statuit,
si ratio nulla iusta sit, falsam invenit.

3779. Canes et Agricola Penuria Laborans

Agricola, cum in ruri hiemasset multos dies, coepit
tandem penuria laborare rerum necessariarum; oves
interfecit, deinde et capellas, postremo quoque mactat
boves, ut habeat quo sustentet corpusculum pene
exhaustum inedia. Canes, id videntes, constituunt
salutem quaerere fuga; etenim sese diutius non

121

victuros, quando herus non pepercit bobus quidem,
quorum opera utebatur in opere rustico faciendo.

380. Canis, Bos, Equus, et Homo

Equus, bos et canis, frigore pressi, in hominis cuiusdam
aedes convenere, qui, eos excipiens, accenso foco fovit ac
deinde equo hordeum, bovi paleas obtulit; cani vero ex iis
quae in mensa aderant dedit. Quam ob hospitalitatem
ipsi gratias reddidere, singuli vitae suae tempus partiti
eique gratificati. Equus itaque primos annos largitus est;
ideo praecipiti mente et superba unusquisque hominum
prima aetate est. Medios vero post hunc annos taurus
dedit; ideo tunc laboriosus et sedulus est quisque
studetque divitias cumulare. Ultimos tandem annos
canis praebuit, et propterea senex quilibet morosus

est, sibi victum dantem tantummodo amat, blanditur,
assentiturque, non dantibus vero allatrat et insultat.

381. Canis ad Convivium Invitatus

Vir quidam cum cenam opiparam ad familiarissimum
sibi amicum excipiendum appararet, eius quoque canis
canem alium invitavit, Amice," dicens, ^huc hodie mecum
epulatum veni." Ille itaque introgressus, laetus constitit
magnumque convivium cernens, "Papae," intra se aiebat,
"quanta laetitia nunc perfruor. Nutriar ergo et ita

ad satietatem cenabo ut omnino crastina die esurire

non possim." Dum haec secum tacitus canis volvebat
caudamque agitabat, intentos gerens oculos in amicum,
haud mora coquus, ubi ipsum caudam huc illuc
circumagentem adspexit, pedibus arreptum extra
fenestras deiecit. Canis itaque lapsus, magno cum
clamore discessit. Occurrentibus proinde ceteris

canibus atque rogantibus, ^Ut te cena iuvit, amice?"
subridens ille respondit, ^Mehercle, ita mero me obrui,
ut satietate iam ebrius ne viam quidem viderim qua

sum egressus."

122

382. Canis et Faber

Fabrorum aerariorum in domo degebat canis,

iisque laborantibus, dulci indulgebat somno. Qui
simulatque accumbentes ceperunt cibum, canis,
repente expergefactus, blanditus est dominis. Tum
illi interrogarunt eum, *Qui fit, strepitu malleorum
gravissimorum ut numquam exciteris, dentium vero
lenissimo crepitu statim expergiscaris?"

Ita quoque homines, quae sibi utilia fore censent,
patulis arripiunt auribus; quae vero eis displicent,
negligenter et lente audiunt.

383. Canes Duo, Venaticus et Domesticus

Habens quidam duos canes, alterum venari, alterum
domum custodire docuit. Ceterum si quando venaticus
aliquid caperet, domesticus quoque eiusdem praedae
particeps erat. Quod cum ille aegre ferret eique
exprobraret quod, se quotidie laborante, ille iners suis
laboribus frueretur, ^Non ego sum," domesticus inquit,
"sed herus noster culpandus, qui non me laborare,

sed alieno sudore parta comedere docuit."

384. Canis et Sciurus

Sciurum e nemore patrio raptum coquus alebat. Ille,
textili cavea inclusus, vivido corpore et agili leves
celeresque motus dabat, suamque rotam pensilem
movens, modo in partem posticam, modo in anticam,

et usque et usque ludo inani longum sui carceris taedium
fallere studebat. Canis interea ad tepentes foci reliquias in
angulo iacebat, quietus. Sciurus hunc ita increpat, *Non
te pudet dies solidos corrumpere pigritia tam veternosa?
Ad me verumtamen respice aliquando, si sapis, et ex hoc
meo more vivendi laborioso virus pigrum excutere disce."
Canis respondet, *Cur non quiescam, cum datur licentia?
Exspecta vero; cena herilis mox assanda erit. Tunc meam
quoque rotam versatilem permovebo et labor meus
proderit; tuus quidem est perpetuus, ast inutilis."

123

385. Canis et Fur

Nocturnus fur, cum panem misisset cani, canis ait,
"Linguam meam vis praecludere, pro re domini mei
ne latrem. Quaeris ut facias per meam culpam lucrum."

Repentina liberalitas stultis grata esse videtur,
peritis irrita.

386. Canis et Homo Admorsus

Quidam a cane morsus, quaerens qui vulnus curare
posset circumibat. Cum id quidam casu obvius audisset,
*Heus tu," inquit, *si sanus vis fieri, panem sumito, cum
eoque vulneris sanguine deterso, cani qui te momordit
edendum praebe." Tum ille, subridens, *At si istud fecero,"
inquit, *nullum erit effugium quin me omnes canes urbis
discerpant."

387. Canis Mordax

Cani, saepius homines mordenti, illigavit dominus nolam,
scilicet ut sibi quisque caveret. Canis, ratus virtuti suae
tributum hoc decus esse, populares omnes despicit.
Accedit tandem ad hunc canem aliquis, iam aetate et
auctoritate gravis, monens eum ne erret. ^Nam ista nola,"
inquit, *data est tibi in dedecus, non in decus."

388. Feles, Mus, et Caseus

Vir quidam magnum ac pulcherrimum in capsa caseum
habebat, quem musculus edebat. Ex consilio ergo amici,
felem illuc clausit quae, occiso mure, totum caseum
comedit.

Fabula indicat eos non adhibendos custodes, qui
non minus quam hostes nobis nocere possunt.

389. Feles Senior et Mus Parvulus

Mus quidam adulescens imperitusque felem iam
seniorem flectere conabatur, clementiam tali ratione
petendo, *Patere," inquit, *me vivere. Tantulus tamque

124

parcus, num huic familiae nocere potuerim? Domino vel
uxori eius num credis famem me umquam adferre posse?
Uno frumenti grano vivere, una nuce pinguis fieri soleo.
Nunc sane macer sum. Quod si paulisper exspectaveris,
catulis tuis hoc prandium servabis." Muri capto sic
loquenti ita respondit feles; ^Erras," inquit; *necumne
tales habentur sermones? Surdis melius persuadeas.
Felem et hac quidem aetate veniam dare! Istud accidit
numquam. Proinde ad inferos descende! Meis cibi satis
superque erit."

Haec fabula docet et iuvenes omnia credere se
exorare posse, et haud misericordes esse senes.

390. Catus Monachus

In quodam refectorio fuit quidam murilegus, qui omnes
mures, excepto uno magno ratto, cepit et interfecit.
Cogitavit catus qualiter murem illum magnum deciperet
et devoraret. Tandem fecit sibi radi coronam; induit
cucullam et fecit se monachum; inter alios monachos
sedit et comedit. Videns hoc, rattus gavisus est, credens
quod nollet ei nocere. Saltavit igitur rattus huc et illuc,
et catus, dissimulans, oculos suos a vanitate avertit.
Tandem secure rattus appropinquavit ad catum. Catus
vero cum unguibus viriliter rattum cepit et firmiter tenuit.
Dixit rattus, *Quare talem crudelitatem facis? Quare me
non dimittis? Nonne monachus factus es?" Dixit catus,
"Numquam ita bene praedicabis quod te dimittam, frater.
Quando volo, sum monachus; quando volo, sum
canonicus." Et devoravit rattum.

391. Feles Iudex

Cuniculi cavum invaserat aliquando mustela, namque
subdola est. Absente domino, omnia fuere pervia.
Postquam cuniculus morsu carpsisset gramina,
circumquaque exsultim ludens, imas sedes repetiit. Tum
forte fenestrae mustela rostrum inseruit. ^Heus scelesta,"
inquit infelix ille, *actutum abeas!" *Parcamus conviciis,"
inquit ea; *arbitrum deligamus felem." Feles erat ille pio

125

fervore inter heremitas clarus; feles mitis, et benignitatem
summam prae se ferens; feles modesto vultu, purisque
moribus, villosis ornatus infulis, pinguis et obesus, arbiter
peritus ethicorum. Hoc iudice a cuniculo accepto, partes
adeunt felem villis insignem. *Accedite, filii," inquit,
*accedite huc; obsurduerunt aures, senectutis iniuria."
Tum uterque incautius accessit. Simul atque litigantes
proxime positos sensit, utroque pede diris unguibus irruit.
Sic discerptis partibus, lis composita est.

392. Feles, Vulpes, et Lupus

Feles et vulpes una confabulantes viam carpebant.

De vita, de moribus multa differebant; quid pium,

quid impium; quid turpe, quid honestum foret, subtilius
Socrate ipso disputabant. Lupum interim videre, cum
bidentem miseram discerperet ederetque. Hic vulpes
prior exclamat, *O scelus atrox!" et feles, ^O raptorem
hunc nefarium!" Dum his et aliis huiusmodi sententiis
invicem philosophantur, villae propinquant. Forte

in agrum proximum gallina cum tenello pullorum grege
egressa fuerat. Vulpes, ubi hanc adspicit, philosophiam
omnem prorsus obliviscitur et, furtim progressa, matrem
insciam occupat. Quod facinus feles avida nihilo segnius
imitata, pullum de grege electum rapit. Ambaeque
secedentes in locum commodum, famem, quam
philosophando accenderant, explent.

Multi scelestos exsecrantur qui, simul occasio
data est, quodlibet scelus faciunt.

393. Feles et Passeres Duo

Passerculus tener cum fele vivebat. A teneris ambo
consortes conclave commune colebant; cista caveae
proxima fuit. Volucris rixosa felem saepe lacessebat;
haec rostro pugnat, at ille pede ludit. Feles placidus
prudensque procacis alitis ioca excusat liberiora.
Numquam lusus suos in proelia vera vertebant. At
passer domus vicinae utrumque visit; socius fit felis
cauti passerisque protervae. Tandem lis inter aves

126

nascitur. Feles rem non conspexit pectore sedato;
"Iste," ait, "ignotus qui saevus nostrum amicum laedit,
scilicet putat nos stolidos esse. Passer noster a passere
externo comedetur? Dispeream potius, dispereantque
mei." Confestim armis nativis instructus emicat,

et infrendens advenam vorat fauce vindice. Pransus
exclamat, ^Nae, passer dulcior esca est!" quod secum
reputet, cenat et indigenam.

394. Catus et Gallus

Catus, cum gallum cepisset, criminare coepit quod

esset animal turbulentum, qui noctu clamitando non
permitteret homines quiescere. Gallus se excusabat

quod id ageret ad eorum voluptatem, cum ad opera
facienda illos excitaret. Rursum catus ait, "Impius es,

qui nec a matre nec a sororibus te abstineas, sed per
incontinentiam illis te commisceas." Gallus se defendebat
dixitque quod, ex huiusmodi coitu, gallinae pariunt ova.
Tunc inquit catus, *Quamvis excusationibus abundes,
ego tamen te missum facere non intendo."

395. Feles et Gallinae

Feles, cum audisset gallinario quodam in stabulo gallinas
aegrotare, se medicum fingens, propriisque artis medicae
instrumentis arreptis, ad eas confestim accessit et, ante
stabulum adstans, quomodo se haberent interrogavit.
Illae respondentes, *Optime quidem," dixerunt, *si tu
tamen hinc procul secesseris."

396. Feles, Aquila, et Sus

Aquila in summa quercu nidum fecerat; feles in media
arbore catulos occultaverat; ad imam sus fetum suum
posuerat. Horum concordiam feles fraude sic evertit.
Scandit ad nidum volucris aitque, *Pernicies mihi et tibi
paratur; scelestus enim ille aper, quem vides quotidie
solum fodientem, quercum vult evertere ut progeniem
nostram in campo opprimat." Deinde suis cubile adiit et

127

^Magno;" inquit, *in periculo sunt nati tui; aquila enim
porcellos rapere vult." Inde se in caverna sua condidit et
noctu egressa est, sibi et catulis suis escam quaesitura.
Aquila, perniciem metuens, in ramis arboris insidebat.
Aper, metu aquilae, porcellos linquere nolebat. Quid opus
est verbis? Ambae, inedia necatae, dapem feli catulisque
eius praebuere.

397. Feles et Venus

Feles quaedam delicium erat formosi cuiusdam
adolescentis, Veneremque oravit ut in feminam mutaret.
Dea, miserta cupiditatis adolescentuli, convertit felem

in puellam. Quam, cum longe speciosa esset, amator
domum abduxit. Venus, experiri cupiens si, mutata facie,
mutasset et mores, in medium constituit murem.

Quem cum illa aspexit, oblita formae, murem ut caperet
persecuta est. Qua super re indignata, Venus denuo eam
in priorem felis formam mutavit.

Fabula innuit quod homo nequam, licet personam
mutet, mores tamen retinet eosdem.

398. Murilegus Candelam Portans

Quoniam operarii per totam septimanam in officio sunt
ligati, in diebus festis per luxuriam et ebrietatm et alia
vitia resolvuntur. Tales similes sunt murilego qui didicit
candelam accensam portare. Sed, cum videt murem,
Iumen relinquit et murem sequitur.

399. Vespertilio Perfidus

Bellum gerebant volucres cum quadrupedibus, et fortuna
belli erat diu anceps, modo his, modo illis victoriam
reportantibus. Vespertilio, qui securitatem fidei
anteponebat, ad eas quae superaverant se conferebat;
inter aves avem se esse profitebatur, inter quadrupedes
murem. Cum pacem fecissent aves et quadrupedes, fraus
utrique generi apparuit; damnatus igitur ab utrisque
refugit, atque ex eo tempore noctu tantummodo evolabat.

128

400. Vespertilio et Mustelae Duae

Vespertilio, in terram delapsus, a mustela comprehensus
fuit, a qua cum iamiam neci daretur, eam enixe sua pro
salute rogabat. Illa vero ipsum dimittere se posse negante,
quod natura volucribus omnibus inimica esset, vespertilio
non avem, sed murem se esse affirmabat. Quapropter
incolumis dimissus fuit. Deinde autem cum iterum
cecidisset et ab alia mustela captus esset, tunc etiam ne
voraretur orabat. Ea vero muribus omnibus se inimicam
esse dicente, tum ille se non murem, sed vespertilionem
esse adfirmavit atque liber rursus evasit. Ita contigit

ut bis nomen mutando salutem consequeretur.

Oportet igitur nos etiam iisdem in rebus non
continuo manere illud animo considerantes
quod qui ad tempus mutantur, plerumque
vel maxima pericula effugiunt.

401. Vespertilio et Merula

Suspensa ante fenestram in cavea, merula noctu
cantabat. Ad quam advolans, vespertilio rogat cur

non die potius canat, et noctu acquiescat. "Quia enim,"
inquit illa, *interdiu cantitans, prodita et capta fui,
itaque nunc, malo edocta, die taceo." Tum vespertilio
"Sed tu enim," inquit, *sero caves, quam priusquam
apprehendereris tacere oportuit."

402. Vespertilio, Rubus, et Mergus

Vespertilio, rubus et mergus, inita societate, mercaturam
facere decreverunt. Vespertilio itaque pecuniam a
faeneratoribus mutuo sumptam contulit, itidemque rubus
vestes, ac mergus aerea vasa in navi posuere, et statim

e portu solvere. Ingens autem tempestas cum subinde
orta esset diffractaque nave omnia periissent, vix ipsi

in terram incolumes evaserunt. Hinc mergus tempore ab
illo iuxta litora semper degit, inspiciens nimirum an mare
aes, quod amisit, eiiciat. Sic vespertilio, creditores timens,
interdiu non apparet, sed noctu tantum in pabulum exit.

129

Rubus vero praeterteuntium vestes continuo detinet,
ut suas recognoscere possit.

403. Struthiocamelus Perfidus

Struthiocamelus avis in Africa est, paene bestia, bipes
quidem illa, sed ungulis similibus cervorum. Eadem alas
habet, sed supra terram non elevatur. Quodam igitur
tempore, cum bellum gravissimum esset inter volucres et
bestias, capta haec a bestiis, ut avis pro hoste habebatur.
At illa, pedes ostendens, num avis illis videretur
interrogabat. Itaque, deceptis bestiis, tanquam civis,

tuta apud illas fuit. Paulo post in proelio capta ab avibus,
avem se esse alis et rostro probavit. Ita et his imposuit.

Fabula notat eos qui diversis inserviunt quasi
dominis, et tam hos quam illos frustrantur.

404. Struthiocamelus et Alauda

Struthiocamelus, dum plumae nitore candidissimo

et vasti corporis mole densa gloriatur, genus alitum
ceterarum universum prae se abiectum reputans, in
caelum forte suspicit. Alaudam videt, aviculam minutam
et ignobili specie praeditam, animosam se tollere volatu
ad plagas purioris aetheris sublimes. *Haec mea dignitas,"
inquit ille, *quid iuvat, si est pondus quod me retinet solo
haerentem?"

405. Struthiocamelus et Gallina

Struthiocamelus alas quidem habet quibus in cursu
ad pernicitatem adiuvatur, sed in sublime volando

non extollitur. Haec sive bestia seu avis, cum forte

in ardua rupe constitisset, incitabat sese ad volatum et
imitari volebat reliquas volucres. Cui gallina, quae hoc
conantem viderat, *Cave," inquit, ^ne volandi cupiditate
etiam ingrediendi facultatem amittas." Gallina derisa,
struthiocamelus deiecit se passis alis de rupe atque

ad terram pondere suo afflicta crura fregit.

Fabula docet contra naturam niti oportere neminem.

130

406. Aquila et Leo, Amici

Advolans leoni, aquila quaedam eum rogabat ut se
sociam reciperet. Et aquilae leo *Quid vetat?" ait;
"sed pignus dabis prius celeres illas pinnas tuas
pactam non esse deserturas fidem. Quomodo enim
amicae tibi non domisedae confidam?"

407. Aquila et Testudo

Testudo aquilam magnopere orabat, ut volare sese
doceret. ^Rem petis," inquit aquila, ^naturae tuae
contrariam, nam quomodo poteris volare, cum alas non
habeas?" Testudo autem nihilominus aquilam obsecrabat
ut se volucrem facere vellet. Itaque eam ungulis arreptam
aquila sustulit in sublime ibique demisit, ut per aera
ferretur sed, cum in rupes decidisset, comminuta interiit.

408. Aquila et Rattus

Facta fuit contentio inter aquilam et rattum quis eorum
clarius videre poterit. Dixit aquila, ^Quomodo probare
poterimus huius rei veritatem?" Cui rattus, *Si vis,
ascendam humeros tuos et me supportabis in altum."
Aquila eum supportavit in tantam altitudinem aeris quod
rattus nihil vidit de terra. Tunc ait aquila, "Iam video
cadavera ad praedam meam." Rattus perterritus, quia
videre non poterat, ait, "^Descende ergo ut praedam
accipias." Descendente aquila, rattus vidit quemdam
aucupem sub dumo latentem qui super cadaver retia
tendebat. Protinusque ab humeris aquilae a longe saltavit
et laqueos evasit. Aquila vero, super cadaver improviso
descendens, incidit in laqueos et ab aucupe capta est.
Cui rattus, *Heu, proh pudor! Propinquos tibi laqueos
non vidisti. Ego autem, videns periculum, evasi providus."

409. Aquila, Pennis Avulsis

Aquilam olim cum quidam cepisset, ei statim alarum
pennas avulsit domique in gallinarum numerum
aggregavit. Qua illa calamitate perterrita, magno dolore

131

premebatur. Deinde vero cum eam quidam alius emisset,
ut ei pennae renascerentur continuo curavit. Tunc
aquila volans leporem cepit atque ei statim, a quo tale
beneficium receperat, dono obtulit. Quod vulpes cum
vidisset, ^Primo potius," inquit, *hospitalia haec munera,
non isti feras moneo, ne nimirum te iterum capiat,
rursusque pennas evellat."

410. Aquila et Vulpes

Dum vulpis proles foris excurrebant, ab aquila
comprehensae, matris fidem implorabant. Accurrit
vulpes aquilamque rogat ut captivam prolem dimittat.
Aquila, nacta praedam, ad pullos subvolat. Vulpes,
correpta face quasi nidum incendio absumptura esset,
insequitur. Trepidans aquila, *Parce," inquit, *mihi
parvisque liberis, et tuum quidquid habeo reddidero."

Per aquilam potentis atque audacis animi homines
intellegendi sunt; per vulpem, pauperculi.

411. Aquila et Regulus

De celeritate volandi contendisse ferunt aliquando
aquilam et regulum (est autem parvulus ales omnium
maxime is qui hoc nomine appellatur). Atque, certamine
instituto, clanculum supra dorsum aquilae consedit
regulus, et sic deportatus ad praefinitum locum subito
inde evolavit, et ita antevertit.

412. Aquila et Mus

Aquila quondam, caecis laqueorum dolis implicita, ubi
sensit, simul impetum exerit et quaerit se expedire; unice
hoc agit, ira et furore fortis, et nil proficit. Cuius laborem
videns, mus misertus est. Abrosis ergo dente crebro
vinculis, armigeram Iovis in libertatem vindicat. At

libera illa *Mene vitam debere," dixit, *contemptissimae
bestiolae? Proh Iuppiter!" Et liberatorem suum necat.

Summos servasse humilibus piaculum est.

132

413. Aquila et Agricola

Agricola, venatu aquilam nactus, eius pulchritudinem
admiratus, liberam dimisit. Illa vero se beneficii non
immemorem ostendit, sed cum eum sub muro iamiam
casuro sedentem vidisset, advolans, fascem lignorum
quem capite impositum gestabat agricola unguibus
arreptum sustulit. Ille excitatus persequitur aquilam,
quae statim fascem ex unguibus deiecit. Quem cum ille
iterum sibi imposuisset, eo reversus, parietem sub quo
antea quiescebat humi lapsum invenit, eamque sibi

ab aquila gratiam relatam fuisse est admiratus.

Qui nos beneficüs affecere, omnino
remunerandi sunt.

414. Aquila et Sagitta

Sagittarius in aquilam collimabat et, missa sagitta,
confixit aquilam. Cumque, conversa ad sagittam,

aquila eam quoque pennatam suis videret esse pennis,
"Multis," inquit, *suae propriae facultates et res insidias
et periculum creant."

415. Aquila, Sol et Bubo

Aquila, habens filiam, quaesivit ab omnibus consilium
cui deberet tam nobilis domicella desponsari. Qui
omnes concordaverunt quod Soli. Respiciens, aquila
vidit bubonem et mittens pro eo dixit, *Hoc consilium
mihi dederunt; tamen, quia estis de hominibus meis,
volo vestrum audire consilium." Qui ait, ^Vos estis
avis fortior et nobilior, et magis appropinquatis Soli;
aliquando tamen gravat vos, et nos debiliores multo
plus. Si filia vestra maritaretur Soli, tot poterunt
generari Soles quod nulla avis poterit durare."
"Verum," inquit aquila, *&est; non fiet ita."

Docet petere consilium apertius, quia aliquando
melius invenitur.

133

416. Aquila et Vultur Senex

Vultur edax, iam senilibus annis fractus, aeger et
implumis, clam aquilae pullos rapuit et in eius nido iacuit,
ut mater nescia eum pro pullis aleret. Nempe diu latitavit
et aquila, crescentes moras mirata, nido suo hunc pellere
saepe voluit, sed moras naturae imputat. Forte die
quadam, tempestas magna volvit et tonitrus mundum
terruit. Ut solis lux rediit, imbribus pulsis, aquila
clamavit, pennas madidas excutiens, *"Tempestas mihi tam
violenta non visa est, licet aetas mea saepe renovata sit."
Vultur ineptus respondit, «Longe maiorem vidi," et, his
dictis, mox trepidus latuit. Aquilam ferunt respondisse,
"Cum nemo possit priorem se gignere, potesne prior me
esse? Responde, inepte! Cum ipse indicio tuo proditus

sis, quid latere quaeris? Exi!" Et nido detractum eum
dilaniavit.

417. Accipiter Columbam Insequens

Cum accipiter columbam praecipiti insequeretur volatu,
villam quandam ingressus, a rustico captus est, quem

blande, ut se dimitteret, obsecrabat, ^Non enim te laesi,"
dicens. Cui rusticus *Nec haec," respondit, *te laeserat."

Fabula indicat merito puniri qui
innocentes laedere conantur.

418. Accipiter Cuculum Irridens

Irridebat accipiter cuculum quod, cum sibi nec viribus
nec volatu inferior esset, putidos potius terrae vermes
consectaretur iisque vesceretur quam sapidis avium
carnibus, pusilli dicens animi non leve argumentum.
Nihil ad haec tunc cuculus. Non diu post, vidit ipsum,
a rustico cuius columbas venabatur captum, aliorum
ad terrorem e turri pendere. Cui ille, ^Quam satius tibi
fuisset, O mi frater, vermes consectari et sobrie vivere
quam ex rapto et supplicio mori."

134

419. Accipiter et Busardus

Busardus in nido accipitris proiecit unum ovum, et inde
creatus est pullus. Alii pulli nobiles fimum fecerunt

extra nidum, sed pullus busardi semper maculavit nidum
suum. Quod advertens accipiter ait, «Quis est qui nidum
maculat?" Tandem dixerunt ei pulli de pullo busardi.
Quod attendens accipiter cepit filium busardi et extra
nidum proiecit, dicens, *De ovo te eduxi; de natura

non potui," et confractus est totus.

420. Accipiter et Galli Duo

Gallus, dum cum alio gallo saepius intenderet pugnam,
requirit accipitrem sibi iudicem. Accipiter vero sperabat
ut, dum ambo ad eum venissent, ipsum qui se tum
exhiberet devoraret. Cum venissent ante iudicem ut
causam exponerent, accipiter ipsum comprehendit,

qui eius primo petierat forum. At clamabat, ^Non ego
sum quem comprehendas, sed ille qui fugam petit."
Cui accipiter dixit, *Non tu credas ex meis unguibus
hodie liberari, quia quod tu alio intendere voluisti,
aequum est ut ipse sustineas."

421. Accipiter, Cuculus, et Sturnus

Sturnus, dum in coetu avium et gestit et strepit,
cuculum videt huc properantem se inferre. Ratus

non cuculum at accipitrem esse, pavore subito
commovetur et praedonem ferum penna trepidante
fugere parat. Turba procax errorem perspexit atque
frustra timentis diligentiam deridet, et ludens circum
adsilit et exsibilat. Unde ille pudori tanto corrigendum
se dedit, ut etiam contra maximas metus causas paratum
pectus obfirmaverit. Quapropter aliquot post dies,
accipitrem verum videns, perstitit tamen in loco eodem,
intrepidus. At mox unguibus saevi alitis evisceratus,
stultitiae poenas dedit.

135

422. Accipitres et Columbae

Accipitres, invicem inimici, quotidie decertabant;
suisque odiis occupati, alias aves minime infestabant.
Columbae, eorum vicem dolentes, eos missis legatis
composuere. Sed illi, ubi inter se amici effecti sunt,
ceteras aves imbecilliores et maxime columbas vexare et
occidere non desinebant. Tunc secum columbae, *Quam
utilior accipitrum discordia quam concordia nobis erat!"

423. Accipiter, Milvus, et Columbae

Columbae, milvi metu, accipitrem rogaverunt ut eas
defenderet. Ille annuit. At in columbare receptus uno die
maiorem stragem edidit quam milvus longo tempore
potuisset edere.

Fabula docet malorum patrocinium vitandum esse.

424. Milvus, Rex Electus

Pulli celebraverunt capitulum ut eligerent sibi regem.
Dixit unus sapientior aliis, ^Eligamus columbam,

animal simplex, quae nec laniat, nec laedit, nec devorat."
Fecerunt sic. Columba simplex inter pullos conversebatur.
Dixerunt pulli, ^Rex noster nihil valet quoniam non
percutit, non laniat." Dixerunt alii, "^Deponamus eum.
Quem igitur eligemus?" Dixerunt ad invicem, *Eligamus
milvum." Factum est ita. Milvus, rex constitutus, uno
die cum rostro et unguibus laniavit unum pullum et
devoravit, postea alium et tertium, et sic per pravum
regem afflictus est populus.

425. Milvus Aegrotans

Aegrotavit aliquando milvus periculose, remedia nil
effecerant; accersiti frustra medici monent disponat rebus
suis. Is tandem moriturus matrem vocat, rogat, quando
in medicis humanis spes nulla salutis esset, eat precatum
Deos pro sua valetudine. Respondet illa incunctanter, ^Nil
tibi, fili, ex illa parte sperandum puta; nec quicquam tuo

136

nomine, aut causa, Diis supplicandum, quorum sacra
et aras tuis toties rapinis violasti."

426. Milvus et Lampetra

Dixit milvo lampetra, ^Ubi venis?" *Ultra mare,"
respondit ille, et lampetra dixit, ^Pro qua causa?"
Respondit milvus, *Occidi unam columbam pro qua
omnes columbae offenduntur et comminantur mihi."
"Cum quibus armis et quo instrumento fecisti hanc
rem malitiosam?" dixit lampetra. Milvus respondit,
"Vide rostrum meum adhuc sanguinolentum." Dixit illa,
"Revertere sine mora; melius est quod confundas solam
patriam quam totum mundum."

427. Milvus, Perdices, et Sagittarius

Milvus vidit cuneum perdicum per iter quiescentem
et, volens eum capere, iecit se super eum toto corpore;
quosdam occupavit unguibus, quosdam alis, et,

cum omnes occupare niteretur, supervenit sagittarius
et, videns milvum sic occupatum, sagittavit eum,

et prae sua cupiditate perdidit seipsum et praedam.

Qui totum cupit, totum perdit.

428. Milvus, Accipiter, et Aquila

Milvus cum accipitre apud aquilam de praestantia
certabat, dicens ob corporis magnitudinem sese illi
praeferendum. Contra, accipiter non staturam, sed
vires spectari oportere dicebat. Tunc aquila *Ite," ait,
^venatum, et uter vestrum digniorem mihi attulerit
praedam, eum praestantiorem iudicabo." Cum autem
milvus exiguum murem, accipiter vero columbam
apportasset, inquit aquila, ^Quanto columba maior
est mure, tanto accipitrem milvo praestantiorem esse
pronuntio."

137

429. Milvus et Falco

Falco semel cepit milvum et firmiter cum uno pede tenuit.
Et ait falco, *Miser, nonne habes tam grande corpus,
caput et rostrum ut ego, pedes et ungues ita fortes?
Quare permittis quod ita te teneo et cito interficiam?"
Respondit milvus, ^Bene scio quod ita sum fortis et
membra habeo ita robusta, sed cor mihi deficit."

430. Milvus et Aquila

Cum aquila tristis sederet in arborem ubi milvus
insederat, dixit ad eam milvus, *Cur video faciem tuam
tam tristem?" At illa, *Quomodo aegra non ero? Quaero
parilem coniugium et reperire non possum." Cui milvus,
^Me accipe, quia sum ut quaeris." Cui aquila, *Quid ergo
venari tu poteris?" Milvus, *Struthionem unguibus meis
captum saepius devoravi." Illa, haec audiens, adquievit
et accepit eum in coniugio maritali. Transactoque tempore
quod nuptiis fuerat dedicatum, dixit ei aquila, ^Vade,

et rape nobis praedam." Et volans in altum exhibuit ei
immanissimum soricem, putredine madefactum. Cui
aquila, *Haec est promissio tua?" Cui milvus, ^Ego

ut ad tuum potissimum pervenire possem coniugium,

si qua mihi impossibilia voluisses extorquere,
nullatenus me tibi impleturum potui denegare."

431. Corvus Aquilam Imitans

Aquila, celsa de rupe devolans, agnum e grege eripuit.
Quod cum corvus videt, aemulatione movetur. Vehementi
strepitu, in arietem irruit atque ungues in vellere ita
implicat ut se iam motu alarum nequeat explicare.

Hunc pastor videns, prehendit; pennis alarum succisis,
pueris praebet ludibrio. Ingemens, corvus secum ait,
^Hei mihi! Prius, aquilam me esse putavi; nunc vero,

me corvum esse cognosco."

138

432. Corvus Medicus et Aquila

Aquila semel oculos doluit et vocavit corvum, qui dicitur
physicus avium. Consuluit quid contra dolorem oculorum
faceret. Et ait corvus, "Afferam optimam herbam quae
oculos sanabit." Et ait aquila, *Si hoc feceris, optimam
dabo mercedem." Corvus accepit caepe et spurgiam

et simul distemperavit et posuit in oculis aquilae, et
excaecata est. Venit corvus et pullos aquilae devoravit et
ipsam aquilam multis percussionibus infestavit. Et dixit
aquila, *Maledicta sit tua medicina, quod iam nihil video;
insuper pullos meos devorasti." Et ait corvus, "Quamdiu
vidisti, nullatenus de pullis tuis potui gustare, attamen
hoc multum affectavi, et ideo desiderium meum est
completum."

433. Corvus et Aquila, Contendentes

Aquila corvo infamiae notam exprobrabat quod soleret
carnibus proiectorum cadaverum putridis vesci. "Sed
utrius, amabo," ait ille, *facinus odiosum est magis?
Corvi, qui pecudes nullas devorat nisi mortuas,

an aquilae, quae vivas depascitur?"

Scelera quaedam illustria sunt, at saepe ibi
maxima. pudendi causa est, ubi minime pudet.

434. Cornix et Avium Reges

Aves consultabant de pluribus regibus eligendis, cum
aquila tantos volucrum greges sola regere non posset,
fecissentque voto satis nisi cornicis monitu a tali consilio
destitissent. Quae cum causa rogaretur cur non plures
reges duceret eligendos, *Quia difficilius," cornix inquit,
^plures quam unus saccus implentur."

435. Corvus Asinum Feriens

Asinus, cuius in dorso ulcus inerat, in prato quodam
pascebatur. Corvus autem cum supra ipsum constitisset
ac rostro ulcus feriret, asinus prae cruciatu vehementer
rudebat atque saltabat. Procul interim stante agasone

139

deque illo ridente, lupus, forte praeteriens, ubi fieri id
vidit, -Heu nos miseros," secum ait, *nos enim homines
si tantum viderint, statim persequuntur; hos vero
etiam accedentes cum risu libenter excipiunt."

436. Corvus et Lepus

Dum per rura odora lepus thymum carpit, corvus

per auras volans hunc simul videt, simulque venatores
adspicit procul, et *Nisi pecudem miseram cito
admoneam," ait, ^his venatoribus facile praeda fiet."
Anxius ergo monitor delapsus et, postquam solo consedit,
leporem quietum hortatus est fugiat et in latibulum suum
se recipiat, ac vitet venatorum adventum et necem. Ille
his monitis paruit, falsis licet, nam venatores alio cursum
verterant. At corvus, ut humo se tollere tentat, sentit
pedes retineri, cassibus impeditos in quos latentes
improvidus se induit, dum saluti alterius providere cupit.

Qui vigilantius quam opus sit rebus student
alienis, saepe nihil vident in propriis.

437. Corvus et Vulpes Adulatrix

Corvus alicunde caseum rapuerat et cum illo in altam
arborem subvolarat. Vulpecula, illum caseum appetens,
corvum blandis verbis adoritur, cumque primum formam
eius pennarumque nitorem laudasset, *Pol," inquit, *te
avium regem esse dicerem, si cantus pulchritudini tuae
responderet." Tum ille, laudibus vulpis inflatus, etiam
cantu se valere demonstrare voluit. Ita vero e rostro aperto
caseus delapsus est, quem vulpes arreptum devoravit.

Haec fabula docet vitandas esse adulatorum
voces, qui blanditiis suis nobis insidiantur.

438. Corvi et Caseus

Corvus, qui caseum forte reppererat, gaudium alta
voce significavit. Quo sono allecti, plures corvi famelici
advolaverunt, impetuque in illum facto, opimam ei
dapem eripuerunt.

140

439. Corvus et Vulpes Mortem Simulans

Esuriens vulpes, ut aliquam simplicem avem fallere
posset, abiecit se in viam, quasi mortua esset, ne
vererentur illae advolare ad se. Corvus autem intuitus
illam diligentius, spirare vulpem animadvertit. Itaque
circumvolitans, *Non meus," inquit, *oculus minus est
subdolus quam cor tuum."

Fabula proverbii sententiam innuit, quo dicitur:
furem esse furi manifestum, et lupum lupo.

440. Corvi et Vir Timidus

Timidus quidam homo olim ad bellum proficiscebatur.
Cui cum corvi crocitantes occurrissent, positis armis
domi se continuit. Postera die idem repetens iter, eodem
auspicio territus restitit. Quapropter ille, indignatus,
"Vos quidem, quantum vultis," inquit, *crocitate, sed
meas carnes ne voretis."

441. Corvus et Viatores

Nonnullis ad opus quoddam agendum profectis, corvus
oculorum altero captus obvius fuit. Conversis proinde illis
et quodam ut reverterentur suadente, quod nimirum id
huiusmodi moneret augurium, alter respondit, ^Qui nobis
ille futura praedixerit, qui neque propriam caecitatem
praevidit, ut sibi ab illa caveret?"

Ita. qui in propriis rebus desipiunt, etiamsi
consilia dent aliis, inutiles et viles sunt.

442. Cornix et Viatores

Cornix, invidens corvo quod is per auguria hominibus
vaticinaretur ideoque tamquam futuri praescius vulgo
haberetur, nonnullos viatores praetereuntes conspicata,
super arborem quamdam ascendit, in eaque residens,
valde crocitavit. Tum, illis ad vocem conversis atque
admiratione perculsis, quidam, re cognita, *"Incoeptum,"

141

inquit, "sequamur iter, amici. Est enim cornix quae
crocitavit, atque ea quidem omni prorsus augurio caret."

443. Corvus et Mercurius

Corvus, laqueo captus, Apollinem ut opem ferret
precabatur, se ei tus oblaturum pollicitus. Sed, a periculo
liberatus, promissi oblitus est. Rursus autem cum in
laqueum incidisset, Apolline omisso, sacrificaturum se
Mercurio vovit. At ille, ^O pessime," ait, *qQuomodo
credam tibi, qui priorem, a quo servatus es, illusisti
atque laesisti?"

Qui in beneficos ingrati sunt, in calamitates
ubi inciderint, nullum auxilium nanciscuntur.

444. Cornix et Canis

Cum cornix Minervae sacrificaret, canem ad epulum
invitavit. At ille ^Quid frustra," inquit, ^haec in sacrificium
absumis? Dea enim adeo te odit ut tibi uni, ex tui generis
avibus, augurii fidem detraxerit." Cui cornix *Idcirco," ait,
"magis illi sacrifico, ut mihi tandem reconcilietur."

445. Cornicula et Ovis

Cornicula strepitat in dorso oviculae. Ovis inquit, *Si
obstreperes sic cani, ferres infortunium." At cornicula
inquit, ^Scio quibus insultem: molesta placidis, amica
saevis."

446. Cornicula et Speculum

Auceps callidus in mediis ipsis retibus speculum palo
affixum collocaverat. Cornicula sagax dolum perfidum
sensit et aves ceteras monuit ne accederent. At illae
sensim vitri coruscantis fulgore se pertrahi permisere,
aliae post alias. Quas auceps, ex insidiis clanculum
servans, simul atque videt agmine magno congregatas
et garrientes et colludentes, retia repente contrahit et
omnes capit.

142

Quo magis illecebra blanda sese obiicit, hoc
magis timendum ne dolus aliquis subsit.

44'7. Cornix et Urna

Sitibunda cornix reperit urnam aqua plenam, sed

erat urna profundior quam ut exhauri a cornice possit.
Conatur igitur vano molimine aquam effundere, sed
non valet. Lectos igitur ex arena lapillulos iniectat.

Hoc modo aqua levatur et cornix bibit.

Necessitas est ingenii mater.

448. Graculus et Avarus

Graculus furax nummos aliquot viro avaro surripuit

et loco abdito reposuit. Sed mox avarus, cum furtum
cognitum haberet et furem comprehensum plectere
vellet, ^Mala bestia," inquit, ^quis nam furor te nummos
meos mihi abripere adegit? Quid tibi prodesse possunt?
An hos edules putas?" *Scio non edules esse," graculus
respondet; *deceptus tamen exemplo tuo, credidi eos
prodesse posse tam mihi quam tibi."

449. Graculus et Noctua

Pulchritudinis erat inter aves certamen et ad Iovem,
ut disceptaretur haec controversia, omnes iverunt.
Mercurio itaque diem praefiniente, fluviosque et

lacus omnes petiere, deformibusque pennis abiectis,
elegantiores nitidabant. At cum a Natura decoris nihil
haberet graculus, quae reliquis exciderant inde se illis
exornavit. Sola tamen noctua, cum nosset id quod
suum erat, a graculo auferebat ac ut reliquae idem
facerent persuasit. His autem ab omnibus ita exutus
graculus, nudus omnino venit ad iudicium Iovis.

450. Graculus et Pavones

Graculus aliquando pennis quae pavoni exciderant
se ornaverat. Contemnit nunc suos seque immiscet

143

pavonum gregi. Hi autem impudenti avi pennas rostris
eripiunt et fugant. Tum graculus tristis ad suum genus
revertitur. Sed ab hoc quoque repellitur, atque unus ex iis
quos prius contempserat dixit, *Si contentus fuisses
sedibus nostris, illam contumeliam expertus non esses."

451. Graculus et Ardeae Pennae

Graculus ille fur, superbus impudensque, qui ipsemet
pennis radiantibus pavonis, Iunonii alitis, se exornaverat,
alas ardeae revulsas forte olim reperit et, stulte cupidus,
has pennas sibi aptavit quo modo potuit. Iam autumat se
praepetem volatu sublimi ferri posse ultra nubes. At vix in
auras crassiores se sustulit, talis remigii insolens, misere
impeditur et praeceps in humum decidit, capite prono.

Fabula plagiarios ineptos notat.

452. Graculus et Columbae

Graculus, columbas bene nutritas in columbario quodam
intuitus, ad eas dealbatum se contulit ut ipse quoque
eiusdem cibi particeps esse posset. Ac illae quidem, donec
ipse conticuit, columbam esse ratae, apud se recipere non
recusarunt. Sed cum demum vocem, sui oblitus, emisisset
ac proinde quis esset nosceretur, columbae eum inter
verbera expulerunt. Tum ipse, spe earum cibi obtinendi
frustratus, ad graculos rediit. Sed et illi, ob mutatum
colorem eum minime agnoscentes, suo e consortio
abegerunt atque ita contigit ut, duorum appetens,

neutro potiretur.

453. Graculus, Cornix, et Aquila

Graculus, furti reus, aquilam fugiebat. Cornix miserata
advolat et aesculum cavam indicat in qua tuto latere
possit. ^Habeo tibi," inquit ille, *gratiam; verumtamen ista,
opinor, aesculus non est, at fraxinus." "Verumtamen," ait
cornix, quid interest utrum fraxinus sit, an aesculus,
modo tibi latebram praebeat? Fuge, stulte, fuge celeriter,
et cave ne hostis ingruens tuam loquacitatem reprimat."

144

Graculus abscedit, arborem indicatam propior considerat
et, videns haud esse fraxinum, stolide triumphat. Periculi
immemor, non modo cavum commode patentem haud
subit, sed ad cornicem se refert et *O bona," inquit,
"errabas. Tibi dico hanc fraxinum tam vere esse quam
vere sum graculus." Additurus erat multa alia, cum
aquila ruens imprudentem corripit et eviscerat.

Garrulitas vana multis exitio fuit.

454. Monedula et Pavo

Cum haberent comitia volucres regi creando, petiit
regnum pavo, quod se ob formam eximiam illo dignum
prae cunctis esse diceret. Qui cum omnium suffragia
laturus videretur, Hic tamen rex," inquit monedula,
"si forte sit factus, et aquilam hostem habuerimus,
quidnam opis auxiliive poterit afferre?"

In principibus legendis non speciem modo,
sed etiam virtutem et sapientiam spectari
oportet.

455. Monedula Liberata

Quidam homo monedulam captat; avis pedem filo alligat,
et avem filio tradit. Vita inter homines avi non grata est.
Tandem illa vinculum rumpit et libertatem recuperat.
Tum libera in suum nidum volat. Eheu! Vinculum ramis
haeret, nec avis nodum solvere valet. Inde sub mortem
ita suum fatum luget, ^Me miseram! Libertas me necavit;
ex servitute in mortem volavi."

456. Monedula Esuriens et Vulpes

Monedula esuriens in ficu dormitabat. In qua grossos
nondum maturos cum reperisset, ibi dum maturescerent
exspectabat. Sed vulpes, eam illic immorantem conspicata
reique causa intellecta, *Amica, falleris," ait, ^spei tantum
inhaerens, quae pascere scit quidem, sed non nutrire."

145

457. Monedula et Corvi

Monedula quaedam, corporis magnitudine ceteris
praestantior, suarum consortium despiciens, ad corvos
secessit rogavitque ut eorum societate frui permitterent.
Illi, formam et vocem corvi ei deesse noscentes, inter
verbera eiecere. Ita ab illis expulsa, ad monedulas
revertitur, sed illae, ob iniuriam illatam iratae,

non suscepere. Ac ita factum est ut utrorumque
consortio privaretur.

458. Vultur Convivium Faciens

Vultur, volens laute prandere et ventrem suum delicatis
cibis infarcire, invitavit aviculas ad convivium, natalem
suum, ut dicebat, celebraturus. Haec fama exiit inter eas
et hoc aucupio incautas fefellit. Veniunt igitur undique,
existimantes invenire mensas omnis generis deliciarum
refertas, non de suo paraturas. Sed ubi, adventatis ac
coactis omnibus, fores occlusae sunt et vultur rapere et
mactare et occidere coepit, ^O insanas nos et vecordes,"
inquiunt, *quae vulturi, inimico nostro, fidimus, et
apud eum putantes reperire escas, ipsae eius escae
factae sumus."

459. Vultures, Leo, et Aper

Aestatis tempore, dum ardor animalia siti vexat, ad
angustum fontem leo et aper potaturi concurrerant,

et uter eorum prior biberet decertare coeperunt.

Hinc ad mutuam caedem insurrexere; mox vero, ut
paululum respirarent, pugna relicta, nonnullos vultures
conspexere, qui longe exspectabant ut victus eorum
quis caderet et devorarent. Id animadvertentes,
inimicitias solvere, melius sibi esse aientes amicitiam
servare quam vulturibus et corvis escam fieri.

460. Vultures Duo et Canes

Vultures duo, cadaver depascentes, duo ingentia frusta
absciderant, quae unguibus per aera ferre decreverant,

146

cum subito, canibus adventantibus, alter eorum, dimissa
sua parte cadaveris, eiulans, statim e canum conspectu
procul abiit, alter, praedae intentus, dum partem suam
dimittere cunctatur, a canibus captus est. Qui dum

se iam moriturum videret, ^Heu," inquit, *ne miserum

et infelicem, qui parvae voluptatis causa tot vitae
voluptates amittam."

461. Bubo et Aves

Aquila in concilio avium dixerat ceterarum avium filios,
qui magis formosi essent, in aulicos eligere. Et, cum
certatim quaeque suos efferret, bubo "Regina," inquit,
"nostra, meos accipe, qui ceteros pulchritudine superant."
"Qua forma," inquit aquila, *sunt filii tui?" *Qua ego sum,"
bubo respondit. Tunc cunctae aves sunt vehementi
cachinno commotae.

462. Bubo et Aquila

Aquila et bubo, rixis sedatis, fidem obligaverunt neutrum
socii pullos voraturum. ^Norisne meos?" inquit Minervae
avis. *Nullatenus," respondit aquila; *illos describe mihi,
ut intactos usquequaque servem." Tum bubo, *Elegantes
sunt nati mei, belli, venusti, sciti supra coaequales omnes;
eos hoc signo facile noveris." Dum ipse ibat praedam
quaesitum, forte aquila conspexit monstra deformia, truci
asperoque vultu et voce furiali. ^Hos," inquit, *non genuit
amicus noster; voremus igitur." Deglutivit totam familiam;
pullorum pedes invenit tantum bubo reversus, heu,

cari pignoris tristes reliquiae! Queritur et obsecrat deos
ut scelestum tanti luctus auctorem plectant. Quidam
interpellans ait, "Tibimet imputes casum; quin potius
culpes legem, qua cuncti sui similem scitum, bellum,

et venustum putant."

463. Bubo et Rosa

Volatilia semel congregata invenerunt rosam primulam
et pulcherrimam, et contendebant de illa cui daretur,

147

et dixerunt quod avi pulcherrimae. Contenderunt quae
esset pulcherrima. Quaedam dixerunt quod psittacus;
aliae dixerunt quod columba, aliae quod pavo. Venit bubo
et dixit se esse pulcherrimam et quod debuit habere
rosam. Omnes motae sunt in risum, dicentes, *Tu es
avis pulcherrima per antiphrasim, quoniam turpissima."
Exspectaverunt de sententia definitiva usque mane.

In nocte clare videt bubo et, aliis avibus dormientibus,
rosam furata est. Quo comperto mane, dederunt aves
sententiam quod bubo numquam volaret de die nec
inter alias aves habitaret.

464. Noctua et Sol

Noctua Solem culpabat quod eius radii nimis splendide
fulgerent. Sol autem dixit, ^Ne me, sed oculos tuos culpa."

Stultos vitia sua latent.

465. Noctua et Cornicula

Aliquando, cum dies nondum composita esset, noctua

e tristi cavo egredi ausa est et se per auras paulo longius
ferre. Quam simul adspiciunt, aves innumerae undique
advolant et circum volitant, certatim ipsam ambiunt et
studio perstrependi gestiunt. Tunc illa secum, *Fatentur
scilicet me suam reginam, et salutant, et his motibus et
his cantibus gloriosis colunt." Hinc ergo superbit. Quod
videns, cornicula Fuge, stulta," dixit, ^et cavum tuum
repetere propera. Non modo tibi honos nullus habitus est,
at ipsa facta es ludus et iocus."

466. Noctua et Quercus

Aves ad noctuam convenerunt eamque rogarunt ut

ex aedium foraminibus emigraret, adque arbores, sicut
et ipsae, harumque ramos nidum conglutinaret, unde
clarius canere liceret; quin etiam quercui, tum primum
nascenti, cum adolevisset, commode insidere posse
atque viridi frui coma. At noctua aves admonuit, ne
laeterentur super illius plantae germinatione, quae

148

viscum procreare soleret, unde pernicies avibus oriretur.
Illae vero noctuae consilium non approbarunt sed, contra,
quercu crescente gavisae sunt et super illam adultam
factam sedere atque cecinere. Nato autem visco, cum

iam facile ab hominibus caperentur, sero paenitentiam
egere noctuamque de consilio sunt admiratae. Ad illam
accedunt, at accedunt frustra, accepto malo.

467. Upupa et Luscinia

Upupa pulchra, varietate colorum distincta et eximie
cristata, dixit lusciniae, *Tota nocte cantas; super ramos
duros saltas. Veni et quiescas in nido meo." Quae
adquievit et in nidum upupae descendit, sed stercora
fetentia invenit, quod ibi morari non potui et avolavit
dicens, *Magis volo super duros ramos saltare quam

in tali fetore quiescere."

468. Upupa ab Aquila Honorata

Invitatae fere omnes aves ad aquilae nuptias, indigne
ferebant upupam ceteris praeferri, quia corona insignis
esset et versicoloribus pennis ornata, cum semper inter
stercora et sordes solita esse volutari.

Haec fabula stultitiam eorum arguit qui in hominibus
honorandis potius vestium nitorem praestantiamque
formae quam virtutes moresque soleant attendere.

469. Ciconia et Vulpecula

Vulpecula ad cenam invitavit ciconiam, obsoniumque in
mensam effundit et, cum liquidum esset, lingua lingebat,
quod ciconia frustra rostro tentavit. Abit elusa avis; pudet
pigetque iniuriae. Paucis diebus praeterlapsis, invitat

ad cenam vulpeculam. Vitreum vas situm erat, obsonii
plenum. Quod cum esset arcti gutturis, vulpeculae licuit
obsonium videre, gustare non licuit; ciconia enim rostro
facile exhausit.

Fraudem fraude refellere licet, risus enim risum,
iocus iocum, dolus meretur dolum.

149

470. Ciconia a Rustico Capta

Rusticus quidam anseribus et gruibus, quae semper
nascentia germina devorabant, laqueos in agro posuerat.
Cum vero ciconia etiam una cum illis in pedicas incidisset
sibique pes alter diffractus esset, his agricolam, ut
liberam dimitteret, orare coepit, ^Me quaeso, vir, serva
immunemmque dimitte, teque mei claudicantis miseratio
tangat. Nuper enim huc advolavi, neque grus ego sed
ciconia sum, omnium quidem avium pientissima,

quippe quae parentibus inservio singulisque eorum
necessitatibus prospicio." Agricola vero, in risum
vehementer effusus, *Satis," inquit, *et ego te novi,
mihique ignota non es; scio praeterea, qui tui mores
sint. Sed cum illis te cepi, cum illis quoque morieris."

471. Ciconia et Catus

Ciconia anguillam sibi et pullis suis ad vescendum
portavit. Quod videns catus, qui libenter comedit pisces,
licet non velit humectare pedes, ait, *O avis pulcherrima,
rostrum habes rubeum et plumas albissimas; numquid
rostrum tuum ita rubeum est interius ut exterius?"
Ciconia noluit aliquid respondere nec rostrum aperire,
quia noluit anguillam dimittere. Iratus murilegus
vituperabat ciconiam, *Vel es surda vel muta. Non

poteris respondere, miserrima? Nonne quandoque comedis
serpentes quae sunt animalia venenosa et immundissima?
Quodlibet animal mundum munda diligit, et tu, turpia

et immunda. Igitur es inter ceteras aves immundissima."
Ciconia, nihil respondens, cum anguilla tenuit viam suam.

Sic vir iustus nec in laudibus extollitur nec
in vituperüs deicitur.

472. Ciconia et Uxor Eius

Ciconia semel rixata est cum uxore sua et cum rostro
oculum extraxit. Verecundata ciconia quod talem iniuriam
intulerit, in aliam regionem volare coepit. Obviavit ei
corvus et quaesivit causam itineris. Ciconia dixit quod

150

cum rostro oculum uxoris extraxit. Respondit corvus,
*Nonne adhuc habes idem rostrum?" Dixit ciconia quod
sic. Dixit corvus, *Quare igitur fugis, quoniam, ubicumque
fueris, semper rostrum tuum tecum portas?"

473. Ciconia, Mures, et Ranae

Ciconia, cum ranae subter aquas occultarentur et mures
in cavernis, hanc artem excogitavit ad eliciendum genus
quod caperet utrumque. Accedit ad paludem et ibi
demersis ranis narrat se audiisse mures ita loquentes
de ranis ut superbissime eas contemnerent. Ibi ranae,
commotae ira, dicere se esse paratas ad proelium cum
muribus. Hoc perfecto, avolat ciconia ad musculorum
cavernas et permulta narrat de ranarum elatione et
superbia. Tum mures non minus irritati et ipsi quod
provocarentur nequaquam se conflictum defugere
dixerunt. Quaeritur igitur campus magnus, aequabilis,
apertus ad conflictum et eo invento tam a palude quam
a cavernis remotiore, in hoc iam ambae acies instructae
procedebant. Atque ita illae copiae militares egregiae

a ciconia utraeque interficiebantur.

474. Grus et Aquila

Aquila cum grue per aetheris liquidi plagas altiores
volabat. Dum aquila oculis acribus hinc lustrat humum,
candidam pellem adspicit, tali artificio positam ut
intuentibus agni corpus et caput et pedes referret.
Laeta voce sociam compellans, *Videsne hunc," inquit,
"agnum in colle pascentem?" Grus respondet, ^Ni oculos
tuis pares habeam, longius remotum cernere mihi non
licet. Saepius tamen in hac regione vidi agricolas
volucribus magnis insidias tendere. Et istud quod tibi
praedae loco est, subvereor, ne fors dolum aliquem
obtegat. Itaque cavere oportet." ^Odiosa es," aquila ait;
"tace. Scio hunc agnum tam certo quam te esse gruem."
Sic fata, more fulminis delabitur et praedam inanem
viribus totis petit. At sub pelle dolosa cuspis quae latet
mortifera pectus irruentis traiicit.

151

475. Grus et Lupus

In faucibus lupi os inhaeserat. Mercede igitur conducit
gruem, qui illud extrahat. Hoc grus longitudine colli facile
effecit. Cum autem mercedem postularet, subridens lupus
et dentibus infrendens, ^Num tibi," inquit, ^parva merces
videtur, quod caput incolume ex lupi faucibus extraxisti?"

4'76. Grus et Cornix

Grus et cornix, inter se coniuratione unita, firmaverunt
ut grus cornicem ab aliis avibus defensaret et cornix illi
futura praevidendo narraret. Quae dum ad agrum
cuiusdam saepius advenirent, agri dominus doluit et ait
puero, *Da mihi petram." Cornix gruem monuit et caute
se egerunt. Alia vero die audiens cornix quod petram
quaereret, commonuit gruem ne mali aliquid pateretur.
Perpendit homo quia cornix divinaret. Puero dicit,
"Ouando dixero 'da mihi offam,' porrige lapidem."

Tum dixit puero ut daret offam at ille porrexit lapidem,
qui gruem percussit et crura eius fregit. Vulnerata grus
dixit cornici, «Ubi sunt divina auspicia tua? Cur me
non monuisti?" Respondit, ^Mea intellegentia culpabilis
non est, sed omnium malorum sunt dolosa consilia,

qui aliud dicunt, et aliud agunt."

477. Grues et Agricola

Grues agricolae arva depopulabantur quibus nuper
frumentum severat triticeum. Et ille, vacua longum
quassata funda, fugabat aves perculsas metu. Quem
cum intellexere funda ferientem auras, despexere
deinceps ut iam non fugerent, donec non diutius egit
quomodo sueverat, sed iactis lapidibus contudit
plurimas. Grues autem, agro derelicto, aliae aliis
"Fugiamus," crocitabant, "in Pygmaeorum regionem.
Homo iste non amplius nos territare velle videtur,
sed incipit iam et facere aliquid."

152

478. Ardea et Accipiter

Aquila irata fuit accipitri, et aves ex praecepto aquilae
eum fugientem insecutae sunt. Accipiter in antrum se
misit ut mortem evaderet. Volucres foris astabant; cum
autem diu exspectatus non exiret, qualiter extraheretur
cogitabant. Visum est eis quod ardea eum intus impeteret
et apprehenderet. Sed cum ardea eum rostro fatigaret,
accipiter intrusum collum apprehendit et captivam eam
tenuit. Illa autem, nimio terrore occupata, stercora
dimisit, quibus socias aves sursum aspectantes
deturpavit. Tandem vero, collo recuperato, ipsa statim
mare transire cogitavit et in viam se misit. Cui cornix
obvia data quo vadat quaerit. Et ait ardea, *Pudor fugat
me de patria et propero transire maria." Cui cornix,
^Mea laude ad patriam redibis, quia, quocumque fugeris,
semper culus tuus adhaerebit tibi."

4'79. Alcedo et Nidus Eius

Alcedo avis est solitudinis amans semperque in mari
degere solet. Hanc, vulgo ferunt, ut venatores effugiat,
in maritimis scopulis nidificare. Illa igitur, aliquando
paritura, pro more nidum fecit. Cum autem ad cibum
quaerendum egressa esset, contigit ut maris undae,
magno ventorum impetu excitatae, supra nidum
attollerentur, eoque summerso, pulli perirent. Quod
ut ipsa reversa vidit, *Heu me miseram," inquit, *quae,
terram vitans utpote insidiis plenam, ad mare confugi
quod nunc infidum magis experior."

480. Larus et Milvus

Larus, cum piscem degluttisset, disrupto gutture,
supra navem semianimis iacebat. Hunc autem cum
milvus vidisset, ^Digna sane tulisti," ait, *qQuod
volucris natus cum sis, supra mare vitam traducis."

153

481. Mergus et Stellae

Nox erat serena admodum et lucida splendoreque
stellarum clara. In hac mergus per stagnum ferebatur,
piscium capiendorum causa. Utque renidentem in aqua
fulgorem stellarum cernit, ratus pisces se conspicatum,
appetit scintillas in aqua apparentes et sese in eas
captans incitat. Mox, ubi se deceptum neque pisces esse
quos crediderat sensit, a labore inani desistendum sibi
esse decrevit. Die autem orto videt matutino tempore

in liquido stagno sub aquis splendorem squamarum

in piscibus relucentem, at ille de frustratione nocturna
cogitabat etiam istas vanas esse imagines patiebaturque
praeterfluere pisces, ne, ut arbitrabatur, laborem iterum
inutilem susciperet. Ac tandem loca illa in quibus copiose
ali potuisset, deseruit, inque ea se contulit, ubi cum fame
et variis malis conflictandum esset.

482. Hirundo et Aviculae

Hirundo, cum linum coeptum esset seri, suadebat aliis
aviculis impedire sementem, dictitans omnibus fieri
insidias. Irridebant illae garrulamque vocabant. Surgente
lino, rursum monebat evellere sata; irridebant iterum.
Maturescente lino, hortabatur populari segetem et,

cum ne tunc quidem consulentem audirent, hirundo
cum homine foedus init cohabitatque cum eo. Ceteris
avibus e lino retia fiunt et laquei.

Multi nec ipsi consulere sibi norunt, nec recte
consulentem audiunt sed, cum in periculis versantur,
tum demum incipiunt suam damnare socordiam.

483. Hirundo et Filia Eius

Hirundo prudens filiam sic monebat, ^Me sequere; pennis
paribus mecum contende hac qua praevolo, atque -
audisne? Laevam time; cave huc aberres: video bacillos
muro proximo adfixos. Vetula sum, et homines dolosos

et perfidos iam diu novi; aliquid mali ibi esse suspicor."
At illa murmurans inquit, ^Quid mater mea sibi fingit?

154

Quid somniat? Vere fatetur se vetulam; arbitror enim has
eius nugas plane aniles esse. Me ad bacillos istos accedere
vetat; minime equidem id facere cogitaveram, at protinus
experiri volo quam non timendum fuerit quod me timere
iubet." Dixit simulque huc levis provolavit, unde revolare
miseram non sinent doli, quos parens nimium provida
fugere iussit. Nam vix attigerat, sentit, et frustra gemit
sese compede glutinosa retentam.

Pueri et puellae meminerint avem contumacem in
tam grave periculum irruisse non quod placeret,
sed quia vetitum fuit.

484. Hirundo et Formicae

Hirundo olim formicas laborantes conspexit. Diu laborem
admirata, *Quid," inquit, "agitis, formicae?" *Brevi redibit
hiems," responderunt illae; *itaque aestate grana in horrea
nostra condimus, ne fame pereamus." *Optime habet,"
dixit hirundo, *prudentiam istam et ipsa imitabor."

Quo dicto, huc illuc volitans, grana et cibum sub tignis

in hiemem condebat. Altera tamen hirundo *Operam,"
inquit, *perdis. Sub adventum hiemis in alias terras
mecum migrabis et grana ista aliis relinques; non poteris
enim ea tecum portare."

Non igitur omnes sunt omnibus imitandi.

485. Hirundo et Corvus

Hirundinem inter et corvum de formositate certamen erat.
Hirundini exprobrat corvus, dicens formam eius non nisi
veris tempore conspici, hieme autem non posse resistere
frigori. Meum vero," corvus addit, "corpus et frigori hieme
et calori aestate par est."

486. Hirundo et Cornix

Hirundo ita olim cornicem est allocuta, *Ego virgo sum,
ego Atheniensis, atque regina, nec non regis Atheniensium
filia." His expositis, narravit etiam ut a Tereo violata, ac
sibi lingua ab eodem excisa fuisset. Quapropter cornix

155

^Heu, quid esset," exclamavit, *si linguam haberes,
cum tam garrula sis postquam tibi dempta fuit?"

Ita qui falsa iactanter enarrant, se ipsos
tandem falsitatis arguunt.

487. Hirundo et Anguis

In foro, ubi iudicia fieri solebant, affixerat nidum suum
hirundo; huius pullos anguis laesit. Tum illa *O
conditionem miseram," inquit, ^cum eo loco, ubi alii ius
suum obtinent, mihi potissimum vis et iniuria allata fuit."

488. Hirundo et Turdus

Gloriabatur turdus se amicitiam contraxisse cum
hirundine. Cui mater *Stultus es, fili," inquit, *si credis
cum ea posse convivere, cum uterque vestrum diversa
soleat appetere loca. Tu enim frigidis, illa tepidis
delectatur locis."

489. Hirundo et Iuvenis

Temulentus et dissolutus quidem iuvenis, qui
patrimonium integrum decoxerat, ipsa etiam vestimenta
solebat pro pecuniis venum dare. Ad hoc, ex augurio
circumvolantis hirundinis coniiciens iam aestatem
appropinquasse, illico vestitus exuit et seminudus in
popinas delituit. Sed, cum brumae reliquiae redeuntes
maiori frigore saeviebant et hirundinem enecassent,
iuvenis tandem circumvagabatur et, aviculam mortuam
offendens, inquit, ^O infelicem augurem et tui et mei
infortunii!"

490. Passer in Myrto Degens

Passerculus quidam degebat in myrto; captusque
amoenitate arboris, numquam inde recedebat. Auceps
vero, qui illi fuerat insidiatus, correptum volebat
interficere. Passerculus autem, neci proximus, ita

156

locutus fertur, *Heu misero mihi, cui ciborum dulcedo
attulit necem."

491. Passer et Statua

Quaedam statua, hominis habens imaginem, stabat

in campo, cum arcu extento ad destruendum volucres.
Volucres vero magni et parvi, videntes illam imaginem,
statim confugiebant et non erant ausi in illo campo
pascua sua quaerere. Tunc passer animosus, hanc videns,
appropinquavit ei, et illa imago non movit se; et propius
usque ad pedes eius venit, et non movit se; et ascendit
super caput eius, et non movit se; et volavit super arcum
et sagittam suam, et nihil ei fecit. Deinde volavit super
nasum suum et merdavit inde os eius, et alii volucres
similiter fecerunt.

492. Passer et Accipiter

Passer in laguncula ad murum affixa nidum posuerat.
Accipiter famelicus huc venit et, cum lagunculae aditus
angustior foret ut intro succedere posset, unguibus exertis
praedam attrahere tentat. Passer in ultima parte latibuli
prudens se contineret. Nil periculi erat; verum ira ad
nefarios ausus latronis incitatus, "Tene, sceleste, sic
lentus feram," dixit, *etiam in domos nostras grassari?"
Simulque adversus hostem ferox se infert ut oculos fodiat.
At accipiter vafer, vix sentit hunc sibi occurrere, ungues
retrahit, similis timenti; atque ubi passerem videt foras
erumpere capite prono, irruit. Obluctantem frustra et

in cavum remeare iam frustra volentem corripit, educit,
aufert, moxque lacerat et vorat.

Tenues monentur ut potentum iniurias discant
pati, ne malum gravius arcessant.

493. Passer et Scarabaei

Magnus timor aves incesserat, ne scarabaei arcu pilari eas
occiderent, a quibus magnam pilarum vim in sterquilinio
summo labore fabricatam audierant. Tunc passer *Nolite,"

157

inquit, *expavescere. Quomodo enim pilas in nos per aera
volantes iacere potuerunt, cum eas per terram magno
molimine vix trahant?"

494. Passer, Lepus, et Aquila

Passer leporem, oppressum ab aquila et miserabiliter
eiulantem, obiurgabat. "Ubi," inquit, *est tua pernicitas?
Quid ita cessarunt pedes?" Dum garrit, ipsum accipiter
inopinantem rapit questuque vano clamitantem interficit.
Lepus semianimus in morte solacium habuit. "Tu," inquit,
"qui modo securus nostra irridebas mala, simili querela
mortem deploras tuam."

Noli misero insultare.

495. Pica et Cauda Eius

Pica levis, quotiens alis pressis consederat, caudam suam
gesticulando flectebat. Credens se morem turpem cum
patria linquere, illa transiit non modicum fretum, sed
frustra. Nam mox cum consedit in ripa ulteriore, caudam
suam vibravit more priore. "Mores," inquit, ^mutare
putabam cum patria, sed mihi nunc vitium idem trans
mare restat."

Sic ille qui mores componere putat, loca mutans,
non animum, fretum transfretat incassum.

496. Pica Loquax et Aquila

Pica aquilam rogabat ut se inter suos familiares et
domesticos acciperet, quando id mereretur cum corporis
pulchritudine, tum ad mandata peragenda linguae
volubilitate. Cui aquila ^Hoc facerem," respondit, *ni
vererer ne, quae intra tegulam fiunt, tua loquacitate
cuncta efferres."

49'7. Pica et Cuculus

Pica inter arborum frondes delitescentem cuculum
conspicata, accipitrem esse suspicata est. Quare

158

concitata fugiebat. Quod nonnullae aliae aves, quae prope
aderant, intuitae, picam irridebant, quod pro accipitre
cuculum fugeret. Quibus illa, *Malo," inquit, *a vobis
irrideri quam ab amicis fleri."

498. Pica et Columba

Pica et columba pavonem convenerant, ut eum salutarent.
Dum revertuntur, maledica pica *Quantopere," inquit,
^mihi displicet pavo! Quam insuaves edit sonos! Cur

non silet? Cur non occultat pedes deformes?" Cui
respondit innocens columba, *Vitia eius non observavi,
verum formositatem corporis caudaeque nitorem adeo
mirata sum, ut non possim eum satis praedicare."

Boni bona, mali mala exquirunt; illi ut laudare,
hi ut carpere possint.

499. Turdus Visco Captus

Turdus, in retia aucupis incurrens, nec se extricare
valens, supra modum suam sortem dolebat, non tam
quod sibi moriendum esset, quantum quod suis ipse
armis periret; visco enim captus erat, et viscum

e turdorum stercore fieri aiunt.

Quem enim non taedeat mori, qui suae mortis
causa sit?

500. Turdus et Merula

Merula, suspiciens milvum magno ambitu aera
circinantem ingentesque eiulatus edentem, vehementer
exterrita est. Cui turdus ^Ne trepida, soror," inquit,
"tantos pugnae apparatus; totque minas in exiguum
murem aut in pullum gallinaceum tandem effundet.
Cavendum nobis est ab accipitre, cuius prius ungues
quam vocem sentire solemus."

Fabula indicat magis quietos et tacitos homines
quam minaces et verbosos extimescendos.

159

501. Turdi Domi Remanentes

Cum ex maximo turdorum globo qui ad vindemias
devolarant exigua sane pars domum forte revertissent,
sed hi sagina crassi et obesi, qui domi remanserant hos
conspicati, livore tacti, suam pessimam sortem conqueri
coepere, quod cum iis simul ad tam beatas dapes non
profecti essent. Quibus unus ex iis qui reversi erant ait,
^O inscientes atque rerum improvidi! Annon videtis

ex quot millibus qui ante, saginae spe et crapulae,
exiveramus, ad quam paucitatem nunc redacti sumus,
ceteris foedo exitu desideratis, captis, necatis? Quod si
miserias, si pericula, si metus et casus graves aestimetis,
nae, vobis iam fugerit haec stulta libido eundi pabula
externa conquisitum!"

Aula paucos beavit, plures perdidit; sed et
hos ipsos quoque, quos beavit, perdidit.

502. Alauda, Pulli, et Agri Dominus

Alauda positos in segete pullos monet ut, dum ipsa abest,
diligenter attendant praetereuntium sermones de messe.
Redit a pastu mater. Pulli anxii narrant dominum agri
operam illam mandasse vicinis. Respondet nihil esse
periculi. Item, alio die, trepidi aiunt rogatos ad metendum
esse amicos. Iubet iterum illa ut sint securi. Tertio,

ut audivit ipsum dominum cum filio statuisse postremo
mane cum falce messem intrare, *Iam," inquit, *est
tempus ut fugiamus. Dominum enim agri timeo, quia
probe scio quod illi res cordi est."

503. Alaudae et Bubo

Alaudae bubonem sibi regem praefecerunt, ut eas ab
importunis avibus defenderet, eo quod fortis et proceri
corporis esse videretur. Cum autem quadam die volarent,
capta est alauda illa quae in extremo exercitus alias
sequebatur et delata est querimonia ad regem, qui
respondit, *Quare in extremo et periculoso loco ibat?"
Postmodum capta est alia quae in prima parte volabat,

160

et respondit bubo, "Quare in prima parte se posuit?"
Tandem, capta quadam alauda, quae in medio volabat,
respondit bubo, *Quare inquietatis me? Quid vultis

ut faciam vobis? Semper consuetudo fuit ut a nisis
caperentur alaudae."

504. Cassita et Auceps

Auceps laqueos disponebat et struebat insidias avibus,
cuius opera contemplans cassita, quid rei gereretur
admirans, accessit propius, et sciscitatur de homine
quid struat. Respondit ille se urbem condere. Atque
omnibus perfectis, occultat se intra ramos arborum.
Cassita ad novam urbem aspiciendam celeriter advolat
et, laqueo implicita, capitur. Cumque accurrisset auceps,
tristis haec illi, ^Si tales urbes condis," inquit, ^non facile
multos incolas reperies."

505. Galerita Laqueo Capta

Galerita, cum laqueo capta esset, Heu me miseram,"
plorans aiebat, «atque infelicissimam volucrem! Aurum
nemini, nec argentum, nec quidquam aliud pretiosum
surripui, atqui parvum tritici granum mortis mihi causa
fuit."

506. Galerita et Pater Eius

Aesopus ait galeritam, avium primam omnium, ante
terram generatam fuisse, ac deinde patrem eius morbo
extinctum, cum terra non esset, quinque dies insepultum
iacuisse; illam autem, quidnam ageret incertam ob rei
difficultatem, patrem denique in capite sepeliisse.

507. Carduelis et Puer

Carduelis avis, interrogata a puero, a quo in deliciis
habita et suavibus et largis cibis nutrita fuerat,

cur cavea egressa regredi nollet. «Ut meo," inquit,
"me arbitratu, non tuo, pascere possim."

161

508. Cuculus et Cantus Eius

Ad sturnum, qui ex urbe aufugerat, volavit cuculus;
scire enim volebat quid homines de cantu suo
iudicarent. ^Quomodo," interrogavit, *homines de
Iuscinia loquuntur?" Ille respondet, *Lusciniae cantum
maximopere laudant." *Quomodo de alauda?" *Multi
quidem huius cantum laudant." *Quomodo de coturnice?"
^Nonnulli etiam coturnicis cantu delectantur." *Quid
vero de me iudicant?" *Hoc," inquit sturnus, *dicere
tibi non possum; nusquam enim tui fit mentio." Id
non exspectaverat cuculus. *Si ita est," inquit iratus,
"jin posterum semper de me ipse loquar."

509. Cuculus et Aquila

Volucres quondam invenerunt nidum ex rosis contextum
et floribus aromatum, et dixit aquila quod nidus ille
daretur avi nobilissimae et facit convocare volucres caeli.
Et quaerebat ab eis omnibus audientibus quae esset avis
nobilissima. Et respondit cuculus, *Kuk, kuk." Item
quaerebat aquila quae esset avis velocissima. Et respondit
cuculus, *Kuk, kuk." Item quaerebat quae avis esset
formosissima. Respondit cuculus, *Kuk, kuk." Et
quaerebat quae esset avis melius cantans. Et respondit
cuculus, *Kuk, kuk." Cui aquila indignata ait, *Cuculus
infelix, te ipsum semper laudas, et ideo summam
condemnationis contra te promitto, quod nec istum,

nec alium nidum umquam habebis." Unde cuculus
semper ponit ova sua in nido alterius avis.

510. Cuculus, Luscinia, et Asinus

Orta contentione lusciniam inter et cuculum, uter suavius
caneret, delectus est pro iudice asinus, et ipse vocis
cantandi peritia, suo iudicio, non ignobilis. Tubente asino,
prior cantat luscinia modulaturque carmen tanta
dulcedine et varietate distinctum ut nil esse posse suavius
diceres. Eodem iubente, vicissim cantat cuculus antiquam
suam ridiculamque cantilenam. Quo cantante, arrigit
ambas aures asinus et delectatus suavitate cantus cuculi,

162

ut qui ad suum cantum propius referret; pronuntiat
victorem cuculum, victam lusciniam.

Non mirum si quotidie ad aram iustitiae
naufragetur innocentia, ubi asinus fiat iudex.

511. Cuculus et Misinga

Volucribus quondam pro rege suo eligendo ad concilium
congregatis, audita est vox cuculi a longe concinentis.
Omnes vocem tam sonoram laudabant, sed avem quae
vocem emiserat ignorabant. Dicebant eam avem

tantae facundiae regimine dignam esse. Miserunt igitur
misingam ad contemplandum eius staturam. Quae
veniens, sedit in arbore iuxta cuculum. Volens misinga
cuculi conditiones experiri, supra dorsum eius foeditates
egessit, nec cuculus in aliquo se commovit. Tunc misinga
ad concilium rediens moresque cuculi detestans, ipsius
inhonestiam ceteris avibus nuntiavit. ^Quomodo," inquit,
"cuculus contra avem magnam se defendet, qui mihi,
avium minimae, resistere non audebat; absit ut talem
nobis in principem eligamus, sed potius aliquem
sapientem, fortem viribus et audacem." Assensu ergo
omnium fecerunt aquilam sibi regem, quam dignam
imperio iudicabant.

512. Columba et Hydria Picta

Columba, siti compulsa, aquam ut inveniret, huc illuc
ambulaverat. Conspecta deinde picta in pariete hydria,
vas aqua plenum se invenisse credens, celeri impetu petiit
potum. Sed semianimis illisa parieti concidit humi. Morti
ergo vicina, sic secum locuta est, "Infelix ego et misera,
quae, aquae nimis appetens, non cogitaram vitae
periculum."

513. Columba et Lutum

Columba candida delata impetu in lutum et inquinata
fuit. Cum irrideretur a luto et hoc contemnens et se
consolans, emendabile ait damnum factum, et esse

163

munditiem suam, foeditatem luti propriam. Atque deinde
ad undam puram accedens, contractas maculas eluit.

Innocenti maledictis aspergi quidem potest,
sed veritas illi pristinum nitorem facile restituit.

514. Columbae Pullus a Corvo Raptus

Corvus semel rapuit pullum columbae, et venit columba
ad nidum corvi, supplicans quod redderet sibi pullum
suum. Et ait corvus, *Scisne cantare?" Et ait columba,
"Scio, sed minus bene." Et ait corvus, *Canta igitur."
Cantavit igitur columba ut scivit. Et ait corvus, *Canta
melius, vel pullum non habebis." Et ait columba, *Nec
possum nec novi melius cantare." Respondit corvus,
"*Pullum igitur non habebis," et corvus cum uxore sua
pullum columbae devoraverunt.

515. Columba et Cornix

Columba domestica, singulis mensibus pullos aut ova
excludens, de fecunditate sua insolenter gloriabatur,
audiente ac vidente de proximo cornicula. Quae non
inscite ad eam *Desine, soror," ait, gloriari; quanto enim
fecundior es, tanto mihi videris infortunatior, aliis pariens,
non tibi."

516. Columba et Pica

Columba, interrogata a pica quid eam induceret ut in
eodem semper loco nidificaret, cum eius pulli inde sibi
semper surriperentur. "Simplicitas," respondit.

Haec indicat fabula facile esse viros probos
saepe decipi.

517. Columba et Mustela

Cum mustela catulos suos quotidie transferret, hanc
columba interrogavit quid toties locum mutare tamque
sollicitam esse cogeret. Illa respondit, *Cum te pullos tuos

164

educare usque in eodem loco viderem et hos tibi usque
subripi, ista tua securitas me anxiam fecit.

518. Columba et Villicus

Villicus, cum cibum columbae poneret, *Certe," inquit,
"doleo quod ista grana tibi afferre cogor. Quanto iustius
bovi apponerentur, cuius irrigata sunt sudore multo!
Faeno tamen vili contentus, ille vitam sustinet, sed aegre
id fero te otiosam desidemque tam bonis vitae subsidiis
gaudere." Columba retulit, "Talibus granis me refici doles,
at sedulus tu illa pessima delegistis ex toto acervo,
reservans tibi quaecumque bona sunt. Iudicas his bovem
operarium longe digniorem fuisse, sed natura eius tales
cibos non petit. Me denique otiosam ac desidem vocas,
ingrate! Potes oblivisci te nostris fetibus perfrui? Mihine
pullos educo, an tibi, qui hos mihi saepe abripis et voras,
cum lanuginem teneram vix induerunt? Desine ergo
curam tuam tam levem queri, unde pretium tibi redit
fenore tanto."

519. Columba et Lupus

Lupus vidit columbam silvestrem ramusculos colligere

et ait illi, "Tota die te video ad ligna circuire et ramos
congregare, sed numquam te vidi bonam domum habere
vel bonum ignem facere." Cui columba respondit,
"*Semper, ex quo vicini fuimus, te vidi oves trahere

et congregare, sed numquam vidi te melius inde vestitum
vel maiorem habere familiam."

520. Columbae Duae, Maritus et Uxor

Dicitur enim quod duae columbae erant in uno loco et
habuerunt frumentum collectum in uno vase. Frumentum
erat molle et vas erat plenum. Fecerunt itaque pactum
inter se ut neutra comederet de frumento. Calefacto aere
et desiccato frumento, diminutum est et oppressum
videbatur. Rediit maritus et putans quod illud comedisset
uxor, eam tantum verberavit quod mortua est. Postquam

165

vero pluit; frumento remollificato, vas repletum est. Ille
autem videns quod iniuste uxorem verberavit, intantum
flevit quod mortuus est.

521. Columbae et Nisus

Nisus semel rapuit columbam et devoravit. Aliae columbae
acceperunt consilium cui conquererentur et dixerunt,
"Duci" Est autem avis nomine *dux," magno capite et
maior aquila, et ideo columbae conquestae sunt ei de niso,
quod faceret iustitiam. Audita querela, respondit dux
magna ingurgitatione, ^Cloc!" Quo audito, dixerunt
columbae, *Quam bene intonuit! Certe faciet sibi de niso
unum morsellum." Iterum venit nisus, et aliam columbam
rapuit. Accesserunt columbae ad ducem et respondit,
*Cloc" Dixerunt columbae, «Quam strenue comminatur;
optime faciet iustitiam." Nisus tertiam columbam accepit.
Columbae tertio venerunt ad ducem ut vindictam
acciperet. Et ipse respondit, *Cloc!" Audientes dixerunt,
*Semper dicit cloc, et numquam iustitiam facit.
Recedamus a regno suo et infestemus eum sicut stultum."
Hinc columbae, quando ducem vident, eum infestant.

522. Columbae, Aquila, et Accipiter

Aquilam regem omnium avium traditum habemus ab
antiquis. Quae aliquando in summitate quercus resedit;
accipiter autem, qui iudex avium est vocatus, subtus
aquilam consedit in ramo qui vicinior erat terrae. Super
terram vero, levi alarum plausu, granis frumenti satiatae,
columbae colludebant. Quibus ita loctus est accipiter,
"Quae audacia sic lasciviendi vobis praestat fiduciam,

me praesente, qui iudex vester vocor et dominus?
Certissime noveritis quod, si aquila, rex noster, super me
non assideret, aliis vos ludis citissime implicarem."

Utile est iudicem sublimiori subditum esse
potestati, cuius formidine iram suam
infra terminos suos constringat.

166

523. Columbae et Regina Earum

Venator quidam dispersit grana tritici. Ecce venit
columba cum maxima turba columbarum, quarum
omnium ipsa erat ductrix. Et, maxime esurientes, hic

et ubique prospicientes, statim viderunt triticum, non
perpendendo de rete; corruerunt omnes ad capiendum
triticum, et omnes in rete captae sunt. Et videns haec
venator gavisus est; columbae vero, cum sentirent se
captas, commovebant se lamentabiliter hinc et inde,
intendentes ac desiderantes posse evadere a rete.
Quibus tandem ait ductrix earum, *Nequaquam circa
vanitatem attendere debetis nec altera vestrarum diligat
seipsam magis quam alteram; sed omnes simul surgite;
forsitan sublevantes rete poterimus evadere ab isto
magno periculo, quo nunc, proh dolor! sumus constituti!"
Fecerunt itaque sublevantes rete de terra magno cum
labore, et volabant cum eo per aerem.

524. Palumbes, Cornix, et Venator

Venator, collineans, arcum tendebat, visa palumbe. Cui
cornix, *Quid restitas? Hanc sagittam quae tibi minatur
non vides?" *Video," inquit illa, *sed quam venator retro
ad se reducit, me petere nedum velit." Dum misera
palumbes sic ipsam se decipit, sagitta volans
transverberat improvidam.

525. Perdix et Galli

Cum quidam domi haberet gallos, mercatus est
perdicem et eam dedit in societatem gallorum

alendam et saginandam una cum eis. Galli, quisque

pro se, mordebant, et eam abigebant. Perdix autem
apud se afflictabatur, existimans talia sibi inferri a gallis
quod suum genus alienum esset ab illorum genere.

Vero ubi non multo post aspexit illos inter se pugnantes
et mutuo percutientes, a maerore et tristitia recreata
inquit, «Equidem post haec amplius non afflictabor,

eos videns dimicantes etiam inter se."

167

526. Perdix et Vulpes

Perdix dum in loco eminentiori sederet, advenit vulpes
et dixit ei, ^Quam formosa est facies tua, crura tua et
rostrum, os tuum sicut corallum! Nam si dormires,
pulchrior esses." Credens ei, perdix clausit oculos atque
eam illico vulpes rapuit. At perdix fletu permixta locuta
est, ^Per artium tuarum virtutes te quaeso, ut antea
nomen meum dicas et sic me devorabis." At ubi vulpes
perdicem voluit nominare, aperuit os et evasit perdix.
Dolens, vulpes ait, ^Heu, me quid opus fuerat loqui?"
Respondit perdix, ^Heu, me dormire quid necesse erat,
cui somnus non venerat?"

Fabula scripta est eis qui, ubi necessarium non est,
loquuntur, et ubi vigilare oportet, dormiunt.

5277. Perdix et Villica

Perdix, gravibus infortuniis vexata, ad villicam confugerat.
"Matris miserere," inquit, *quae potes sine metu parere et
educare liberos! Venator, heu, crudelis atque barbarus,
ova me incubare non sinit et, ferocius ingruens, nido
expulit. Te ergo nunc obtestor, O bona, per dulce matris
nomen, habere me hospitam velis, et nidum meum
transfer in domum tuam." Villica his precibus ultro
annuit et iureiurando hospitali se obligat. Ad ova indicata
properat, colligit et in cubiculi secreti angulo locat. Laeta
tenerum gregem exsistere videt, at ubi corpus atque
pinguitudinem pullis venisse advertit, dulce et utile
horum carnibus vesci meminit et epulum solemne viro
praeparandum esse. Heu, misellos necat et verubus fixos
coquit; ipsamque matrem elixam iusculo condit.

Ubi utilitas pugnat, fides facile vincitur.

528. Perdix et Auceps

Auceps, retibus extensis, captabat perdicem. Volucris illa,
captata, supplicabunde illum rogabat ut se demitteret,
promittens se in retia plurimas aves allecturam. Cui

168

auceps, "Nequaquam hoc faciam, nam procul dubio
me decipies, quae sodales tuos proditura es."

Fabula docet numquam fidem illis adhibituram,
qui alios semel fefellerunt.

529. Perdices Duae et Auceps

Perdices duae in agro eodem pullos simul educabant,
una quidem complures, at altera duos tantum. Parens
ditior istam pauperem prae se contemnere coepit et
"*Ouantis damnis," dixit, *me affici prius necesse esset
quam mea fortuna tuae similis fieret!" Parens paupercula,
cum talem superbiam ferre non posset, loco diversa
paulum abscessit. Auceps interea, dolis omnibus suis
instructus, tacito gradu illuc accedit. Hanc pascentem
cum prole gemina videt respuitque. At alteram, pullorum
grege tanto stipante cinctam, pariter ut adspicit, eo unice
industriam confert et pedicarum dolos caecos, et matrem
et omnem familiam simul capit.

530. Perdices et Vespae

Vespae atque perdices, siti olim correptae, ad agricolam
quemdam se contulere et, ab eo potum petentes, summas
illi pro potu gratias se relaturas pollicitae sunt, perdices
quidem vineas fodere ac racemos pulcherrimos reddere,
vespae vero, arva circumeundo, suis aculeis fures abigere.
At rusticus *Duos," inquit, *boves habeo, qui licet nihil
promittant, omnia tamen mihi optime praestant. Potum
itaque praebere melius est illis quam vobis."

531. Perdix, Gallus, et Venator

Venatori cuidam, dum sibi cenam parabat, amicus repente
supervenit. Is vero, cum nullas aves haberet in cavea,
nihil enim ea die venatus fuerat, confestim ad perdicem
quamdam interficiendam se contulit, quam cicurem
fecerat et ad venandum egregie docuerat. Quod ubi illa
vidit, ne se occideret exorabat; *Quid enim," aiebat, ^me
caesa, tibi retia proderunt, si quando venatum exibis?

169

Quis tibi avium turmas congregabit?" His auditis, venator
perdicem dimisit et ad gallum capiendum se convertit. At
ille, ex summo tecti fastigio clamans, ^Quomodo posthac,"
aiebat, "scire poteris, quantum ortus distet aurorae? Si me
horarum indicem neci dederis, quis tibi quae mane sunt
facienda commemorabit?" Sed venator *Aptas," inquit,
^venationi tempestates bene cognoscis, attamen aliquid
oportet habere, quod amicus meus cenare possit."

532. Cygnus et Herus Eius

Cygnos aiunt circa mortis tempus canere solere. Quidam
igitur, cum in cygnum venalem incidisset eumque simul
mansuetum ac mite animal esse audivisset, illico emit.

Is deinde, cum convivium aliquando ageret, cygnum,

ut caneret, accivit. At ille tunc omnino siluit. Postea vero,
cum moriendum sibi esse intellegeret ac flebiliter caneret,
^Mehercle," ei herus ait, ^si tu non cantas nisi cum sis
moriturus, plane stultus ego fui, quod te ad canendum
antea impuli, non occidi."

533. Olor et Anseres

Pecuniosus quidam, qui anseres haberet domi, emit et
olorem, et inter illos aluit; audierat enim suavissimum
esse cantum olorinum. Cum autem vellet ad epulas
iugulare nocte quadam anserem, ideo enim alebantur,
forte cepit olorem, quod tenebrae discrimen inter hunc

et illos fieri nullum sinerent. At olor carmen dulcissimum,
quod aiunt illos facere solere ubi instare mortem sentiant,
accinit, atque ita cognitus servatur.

Commendat fabula doctrinam et in primis musica
studia, quibus etiam mors ipsa saepe avertatur.

534. Cygnus et Ciconia

Cygnus, moriens, interrogabatur a ciconia, cur in morte,
quam cetera animalia adeo exhorrent, multo suaviores
quam in omni vita emitteret sonos, cum potius maestus
esse deberet. Cui cygnus *Quia," inquit, ^neque cibi

170

quaerendi cura amplius cruciabor, neque aucupum
laqueos extimescam."

535. Cygnus et Corvus

Cum cygnum vidisset corvus, aemulari colorem voluit.
Sed arbitratus e lavacris eum provenire, relictis aris unde
nutriebatur, ad lacus et flumina vitam egit. Et cum lavaret
quidem corpus, non mutavit; pastu vero destitutus,
mortuus est.

Naturam non potest transmutare vivendi genus.

536. Olores et Anseres

Olores et anseres, amici inter se facti, exierant quondam
in campos. Quibus coniunctim pascentibus, superveniunt
venatores. Olores, corporis celeritate et volatu, tuto
evadunt periculum. Anseres autem, natura tardiores,
deserti ab amicis, in venatorum incidunt manus.

Haec fabula arguit eos qui amicos suos non
adiuvant totis viribus, sed produnt in periculis.

537. Olores et Hirundines

Insultabant oloribus hirundines et exprobrabant
solitudinem, canendi imperitiam et inertiam, iactantes
se, quod urbes et domos et ipsa cubicula principum
penetrarent, diu noctuque suis modulationibus implerent
ac mirifice delectarent. Talia effutientes olorum turba
perceperat nec responsione dignas iudicabat; unus
eorum, *Rarissime quidem," ait, *nodulamur et extra
urbes in solitudine degimus, quia nec modulationum
nostrarum sacra vulgari, nec solitudinis nostrae
penetralia temerari, aut nos vulgo committere patimur.
Ite igitur a nobis, importunae aviculae! Nos urbes

et turbas populares fugimus, ne vestra societate
contaminemur; cum vos expulerint, tunc prope
civitates et magnatum tecta divina nostra suis
numeris absoluta modulamina pangemus."

171

538. Luscinia et Accipiter

Luscinia, ab accipitre famelico comprehensa, cum se
ab eo devorandam intellegeret, blande eum rogabat ut
se dimitteret, pollicita pro tanto beneficio ingentem
mercedem sese relaturam. Cum autem accipiter eam
interrogaret quid gratiae sibi referre posset, "Aures,"
inquit, ^tuas mellifluis cantibus demulcebo." *At ego,"
inquit accipiter, *malo mihi ventrem demulceas. Sine
tuis enim cantibus vivere; sine cibo non possum."

539. Luscinia, Accipiter, et Auceps

Accipiter, in nidum lusciniae cum sederet, parvos in illo
invenit pullos. Supervenit luscinia et rogabat illum
parcere pullis. Ait accipiter, *Faciam quod vis, si mihi
bene cantaveris." Luscinia tamen metu pavebat; denique
coacta et dolore plena cantavit. Accipiter qui praedam
captaverat ait, ^Non bene cantasti." Apprehenditque
unum de pullis eius et devorare coepit. Ex diverso venit
auceps et, calamo silenter levato, accipitrem, contracto
visco, in terram deiecit.

Qui aliis insidiantur, timere debent ne capiantur.

540. Luscinia et Hirundo

Hirundo, praetervolans silvam, audivit aliquando
Iusciniam cantantem, cuius modulatione delectata
constitit et, postquam cantare desiit, his verbis

compellat, *Luscinia soror, quid hic solitaria agis in silvis
et tam mirabiles concentus ac modulationes inter nemora
et feras, dignas auribus regum, prodigis ac proiicis?
Linque, linque solitudines ingratas et mutas, et confer te
ad urbes et homines." Cui illa, Noli meae, soror, felicitatis
invidere; scio quid urbes et alae regum et turba hominum
pariant molestiarum, quas experta sum. Solitudinem amo,
innocentiae custodem et asseclam; hic Deo, hic Angelis,
hic mihi meas modulationes canto."

172

541. Luscinia et Acanthis

Luscinia et acanthis ante fenestram in caveis inclusae
pendebant. Luscinia cantum iucundissimum incipit.
Pater filium interrogat utra avis tam suaviter canat, et

,
ostendit ei utramque. Filius statim, ^Sine dubio," inquit,
"acanthis ista est, quae sonos illos suavissimos edit;
pennas enim habet pulcherrimas."

Haec fabula eos reprehendit qui homines
ex vestibus et forma aestimant.

542. Luscinia et Cicindela

Dum luscinia, super lauro sedens, sonis canoris noctem
quondam aestivam mulcet, cicindela ignes suos iactare et
gloriari incepit, rata se sidus terrestre esse et sic dictitans.
Luscinia admonet, *Nunc cum tenebrae tibi favent, micas
quidem lumine aliquo insignis, sed simul lux publica
umbram expulerit et te afflaverit, turpicula bestia
videberis, qualis es."

543. Luscinia et Sagittarius

Sagittarius lusciniam capit sed luscinia ait, *Si me
occideris, nequaquam tuum ventrem implere valebis; sed,
si me dimittere velles, tria tibi mandata darem utilissima."
Ille vero promisit quod eam dimitteret, et illa ait,
"Numquam rem, quae apprehendi non potest,
apprehendere studeas; de re perdita numquam doleas;
verbum incredibile numquam credas." Ille, ut promiserat,
eam dimisit. Luscinia igitur dixit, "Vae tibi! Est enim

in visceribus meis margarita quae struthionis ovum sua
vincit magnitudine." Ille, contristatus, eam apprehendere
conebatur. Et luscinia, ^Nunc pro certo cognovi te fatuum
esse, quia de me perdita doles, et me temptasti capere
cum nequeas apprehendere, et insuper margaritam tam
grandem in visceribus meis esse credidisti, cum ego tota
ad magnitudinem ovi struthionis non valeam pertingere."

173

544. Pavo et Iuno

Pavo graviter conquerebatur apud Iunonem, dominam
suam, quod vocis suavitas sibi negata esset dum luscinia,
avis tam parum decora, cantu excellat. Cui Iuno ^Et
merito," inquit, ^non enim omnia bona in unum conferri
oportuit."

545. Pavo et Miles

Pavo apud militem, qui galeam multis struthionis
pennis ornaverat, gloriabatur se multo pulchriores
pennas habere, utque id verum esse approbaret,
caudam in gyrum explicuit. Miles illarum pulchritudine
illectus, avem capiens, eam tanto privavit ornatu
conumque galeae insignivit. Tunc secum pavo *Me
miserum et stultum," inquit, *qui tam pretiosas res
raptori ostendi, quas occultare debebam."

546. Pavo Deplumatus

Pavo, inter ceteras aves plumis ornatus et diversis
coloribus distinctus, mansuetus et curialis, venit ad
congregationem avium. Venit corvus et rogavit quod
daret ei pennas duas. Ait pavo, *Quid facies pro me?" Et
ait corvus, /&Alta voce in curiis coram avibus te laudabo."
Pavo pennas suas ei concessit. Similiter cornix petiit et
impetravit; sic cuculus et multae aliae aves, quod pavo
totus deplumatus remansit. Debuit pullos suos cum alis
protegere; non potuit, quia pennas non habuit. Supervenit
frigus et periit. Pulli ab eo recesserunt et prout potuerunt
vixerunt.

547. Pavo et Aquila, Disputantes

Aquila se in pulchritudine ceteris avibus praeferebat,
cunctis hoc verum esse affirmantibus. Pavo autem secum
dicebat, ^Non pennae te formosam, sed rostrum et ungues
efficiunt, quorum timore nulla ex nobis audet tecum de
formositate certare."

174

548. Pavo et Grus

Pavo, coram grue pennas suas explicans, «Quanta est,"
inquit, *formositas mea et tua deformitas!" At grus,
evolans, *^Et quanta est," inquit, "levitas mea et tua
tarditas!"

549. Psittacus Honoratus

Psittacus, in aula regis degens, interrogabatur a ceteris
avibus quid ita in magno haberetur honore. Quibus ille,
*Ouia," inquit, *exprimendi humanas voces artem edoctus

»

sum.

Fabula nos admonet ut bonas et liberales ediscamus
artes, si volumus ubique clari honorabilesque haberi.

550. Psittacus et Turtur

Psittacus, ex oriente in occidentem delatus, ubi
huiusmodi aves nasci non consueverunt, admirabatur
sese in maiori pretio et honore haberi quam in natali
consuevisset solo, nam caveam eburneam argenteis
contextam virgis incolebat suavissimisque alebatur cibis,
quod ceteris avibus occidentalibus, quae neque in forma,
neque exprimendis humanis vocibus erant inferiores,
non contingebat. Tunc turtur, in eadem cavea conclusus,
*Hoc," inquit, ^nulla est admiratione dignum; nulli enim
in patria meritus honor exhiberi solet."

551. Psittacus et Dives

Vir nobilis psittacum emerat, probe educatum,
praenitentem corpore ac bene valentem. Hunc atriensi
curandum dedit, at ille totum id negotii reiicit ad
ianitorem, ianitor ad topiarium, topiarius demum

ad inertes pedisequos, qui, flocci aestimantes satis
necne herili psittaco fiat, illum saepe et saepius cibique
potusque indigentem negligunt. Adiguntque ut gemat,
pristinam sortem recolens, et dicat, "Quanto mihi beatior
vita erat sub casa paupere heri prioris! Dapes quas
naturae meae convenire scisset, caute eligebat, sedulo

175

praeparabat, et copiose largiebatur. Ille quidem solus altor
mihi, sed optimus. Nunc in nobilis huiusce domo superba,
ubi credidi sortem mihi meliorem fore, vita mea servis
plurimis commendatur et interea, miser, fame longa
conficior."

Si benefaciendi curam idoneus unus susceperit,
praestat multitudini.

552. Acanthis et Pica

Sola loquacitas sua picam futilem domino fecerat
iucundam amabilemque. Illa, clangoribus procacibus
perstrepens, modo omnem familiam obiurgabat, modo
potum aut cibum sibi darent postulabat, et statim,
quidquid vellet, habebat affatim. Acanthis, quae in domo
eadem latebat, sonos canoros tantum fundere didicerat;
solitudinem suam cantu mulcens durabat, omni
querimonia se abstinens, nec dignabatur quidpiam
postulare. Interdum familia et dominus ipse, ad eius
lene et argutum melos attenti, aurium operam dicabant
et magnis laudibus delicias musicas ultro remunerabant,
sed alia munera raro impertiebant. Ergo, avis misella
victibus quibus spiritum etiam sustineret saepe caruit,
et elanguit ac denique periit fame.

553. Gallus et Ancillae

Anus quaedam domi habebat complures ancillas quas
quotidie, antequam lucesceret, ad galli gallinacei (quem
domi alebat) cantum excitabat ad opus. Ancillae tandem,
quotidiani negotii commotae taedio, gallum obtruncant,
sperantes iam, necato illo, sese in medios dormituras dies.
Sed haec spes miseras frustrata est. Hera enim, ut
interemptum gallum rescivit, ancillas intempesta nocte
surgere deinceps iubet.

554. Gallus et Fures

Fures, qui se per ruinosum parietem in aedes quasdam
insinuassent, cum quod auferre possent nihil reperirent,

176

gallum forte strepentem et cantantem comprehendunt
et secum asportant. Quem iugulaturi, orantur ab eo
sibi ut parcant, suum enim cantum utilem hominibus
esse, quos excitet de somno ad opera et laborem. Tum
fures ^Eo libentius," inquiunt, *te occiderimus, qui eos
suscites quorum vigilantia obstet conatibus nostris."

555. Gallus et Gemma

Gallus gallinaceus, dum armato pede sterquilinium
dissipando disiicit, invenit gemmam, *Quid," inquiens,
"rem tam fulgurantem reperio? Si gemmarius invenisset,
laetabundus exsultaret, quippe qui scivit pretium.

Mihi quidem nulli est usui nec magni aestimo. Unum
etenim hordei granum est mihi longe pretiosius quam
omnes gemmae, quamvis ad invidiam micent diei
opprobriumque solis."

556. Gallus et Feles Lecticarii

Gallus lecticarios feles habebat. Vulpes, ut vidit hunc
gloriose vehi, sic est locuta, ^Moneo dolum praecaveas,
namque si vultus istorum consideres, iudices praedam
portare, non sarcinam." Postquam esurire coepit
societas felum, dominum discerpsit et funeris partes
fecit.

557. Gallus Callidus et Vulpes

Vulpes, rustici laqueis cuius plurimas gallinas
occiderat capta, rogavit gallum, a quo solo visa fuerat,
ut aut cultellum quo laqueum scinderet sibi afferret,
aut hero nihil diceret quoad dentibus laqueum
abrupisset. Gallus, utrumque pollicitus, dominum
propere adiens, narrat vulpem casse detineri. Quem,
clava armatum, ad se perdendum venientem vulpes
conspicata, "Infelix," inquit, *et stulta ego, quae credidi
gallum mihi fidum fore, cuius tot uxores occideram."

177

558. Gallus Capellanus et Vulpes

Vulpes esuriens veniebat ad gallinariam. Fingebat se
graviter infirmatam et confiteri velle, rogans ut gallus,
capellanus suus, exiret et audiret confessionem suam.
*^Si sine confessione moriar," ait, *in periculum vestrum
erit." Et gallus, *Fraudulenta es et malitiosa, et ideo
timidus sum." Et vulpes, ^Heu! Ubi est caritas, cum
deficiat in sacerdote?" Gallus intremuit et dixit gallinae
uxori suae, *Oportet omnino quod exeam." Cui illa,
*Domine, nullo modo; multum deceptuosa est, et
nescitur ad quem finem tendit." Et gallus, "Tamquam una
de stultis mulieribus locuta es! Nonne mihi cura animae
eius tradita est? Nonne respondebo pro ea?" Et surgens
induxit eam in domum ad locum secretum ut audiret
eius confessionem, et vulpes, gallum sumens per collum,
strangulavit et asportavit ad silvam.

559. Gallus Divinus et Vulpes

Famelica vulpes ad arborem, super qua gallus consederat,
accedens, exquisitis laudibus illum extollit et divinationis
atque praedictionum nomine in primis, "Atque utinam,"
inquit, ^ea felicitas sit mea, tam eximii vatis caput

ut osculari mihi concedatur." Gallus hanc laudatori suo
gratiam referre volens et praebere caput illi osculandum
suum, de arbore devolat ad vulpem. Quae illum
praehensum asportabat in silvas et deridebat, quod

vate isto et divino nihil insipientius neque vecordius
umquam se vidisse diceret.

560. Gallus, Canis, et Vulpes

Canis et gallus, iuncta simul amicitia, una iter faciebant.
Nocte autem adventante, cum in locum quemdam
arboribus consitum pervenissent, gallus, arbore adscensa,
in illius ramis consedit; canis vero, in cavo eiusdem
ingressus, inferius recubuit. Nocte interim ad occasum
vergente, ubi dies albescere coepit, gallus de more cantare
incipit. Quem cum vulpes audisset, illuc protinus, eum
vorare cupiens, accessit, stansque sub arbore, ita ipsum

178

est adlocuta, ^O avis optime, quam perutilis es hominibus!
Descende, quaeso, ut simul carmina nocturna canamus,
nosque ad invicem oblectemur." Cui gallus respondens,
"Amica," inquit, *ad radices arboris propius accede, pulsa
truncum, ac ianitorem voca." Persuasa vulpes ad eum
vocandum, accessit. Sed canis, repente prosiliens, eam
protinus correptam dilaceravit.

561. Gallus, Gallinae, et Vulpes

Vulpes, esuriens et algens, venit ad gallinarium, et rogavit
gallinas quod aperirent ei. Et dixerunt, ^Nolumus aperire,
quia es inimicus noster et semper nobis nocuisti." Et ait,
^Nihil mali vobis faciam, et hoc per omnes sanctos iuro
vobis." Dixerunt gallinae, *Non credimus tibi." Dixit
vulpes, *Bene potestis credere, quod iam fame et frigore
confecta debeo vitam terminare et, si mortua fuero,
imputabit vobis Deus." Gallus et gallinae, pietate ducti,
ostium aperuerunt. Vulpes intravit et parum quievit.

Et, calefacta tandem, promissione oblita, cepit unam
gallinam, interfecit, comedit, postea aliam, et omnes
turbavit.

562. Galli Duo Certantes

Duo inter se certarant galli gallinacei. Alter, victus,

in remoto loco se occultaverat. Alter, victoria potitus,
fastigium tecti occupaverat. Ibi cum se, victoria elatus,
insolenter iactaret, aquila delapsa sursum illum secum
rapuit.

Hoc argumento cognoscitur neminem Fortunae et
viribus nimis credere aut stulte superbire debere.

563. Galli Inter Se Pugnantes

Galli duo, ut eorum mos est, inter se de ducatu
gallinarum acerrime certabant. Qui superior in pugna
fuerat, alarum plausu vocisque cantu se victorem fuisse
significans, Venere et otio emarcuit. Victus autem, a
conspectu gallinarum profugiens, cum cornicibus et

179

pavonibus sese quotidie pugnando exercebat; inferendi
vitandique ictus artem ediscebat. Qui, ubi se satis
instructum vidit, rediens, adversarium ad pugnam
provocatum nullo negotio superavit.

564. Gallina et Ova Serpentis

Gallina reperta ova serpentis coepit studiose incubando
fovere ut pullos excluderet. Hoc agentem conspicata,
hirundo *Stulta!" inquit; *cur in hoc fetu educando
operam ponis, qui eductus in te primum omnium
iniuriosus est futurus?"

565. Gallina Ovis Incubans et Vulpes

Vulpes rustici cuiusdam domum ingressa, reperit in nido
gallinam, ovis incubantem, quae eam rogabat, dicens,
^Ne me, obsecro, in praesentia occidas macilentam.
Exspecta paululum, dum pulli mihi nascantur, quos

ut tenellos absque dentium dolore esse poteris." Tunc
vulpes *^Non essem," inquit, «inter vulpes numeranda,

si nunc esuriens, spe pullorum, qui nondum nati sunt,
paratum omittere cibum. Dentes validos gero, qui
quamlibet durissimam carnem molere consueverunt."
Haec dicens, gallinam devoravit.

566. Gallus Vulpinam Pellem Fugiens

Gallus, a vulpe captus, magna difficultate illius manus
evaserat. Hic paulo post, visa vulpis pelle, vehementer
territus fugiebat. Qui, cum a ceteris irrideretur avibus
quod inani timore concuteretur, *Si inter vulpis ungues
ut ego," inquit, "fuissetis, pedum vestigia, nedum pellem
illius, timeretis."

567. Gallinae Pulli et Milvus

Gallina frequenter colligit pullos sub ala sua, praecipue
contra milvum. Venit semel milvus volitans super pullos
suos, et illa vocavit eos. Venerunt sub alas, excepto uno

180

qui invenit vermiculum et beccavit super ipsum ut
comederet. Interim venit milvus, et illum pullum rapuit.

568. Gallina Plumis Spoliata

Vulpes famelica gallinam rapuerat et plus media
plumarum parte iam spoliaverat. Canis facinus advertit,
accurrit, irruit, et praedam e dentibus avidis extorquet.
Gallina, male mulcata, cum ad suam gentem rediret,

^O sorores," inquit, *quam parum abfuit quin dira nece
vobis eriperer! Hinc forte in agros paululum diverteram;
vulpes scelerata me necopinantem rapit, et ni canis
validus succurreret, me miseram vorasset." Et
infortunium suum recens renarrat, misericordiam
dulcem excitare cupiens. Sed illae contra clamitant,

sic glocientes, *Fuge hinc, inepta, cum tuis querimoniis,
et apud aves deplumes locum tibi quaere. Si misera es,
ipsa tibi malum advocasti moribus indoctis tuis."
Cumque ea parumper renueret, ferociunt; rostris

saevis abigunt et foras extrudunt.

Ubi est calamitas, ibi culpa esse creditur.

569. Gallina Scalpens

Deis deabusque praesentibus, Iuno laudabat castitatem;
persuadebat melius esse ut femina uni viro esset
coniuncta proprioque suo sufficeret. At Venus, iocandi
causa, interposuit dicta gallinarum. Cum interrogaret
patientem et taciturnam domesticam suam gallinam
quanto posset satiari cibo, illa dixit, *Quodcumque
accepero abundat mihi, et econtra scalpo." Venus
econtra huic gallinae dicitur coram ipsis dixisse, "Ne
scalpes, do modium tritici." At gallina sic ait Veneri,

"^Si horreum mihi patefacias, tamen scalpo." Ubi risisse
dicitur Iuno dictum Veneris a gallina, per quam
agnoverunt dii feminis fieri similia. Sic deinde Iuppiter
multas coepit adire feminas, nulla se importuno negavit.
Deinde et Venus cum Marte et Vulcano. Et, ut potuerunt,
ceterae multae.

181

5'770. Capones et Coquus

Vir quidam complures capones, in eodem ornithobosco
inclusos, largo nutricaverat cibo, qui pingues effecti sunt
omnes praeter unum, quem ut macilentum irridebant
fratres. Dominus, nobiles hospites lauto et sumptuoso
accepturus convivio, imperat coquo ut ex his interimat
coquatque quos pinguiores invenerit. Hoc audientes,
corpulenti sese afflictabant, dicentes, "Quanto
praestitisset nos macilentos esse."

571. Anser et Ova Aurea

Anus quaedam anserem alebat, quae illi quotidie ovum
aureum excludebat. Anus avarissima, existimans anserem
habuisse in visceribus fodinam auream, cupiditate
commota, anserem confestim interfecit et, cum viscera
perscrutabatur et unicum tantum ovum deprehenderat,
spe sublactata inani, exclamabat, *O me infelicem, tantae
crudelitatis consciam, quae, non modico contenta lucro,
iam omnia perdiderim."

572. Anser et Lupus

Hieme quaerebat escam lupus et, anserem nactus, in
silvas devoraturus hunc asportavit. Qui, videns de se esse
actum nisi consilium callidum excogitaret quo eriperetur
e dentibus saevissimae bestiae, valde orat lupum,
quoniam sibi moriendum esset, mediocriter se delectari,
sine quidem incommodo ipsius ac molestia, pateretur,
minus postea graviter mortem ut ferret. Lupus iubet
petere quid concedi sibi velit. Tum ille respondit choream
se cupere agitare, quam ipse ducat. Lupus, qui nihil
fraudis metueret, "Age," inquit, "fiat," et, laevae alae
pennam eminentiorem praehendens, cum ansere saltare
coepit. At hic, occasione fugae oblata, relicta penna in ore
lupi, avolavit. Lupus, cum gemitu, avolantem prosequens,
^Me miserum," inquit, ^non oportuit saltare ieiunum."

182

573. Anser, Ciconia, et Accipiter

Ciconia, dum ad solitum devenisset stagnum, invenit
anserem se creberrimis mergentem undis. Inquirit ab ea
cur hoc faceret. Respondit, ^Consuetudo nobis est. Nam
escam in limo reperimus, et accipitris impetum ad nos
venientis sic evadimus." Cui ciconia, *Sum accipitre
ipsa fortior. Sed tene amicitiam mecum, et faciam te

illi insultare." Credidit, et protinus eius petivit auxilium.
Quae dum cum illa foras in agrum exiret, illico accipiter
supervenit et comprehensum anserem unguibus
devoravit. Cui anser econtra, *Qui se tam flebili

patrono coniungit, peiori nece finiri debet."

574. Anser et Gressus Eius

Non placebat matri anserculi sui gressus. Docebat igitur
ac praecipiebat illi primum, ne, in latus utrumque
nutando quasi claudicaret, ita ingrederetur. Pullus,

cum hoc tentaret neque succederet res, ramusculos alligat
ad cruscula, quibus sustentatus ingrederetur aequabilius,
sed illi procumbere in lacunulas et natitare volentem
impediebant. Tum mater *Caput saltem," inquit, *teneto."
Ille, erecto collo, caput sursum immobile tenens, ad obvia
quaeque offendebat, cum oculi non prospicerent sed
suspicerent. Tum mater *At tu," inquit, *et pedibus et
capite sic utere, ut maiores omnes tui usi fuere."

575. Anseres et Anus

Anus olim, quae nuper rus ex urbe venerat, cerasorum
modium in vino coxit. Quod autem hunc cibum famuli
edere noluerunt, anus omnia anseribus comedenda foras
abiecit. Mox ancilla accurrit exclamans, *Huc cito, domina
mea, festina. Anseres mortui sunt. Ecce: humi exanimes
sternuntur." ^Me miseram!" anus inquit. ^Quid faciam?
Plumas saltem ex avibus vellite, ne eas quoque
perdamus." Itaque plumae sine mora avelluntur.
Postridie tamen prima luce ancilla dominam e lecto
excitavit. Horribile dictu: anseres in vitam restituti huc
illuc sine plumis palabantur. Nam ebrii tantum vino facti

183

erant, non mortui. "Heu, quid miserrimae aves facient?"
anus exclamat. ^Nonne plumis nudatae frigore
necabuntur?" Ergo benevola anus tunicas avibus

e rubro pallio fecit, et mox anseres rubris tunicis induti
ruricolarum cachinnos commoverunt.

5776. Aves et Auceps Lippus

Dum harundines construit et spargit escam auceps,
lippientibus et stillantibus oculis, aviculae, ita illum
erga se animum gerere clementem et mansuetum ratae,
advolant propius et aliquae visco inhaerentes capiuntur.
Quas videntes reliquae aucupis morsu praefocari et

in sportellam coniici, avolantes, «Heu quam fallaces
lacrimae sunt istae," inquiunt, *quae mortem attulere
sociis nostris."

Fabula monet ut caveamus, ne composita
specie et ficta bonitate decipiamur.

577. Avis Solitaria

Avis quaedam, procul ab omni consuetudine, dies
placidos agebat. Sed taedium tamen solitariae vitae sensit
et migrat. In turbam corvorum incidit, quos discordiarum
furor perpetuus agitat, edacitate percitos. Avis pacifica
vix potest tale contubernium sustinere et refugit. Hinc

ad gregem aquilarum contendit, quae nobilibus artibus

se devoverunt, sed ambitio et crudelitas eas patrare
suadent omne criminum genus. Avis modesta exhorruit

et recessit. Paulo post in valle reducta audit sonos arte
musica modulatos et gaudet reperisse aves studio canendi
deditas. At dissensio misera eas perturbat. Immodicus
laudis amor omnes tenet et macerat; hinc livor et simultas
et calumnia saeviunt luctumque spargunt. Avis benigna
gemit et *Repetamus," inquit, ^nostram solitudinem."

Bonum quod cupimus in nostro sinu gerimus,
alibique frustra quaeritur felicitas.

184

578. Pisces et Quadrupedes

Quadrupedes, cum bellum sibi ab avibus esset
indictum, cum piscibus foedus inierunt ut, eorum
auxilio, se ab avium furore tuerentur. Cum autem
optata exspectarent auxilia, pisces negant se

per terram ad eos accedere posse.

Haec nos admonet fabula ne eos nobis
socios faciamus, qui, cum opus sit,
nobis adesse non possint.

579. Pisces e Sartagine Exsilientes

Pisces, adhuc vivi, in sartagine ferventi oleo coquebantur.
Quorum unus *Fugiamus hinc, fratres," inquit, ^ne
pereamus." Tunc omnes, pariter e sartagine exsilientes,

in ardentes prunas deciderunt. Maiori igitur dolore affecti,
damnabant consilium quod ceperant, dicentes, «Quanto
atrociori nunc morte perimus."

580. Pisciculus et Piscator

Piscator, iactis retibus, pisciculum tantummodo traxit.
Qui cum parvulus esset, eum supplex rogabat, aiens,
^Ne nunc, quaeso, me capias, sed potius, quandoquidem
sum tam parvus, relinque. Postquam autem crevero

ac maior ero, tunc me comprehendes tibique maiorem
quoque utilitatem feram." Ad haec autem piscator ait,
"Ast ego profecto stultus essem, si, quod manibus habeo,
quamvis sit leve, lucrum abiecerim ac illud persequi
vellem quod, magnum sit licet, in incerta spe tamen
omnino consistit."

581. Pisces, Magni et Minuti

Piscator sagenam, quam recens iecerat, extraxit.
Obsonii autem erat varii referta. Ast piscium minutus
quisque effugit in altum, e rete clam elapsus multiforo,
dum captivus quicumque magnus in navicula iacuit
extentus.

185

Salus fit quodammodo et malorum effugium
parvitas; qui autem magnus est opinione vulgi,
eum raro videbis periculum effugere.

582. Crocodilus et Canis

Canes currendo bibunt ex Nilo flumine, ne rapiantur

a crocodillis. Rapidius igitur currens ex Nilo cum bibere
coepisset canis, dixit ei crocodillus, *Quod libet labio tuo,
noli vereri." Respondit, ^Facerem quod dicis, nisi esse te
scirem carnis meae cupidum."

583. Crocodili Ova et Gallina

Gallina olim ova crocodili reperit et incubavit dum fetus
excluderet. At illi vix vita frui incoeperunt, morsibus diris
altricem enecarunt.

Quisquis malos educat, malum sibi fovet.

584. Crocodilus et Homicida

Caedem quidam fecerat, eumque propterea hominis
interfecti cognati persequebantur. Ad Nilum itaque cum
pervenisset, leonem obvium videns ac timore correptus,
in arborem adscendit. Ibi vero cum anguem summis

in ramis delitescentem invenisset, novo metu perculsus,
se in flumen proiecit, ibique a crocodilo devoratus est.

Fabula significat quod nec terra, nec aer, neque
ipsum aquae elementum, nullus denique locus
homicidas defendit.

585. Crocodilus et Tigris

Quidam viator, dum iter carperet in calle angustissimo
inter rupem arduam et Gangis crepidinem, tigrim efferam
huc irruentem adspexit. Gradum retro ferre vult, at etiam
crocodilus furens ab hac parte accurrit. Videt ergo se
miserum neci geminae expositum, et hinc et illinc pariter.
Nulla via utramvis beluam effugere potest, et tigris iam
ungues exerebat, in praedam involare parans. Ecce autem

186

crocodilus pernix simul eodem advenit et, omisso homine,
dentibus ferratis hanc mediam apprehendit et sub aquas
secum rapit. Et qui duplex malum timuit, neutrum subit.

Haec narratio vera ostendit periculum duplex
aliquando minus simplice nocere.

586. Cancer et Filius Eius

Cancer dicebat filio, ^Mi fili, ne sic obliquis semper
gressibus incede, sed recta via perge." Cui ille

^Mi pater," respondit, "libenter tuis praeceptis
obsequar, si te prius idem facientem videro."

5877. Cancer et Serpens

Serpens una cum cancro societate iuncta vivebat. Porro
cancer, cum simplex moribus esset, serpentem ut is
quoque astutiam suam exueret admonebat. At ille
minime obsequebatur. Cancer itaque, cum dormientem
vidisset, quanta vi poterat compressum chelis occidit.
Serpens ita necatus, cum humi porrectus iaceret,

^Hoc modo," cancer ait, ^et rectum et simplicem antea
te esse oportebat; non enim hanc poenam dedisses."

588. Cancer et Vulpes

Cancer, egressus e mari, quodam in loco pascebatur.
Vulpes, esuriens, eum conspicata, accedens arripuit.
Tum is, cum devorandus iam esset, *Merito," inquit,
"haec patior, qui marinus cum sim, terrestris esse
volui."

589. Cancri et Asinus

Asinus, cadens in lutum, coepit eiulans clamare pro eo
quod non poterat egredi. Cui cancri dixerunt, *Quare
plangis? Cum nos, qui longe ante cecidimus in lutum,
minime plangamus."

187

590. Ostreum et Mus

Mus, penus regnator et mensae herilis arrosor, ostrea
vidit, labris summis hiulca. Quibus teneram barbam
suam apponens, mus falsa ossa momordit. Ast tacta,
repente domum clauserunt et furem tenuerunt, carcere
taetro deprensum, qui semet dederat in tumulum
obscurum.

591. Ostreum et Aquae Gutta

Tenuis gutta, cum in vastos ponti sinus devolveretur,
ab aethere alto cadens, *Heu, ego tantula," inquit, ^quid
voragini tantae prodesse possum, primo fluctu scilicet
exhaurienda et funditus interitura?" Dum gutta sic
misella sortem suam deprimit, ostreum, ore patulo
dehiscens, summis undis emergit et hanc delapsam
excipit, penitus recondit, et induratam perficit. Quae
gutta fuerat, exstitit demum unio, ac deinde ad illud
honoris fastigium evectus est ut regis caput ornaret.

Qui se fatentur humiles, extollit Deus.

592. Ostreae et Naufragi

Fractae navis tabula homines naufragos duos ad rupem
inhospitalem detulerat. Illi, cum statim aliquid edule
perquisissent, nil prorsus invenere praeter ostreas.
Unam alteramque postquam vexarunt diu, tandem
recludunt at, ubi foeda dapis species oculis hiantibus
patuit, exhorruerunt ambo. Tunc se ope omni destitutos
iudicantes, mortem denique exspectant. Mox

unus elanguescit, in solo decumbit, et perit. Alter,
ostream quam abiecerat repetit, anxie considerat,

et nauseabundus demum sorptam vorat. At illa intimos
stomachi recessus subit et simul hominis sensus inertes
recreat. *O suavitas!" exclamat, et undique ostreas
capessit et dividit et abligurit, usque eo debilis ventriculus
officio suo fungi neget, impeditus videlicet copia nimia.
Invalescit et corporis compago brevi dissolvitur.

188

Idem saepe mortales abstinentes, idem
saepe intemperantes in exitium ruunt.

593. Ostrea et Litigatores

Viatores duo quondam in litore ostream invenerunt.
Quam cum oculis iam vorarent digitisque in vicem sibi
monstrarent, ortum est certamen. Alterum enim, dum
ad praedam capiendam se demittit, detrusit alter, et his
quidem verbis, "Quam qui primus vidit," inquit, *is
profecto edet; alter testis erit." Tum ille, ^Quod si," inquit,
"ita res diiudicanda est, dis gratias ago, quod optimus
mihi oculus est." ^Ne mihi quidem pessimus; peream,
nisi hanc ante vidi quam tu." *Tu quidem oculo, ego
naribus eam sensi." Haec cum ita agerent, adest tertius,
quem arbitrum fecerunt. Is igitur ostream primum
aperuit, tum, spectantibus illis, gravis ac severus
absorbuit. Pransus inde, "Tudices," inquit, ^utrique
vestrum testam sine impensa attribuunt. Proinde

in gratiam reducti domum suam uterque redeatis."

594. Delphinus et Simius

Quidam maritimum iter aggressus, simium secum
assumpsit. Cum ad Sunium, Atticae promontorium,
pervenissent, tempestas ingens oborta est. Cuius impetu
nave diffracta, natantibus omnibus, simius quoque
natabat. Delphinus quidam interim, eum conspicatus

et hominem ratus esse, protinus accedens, suum supra
dorsum excepit ut salvum ad terram portaret. Ast ubi
prope Piraeeum, Atheniensium navale, fuit, delphinus
simium rogare coepit an genere esset Atheniensis. Id

illo affirmante ac praeterea se claros apud illos habuisse
parentes, eum rursus an etiam Piraeeum nosceret
interrogavit. Tum simius, ipsum de homine loqui
arbitratus, se maxima familiaritate cum eo iunctum
esse respondit. At delphinus, tanto mendacio indignatus,
excussum humeris simium in undis demersit.

Haec eos fabula carpit qui, veritatis ignari, alios
decipere posse arbitrantur.

189

595. Delphinus et Pisciculus

Persequebatur pisciculum delphinus. Hunc ut vitaret,
pisciculus ad rupem confugit. Quem ut captaret,
delphinus tam violento sequebatur impetu ut arenis
illideret et, haerens, morti succumberet. Quod cum
vidisset pisciculus, sibi paululum consolatus est,
moribundulus, inquiens, *Dulcior mihi profecto mea mors
futura est, quod prius auctorem meae mortis defunctum
prae oculis viderim."

596. Delphinus et Piscis Nomine Lupus

Lupus piscis erat in amne quodam qui pulchritudine,
magnitudine, ac robore ceteros eiusdem fluvii pisces
excedebat. Unde cuncti eum admirabantur et tamquam
regem praecipuo prosequebantur honore. Quare in
superbiam elatus, maiorem principatum coepit appetere.
Relicto igitur amne in quo multos annos regnaverat,
ingressus est mare ut eius regnum sibi vendicaret.

Sed, offendens delphinum mirae magnitudinis qui in illo
regnabat, ita ab illo insectatus est ut aufugiens vix amnis
ostium ingrederetur, unde amplius non est ausus exire.

Haec fabula nos admonet ut, rebus nostris
contenti, ea non appetamus quae nostris
viribus sunt longe maiora.

597. Delphinus et Leo

Leo, iuxta litus quoddam oberrans, cum delphinum
summis elatum undis vidisset, eum ad societatem secum
ineundam hortatus est, se maxime amicos strenuosque
auxiliatores invicem fore aiens, quod ille quidem
aquatilibus, ipse terrestribus animantibus imperaret.
Delphinus libenter annuit et societatem iungit. Cum vero,
haud multo post tempore, pugnam contra silvestrem
taurum leo esset initurus, delphinum in auxilium vocavit.
Sed ille, quamvis maxime vellet et niteretur, cum e mari
exsilire non posset, leo ut proditorem acriter obiurgavit.
At delphinus respondens, ^Nec me;" ait, *incuses, sed

190

Naturam, quae me marinum cum crearit, in terram
egredi non sinit."

Oportet nos etiam, dum amicitiam inimus, tales
socios deligere qui nobis in periculis adesse possint.

598. Delphini et Balaenae

Delphini et balaenae inter se pugnabant. Pugna vero
cum magis magisque incalesceret, pisciculus quidam
caput extulit undis eosque reconciliare inter sese
conabatur. At quidam ex delphinis eum interpellans,
"Profecto," inquit, "tolerabilius est nobis mutuis
vulneribus occumbere quam te pacis auctorem habere."

599, Rana et Bos

Rana, cupida aequandi bovem, se distendebat. Filius
hortabatur matrem coepto desistere, dicens nihil enim
esse ranam ad bovem. Illa autem, posthabito consilio,
secundum intumuit. Clamitat natus, ^Crepes licet,
mater, bovem numquam vinces." Tertium autem cum
intumuisset, crepuit.

600. Rana et Leo

Ranam magna vi crocitantem cum leo olim audisset,

ad eam vocem protinus sese convertit, magnum aliquod
animal esse arbitratus. Paulisper itaque cum substitisset,
ubi illam ex palude prodeuntem adspexit, accedens illico
proculcavit, haec intra se aiens, Neminem, re nondum
perspecta, vox audita conturbet; nec quispiam, antequam
viderit, ab ullo deterreatur."

601. Rana et Vulpes

Rana, paludibus valedicens, novo vivendi genere acquisito,
in silvam gloriabunda sese tulit et, bestiarum coronis
circumstipata, medicinae artem publice profitebatur et

in herbis quae ad corpora curanda pertinent nobiliorem

se vel Galeno vel Hippocrate esse clamitabat. Credula

191

bestiarum gens fidem facile adhibebat, vulpe solummodo
excepta. Quae sic glorianti irridebat, ^Insulsum vagumque
animal! Quid tam vana blatteras? Quid artem nobilem
prae te fers, quam minime calles? Livida pallidaque illa
tua labra respice! Quin domi abi et teipsum cura, medice!
Deinde ad nos redeas, meliora forsan de te speraturos."
Nihil respondente rana sed tacitis secum gemente
suspiriis, tota bestiarum cachinnis resonabat silva.

602. Rana et Mus, Amici

Muri, in ostio molendini residenti, supervenit rana et
rogavit ut ipsam hospitio suo colligeret. Cui mus respondit
benigne et apposuit ei farinam. Sed cum potus diu
exspectatus non venit, rana, potibus assueta, tristis
resedit. Muri dixit quod si secum vellet ad sua transire,
ipsa sibi vicem reddere vellet. Sic venerunt ad fluvium
et rana muri ait, *Hic transeunda est nobis aqua. Si
fessus es, ego iuvabo te ne in aqua deficias; filum nobis
alligabimus, tu in collo, et ego in pede meo." Tunc rana,
sponte se mergens, muri machinata est naufragium.
Sed aquila forte aderat et murem unguibus arripit,
similiter trahens ranam annexam, quae sic fertur locuta
fuisse, *Qui socio suo parat opprobrium, non immerito
cadit in laqueum."

603. Rana et Hydrus

Hydrus in quadam palude ranam persequebatur. Quem
cum illa evadere non posset, conversa dicebat, *Ne me
devora, hydre, quae nulli umquam nocui." Cui hydrus
"Clamor tuus," inquit, ^minaeque, quibus die noctuque
obstrepis, te maleficum animal esse testantur. Quod
autem non noceas, impotentia causa est; dentes enim
non habes."

604. Rana, Ciconia, et Lacerta

Rana a colubro perniciem sibi valde timebat. At ciconia
interim colubrum in pratulo dormientem videt; devolat et

192

ipsum vorat. Rana omnia adspicit et, causa sui rem peragi
putans, ciconiam adire properat, ut gratias persolvat

et ipsi in clientelam se conferat. Sed forte obviam habet
lacertam, quae admonet, *Quod credis, O soror, hanc
avem magnam et potentem bene tibi voluisse, falleris
multum. Verum unice id expetebat, scilicet praedam sibi
occurrere qua famem explere posset. Quod si praeda,
quam nunc depascitur, inventa non fuisset, famelica
procul dubio ad genus meum vel tuum se vertisset."
Lacerta vix finierat, rana tremens se sustulit nec subsilire
destitit donec lacum attigit et imo vado se recondidit.

Potentes, si forte infirmis prosint, sola sua utilitas
movet.

605. Ranae et Iuppiter

Ranae olim clamore magno regem petierunt a Iove. Ridet
Pater Deorum atque magnum truncum e caelo in paludem
deiicit. Subito motu aquarum sonoque perterritae,
mergunt et latent in limo. Forte una profert e stagno
caput et, explorato rege, cunctas evocat. Illae, timore
posito, adnatant; mox petulans turba in truncum insilit.
Alium regem postulant, quoniam inutilis esset qui fuerat
datus. Tum Iuppiter misit ciconiam. Ea uno die magnum
ranarum numerum dilacerat, iugulat, vivas alias devorat.
Reliquae, mersae, lugent, flent, orant ut ab hac calamitate
liberentur. Sed Deum non movent querelae ac lacrimae.
"Benignum," inquit, *et placidum regem non tulistis;

iam ferum et barbarum fertote!"

Minus perferte, maius ne veniat malum.

606. Ranae et Puer

Lascivus puer, ad stagnum conspicatus ranas
exerentes capitula de aquis, per lusum saxis illas
appetebat deque illis iugulabat multas. Tum una,
"Iste quidem puer," inquit, *ut videtis, ludit; nostrae
autem sorores moriuntur."

193

607. Ranae et Sol

Ranae laetabantur cum nuntiatum esset Solem uxorem
duxisse. Sed una, ceteris prudentior, *O vos stolidos,"
inquit, "nonne meministis quantopere vos saepe unius
Solis aestus excruciet? Quid igitur fiet, cum liberos
etiam procreaverit?"

608. Ranae et Taurorum Proelia

Rana, e palude pugnam taurorum intuens, *Heu," ait,
"quanta nobis instat pernicies!" Interrogata ab alia cur
hoc diceret, cum boves de gregis principatu certarent
longeque ab ipsis degerent vitam, *Sit statio separata,"
inquit, ^ac diversum genus, qui expulsus nemoris regno
profugerit, in secreta paludis latibula veniet et proculcatas
pede duro obteret. Ita furor illorum caput ad nostrum
pertinet."

Humiles laborant ubi potentes dissident.

609. Ranae et Ovis

Ovis incauta, cum gramen in paludis margine carperet,
vestigium terra lubrica fallente, subito in undam decidit
et limo praepedita haesit. Mox tamen sese expedire
quaerit et conamine, quanto potest, inter ulvas putres
se movet coenumque pedibus excitatum dissipat. Ranae
indignantes, *Quid sic," inquiunt, *regna nostra et virides
domos turbare pergis? Quid cogitas, inepta et indocilis
pecus? Quin conquiescis? Te negas videlicet habitare
posse in hoc lacu, at certe nimis delicata es. Nos natae
sumus in ipso, et vivimus contentae." Bidens respondet,
"Regna haec sordida, fateor, volo relinquere. Ignoscite
tamen; nata in ipsis non fui."

Fabula hos notat qui graviter ferunt
ea aliis displicere quae sibi in primis
placent.

194

610. Ranae Duae Vicinae

Ranae duae vicina loca incolebant, altera paludem
profundam, altera lacunulam iuxta viam in qua
modicum aquae substiterat. Tum illa paludis inhabitatrix
hortabatur alteram ad se ut commigraret, ubi multo
tutiorem vitam degere liceret. Haec vero negabat se

posse avelli a consueto domicilio atque loco. Paulo post,
eam nihil metuentem plaustri rotae contriverunt.

611. Ranae Duae et Puteus

Ranae duae in palude quadam degebant. Aestivis autem
diebus cum arefacta palus esset, ea relicta, sibi aliam
quaesiverunt. Nec longius progressae, profundum
puteum invenere. Altera itaque, ut eo una descenderent,
proponebat; sed altera *Verum," inquit, "si hic etiam aqua
defecerit, quonam pacto remeare poterimus?"

612. Bufo et Rana

Bufo, qui habitat in terra, rogavit ranam, quae habitat

in flumine, quod daret ei de aqua ad potandum. Ait rana,
"Placet," et dedit ei quantum volebat. Rana esuriens
rogavit quod daret ei de terra. Respondit bufo, "Certe
nihil dabo, quia ego ipse, timens ne deficiat, non comedo
ad sufficientiam."

Sic sunt plerique in tantum tenaces, quod exspectant
quod panes sint muscidi, bacones rancidi, pastilli
sint putridi; nec possunt manducare nec pro Deo
dare; timent quod terra eis deficiat.

613. Bufo et Filius Eius

Animalia celebraverunt concilium. Bufo misit illuc filium
suum, sed oblitus est sotulares novos. Quaesivit bufo
animal velox quod posset ad concilium accelerare.
Leporem vocavit et, mercede constituta, dixit ei quod
deferret sotulares novos filio suo. Respondit lepus,
"Quomodo potero discernere filium tuum in concilio?"
Dixit bufo, "Ille qui pulcherrimus est inter omnia animalia

195

est filius meus." Dixit lepus, "Numquid pavo est filius
tuus?" Respondit, *Nequaquam, quoniam pavo turpes
habet pedes." Dixit lepus, *Qualis est igitur filius tuus?"
Et dixit bufo, *Qui tale habet caput quale est meum, talem
ventrem, tales tibias, tales pedes, ille pulcher filius meus;
illi deferas sotulares." Venit lepus et narravit omnia leoni
et ceteris bestiis, et ait leo, *Si quis amat ranam, ranam
putat esse Dianam."

614. Serpens Calcata et Apollo

Serpens, cum humi reperet, multorum pedibus calcata
erat. Accessit supplex fanum Apollinis; quam simulatque
conspexit Deus, *Si primum statim," inquit, *qui te
calcaret, perdidisses, non ausus fuisset alter."

615. Serpens et Filius Eius

Serpens filium monebat ut sibi adesset dum in alium
serpentem rueret ac mordicus corriperet et glutiret.
*"Facinus tam nefarium, pater," inquit, «tune ut perpetres?
De gente nostra is unus est." "Tace, inepte, tace; sic agere
expedit. Serpens enim, si serpentem non devoret, draco
non fit."

Fabula ad hos potentes pertinet, qui
crescere solent ex alienis cladibus.

616. Serpens et Feles

Serpens et feles in quadam domo pugnabant. Inquilini
itaque mures, qui ab utrisque continuo devorabantur,

ubi decertantes eos videre, cavis illico exiere suis. Ipsi vero
simul ac mures videre, iris sepositis proeliisque dimissis,
omnes in illos conversi sunt.

617. Serpens et Vespa

Vespa, in serpentis capite olim insidens continuisque
aculei sui ictibus feriens, atrociter ipsum vexabat. Serpens
itaque, magnis doloribus excruciatus, cum eam nec ulcisci

196

nec a se removere ullo modo posset, forte plaustrum
multis lignis onustum cum vidisset, suum caput ultro
rotae supposuit, ^Moriamur," aiens, "sed cum hoste
moriamur." Atque ita una cum vespa exstinctus est.

618. Serpens et Rosa

Serpens erat qui ferebat pulchram rosam in ore. Quidam,
attendens tantam rosae pulchritudinem, coepit eam
palpare et odorem cum naso attrahere. Et, quia venenum
non attendit, infestus veneno periit.

Ita adulator pulchra verba habet exterius,
sed latet venenum interius.

619. Serpens et Filius Rustici

Dicitur quod serpens punxit filium rustici, cingendo,

et mortuus est. Venit ergo rusticus et, filium mortuum
videns, accepit baculum ut serpentem occideret. Et,
cum serpens intraret foramen, percussit eum et abscidit
ei caudam. Postea dixit rusticus, «Quod factum est,
factum est et factum sit; remitto tibi mortem filii mei.
Veni ergo; faciamus pacem." Respondit serpens, ^"Donec
tu sepulturam filii tui et ego caudam amissam videmus,
tunc pacem habere non poterimus."

Ita illi, qui patiuntur malum ab aliquo vel faciunt,
alter in altero confidere non possunt.

620. Serpentis Cauda

Serpentis olim cauda corpus ducere et praecedere rogavit.
Cetera vero membra *Quomodo," dixere, *sine oculis

et naso nos ducere poteris, quorum auxilio cetera etiam
animalia ducuntur?" Sed eam nequaquam persuasere,
donec suo damno sapere coacta fuit. Cauda itaque ceteris
membris imperare eaque ducere coepit, integrum corpus
caeca trahens. Sed tandem, in saxosum barathrum
devoluta, tergum totumque corpus laceravit. Tum cauda
vero caput adulari coepit, ipsumque supplex rogare, aiens,

197

"Serva nos, si velis, O domine; malam enim contentionem
experta sum."

621. Anguis et Milvus

Milvus raptum anguem, in altum volans, ferebat. At ille,
repente conversus ipsumque morsu feriens, illico
interfecit. Quapropter anguis morienti milvo aiebat,
*Ouid tam stultus fuisti ut eos laedere ac ad mortem
rapere velles, qui nullam tibi iniuriam intulere? En ut
merito eadem refers quae mihi facere parabas."

622. Vipera et Viator

Vir quidam, hiberno tempore iter habens, cum viperam
prae gelu morientem vidisset, misericordia motus, eam
sustulit suoque in sinu refovit. Ea vero dum frigore
detinebatur, quiete ac pacate se gessit. At postquam
demum calefacta fuit, illico viatoris ventrem momordit.

Is itaque, iamiam moriturus, ^Merito quidem haec patior,"
inquit, *quid enim hanc pereuntem curavi, quam etiam
bene valentem interficere oportebat?"

623. Vipera et Auceps

Venator quidam, sumpto visco et harundinibus, venatum
exiit. Cum autem turdum procera in arbore considentem
vidisset, calamis inter se in longitudinem iunctis, oculos
ad eum levabat, ipsum capere exoptans. Interim vero
contigit ut viperam, sub pedibus iacentem, nescius
premeret. Quae cum exasperata ipsum mormordisset,
iamiam ille deficiens, Me miserum," inquit, *qui cum
alium venari vellem, ab alio ad mortem raptus sum."

624. Anguilla et Serpens

Anguilla interrogabat serpentem quare, cum similes
essent atque cognati, homines tamen se, potius quam
illum, insequerentur. Cui serpens *Quia rarus," inquit,
^me laedit impune."

198

625. Hydrus, Vipera et Ranae

Vipera, ad fontem accedens, ex eo potare solebat. Hydrus,
loci illius incola, vetabat, increpans quod, propriis pascuis
non contenta, ad suam quoque mansionem accederet.
Quae contentio cum magis magisque in dies cresceret,

in proelium tandem venire decernunt, ea lege ut victori et
telluris et aquae ius cederet. Statuto igitur proelii tempore,
ranae, hydri odio, ad viperam veniunt, animumque ei,
pollicitae se socias adfore proelii, addunt. Vipera cum
hydro congreditur, sed ranae, nihil ultra praestare cum
possent, ingentem e stagno clamorem ediderunt. Victrix
autem vipera ranas, quod se socias pollicitae pugnae

non interfuissent, graviter obiurgavit. At illae, «Heus tu,"
dixere, *scito societatem nostram non manibus, sed voce
constitisse."

Indicat haec fabula quod verborum auxilia
nihil prosunt ubi manibus opus est.

626. Draco Beneficii Memor

Puer draconem parvulum emebat magnaque eum cura
educabat. Cumque crevisset, loquebatur, quasi cum
intellegente, ludens ac dormiens cum ipso. Cum vero
ad ingentem magnitudinem draco pervenisset, in
solitudinem a civibus est dimissus. Post cum puer,
adolescens factus, reversus a spectaculo quodam

cum aliquibus aequalibus, in latrones incidisset

et clamorem extulisset, ecce draco praesto est, et

alios interimit, ipsum vero salvum conservat.

627. Draco et Homo

Draco iunxit cum homine foedus amicitiae, et
commorabantur simul. Factum est igitur ut draco
thesauros suos illius custodiae committeret. Post haec
autem draco callidus, fidem socii experiri cupiens, ovum
in medium attulit et ait, Alius quoque ad me spectat
thesaurus, non multo minor istis, quem videre debes et
custodire. Tu igitur de pura fide hoc ovum custodito, quia

199

in eo pendet vita et omnis salus mea." Hoc dicto, draco in
viam ivit, viro ad rerum custodiam derelicto. At ille, auri
cupidus, de thesauro sibi obtinendo cogitavit et ovum, in
quo draconis vitam consistere credidit, frangere secum
deliberavit. Quod sine mora opere suo complevit. Draco
iste igitur, ad socium suum properando reversus, dum
ovum fractum invenit, socii fidem aperte cognovit.

628. Draco et Vulpes

Vulpes, dum terram eruit, cubile fodiens, ad speluncam
pervenit draconis, qui thesauros abditos custodiebat.
Hunc simul aspexit et interrogavit, «Quem fructum capis
ex hoc labore, quodve praemium tantum est ut somno
careas et aevum in tenebris exigas?" ^Nullum praemium,"
inquit ille; verum hoc ab summo Iove mihi adtributum
est." Ergo nec tibi sumis nec ulli donas quidquam?"

ait vulpes. *Sic Fatis placet," respondet draco, et vulpes,
^Nolo irascaris, si libere dixero: Dis iratis natus est qui
tibi similis est."

629. Draco, Villanus, et Vulpes Iudex

Draco morabatur in flumine, sed fluvius minuens
dimitteret illum in arena sicca. Transienti villano draco
ait, ^Si me ad domum meam reduxeris, aurum accipies."
Tunc villanus ligavit draconem et posuit eum super
asinum et reportavit ad cubile. Cum solvisset de vinculis,
draco ait, «Comedam te, quia famem habeo." Et villanus
respondit, *Vis tu ergo mala pro bonis reddere?" Vulpes
autem audivit illos litigantes et ait, "Modo ergo ostende
mihi quomodo ligasti eum, et postea vos iudicabo." Tunc
villanus coepit ligare draconem; vulpes autem dicebat
draconi, *Ligavit te ita fortiter villanus?" Et draco ait,
"Ita, domina mea." Et vulpes villano ait, *Vade et impone
eum super asinum et reporta eum ibi, unde assumpsisti.
Et ibi dimitte eum ligatum, ita ut est."

200

630. Draco et Aquila

Draco et aquila, convoluti inter se, pugnabant. Et quidem
draco cum ligatam detineret aquilam, videns id rusticus,
soluta draconis spira, liberam dimisit aquilam. Quare
iratus draco, venenum immisit in servantis potum.
Hausturo vero, quod ignoraret, rustico advolans, aquila
ex eius manibus calicem decussit.

Eos qui bene alicui faciunt, manent gratiae.

631. Draco in Laci Fundo

Homo prae magno timore unicornis fugiebat. Incidit in
quendam lacum; erat in ripa arbor magna in qua se
appendit, duos ramos ipsius tenens, et pedes posuit

in alio ramo. Erantque ibi quattuor serpentes circa lacum
et, respiciens ad fundum, vidit draconem os apertum
habentem. Iterum vidit duos mures, unum album et
alterum nigrum, comedentes radices arboris super quam
stabat. Hiis stupefactus, quaerebat qualiter de tantis
malis liberari posset. Aspiciens sursum, vidit mel
defluens a summitate arboris. De melle gustans, oblitus
est salutis suae et non est recordatus unicornis nec
quattuor serpentum nec duorum murium comedentium
radices arboris et quod, postquam comederint eas, cadet
arbor et ipse cadet in gutture draconis, sed perseverans
in mellis dulcedine perditus fuit.

632. Salamandra et Musca

Salamandra, animal venenosum, cum semel esset in igne
ubi aurum excoquebatur, loquitur ad muscam, dicens,
"Cur angustia et periculo victum tuum adquiris? Venias
ad me; dabo tibi aurum in abundantia ut victum habeas
sine labore." Musca vero, adquiescens, in medias flammas
propter aurum se iniecit, et combusta est.

633. Testudo et Iuppiter

Iuppiter, nuptias celebrans, animalia omnia convivio
excipiebat. Cum vero sola testudo nimis sero adventasset,

201

Iuppiter, tarditatis causam ignorans, testudinem
rogavit quam ob rem cum ceteris ad epulum tempestive
non convenisset. Illa autem respondit, ^Dilecta domus,
optima domus." Deus, ira percitus, eam ad domum
continuo suis humeris circumferendam damnavit.

634. Testudo et Lacerta

Lacerta testudini aiebat, ^Me miseret tui, quae,
quocumque vadere libeat, ipsa cogaris domum tuam
tecum ferre." Illa inquit, *Quod utile, non grave est onus."

635. Testudo et Ranae

Testudo, conspicata ranas quae in eodem stagno
pascebantur, adeo leves agilesque ut facile quolibet
prosilirent et longissime saltarent, Naturam accusabat
quod se tardum animal et maximo impeditum onere
procreasset ut neque facile se movere posset et magna
assidue mole premeretur. At ubi vidit ranas anguillarum
escam fieri et cuiuscumque vel levissimo ictui obnoxias,
aliquantulum recreata dicebat, *Quanto melius est onus
quo ad omnes ictus munita sum ferre quam tot mortis
subire discrimina."

636. Testudo, Aquila, et Corvus

Aquila testudinem rapuit et alto caelo cum ea volavit;
testudo, intra se collectus, nullo pacto frangi potuit.
Contra volans cornix, verbis aquilam laudans,
"Optimam," inquit, *fers praedam, sed nisi ingenio utaris,
frustra portabis onus, nec utilis erit tibi haec praeda."
Tunc aquila illi partem praedae promisit ut illi consuleret.
At cornix tale dedit consilium et ait, "Usque ad astra
volato et ab alto super petram praeda tua cadat, ut testa
frangatur testudinis, et nos esca fruemur." Hoc iniquo
consilio cornicis periit testudo, quam Natura forti concha
munierat.

202

637. Testudo et Lepus, Certantes

Occurrit aliquando in via lepus testudini; cumque
confabularentur, coepit ille testudini exprobrare pedes
lentumque gressum irridere et se celeritatemque suam
mirum quantum efferre. Quod testudo aegre audiens et
ferens, leporem provocavit ad cursum. Consentit lepus,
certus (ut putabat) victoriae. Diem statuunt; arbitrum
eligunt vulpem, animalium sagacissimum, quae spatium
et metas praefiniat. Testudo, nulla interposita mora, iter
arripit, perdia et pernox ambulat, et ad locum prior
pervenit, cum interim, spreto aemulo, lepus pedibus suis
fidens tempus terit, cursu reparaturus moras. Sed frustra,
nam brevi tempore iter dimensus reperit testudinem, loci
et pugnae victricem.

Ex quo constat plus saepenumero studio ac
diligentia rex maximas perfici quam viribus.

638. Testudo et Aquila, Certantes

Certamen inire voluit testudo reptilis cum aquila
velocissima. Locus designatus est et, qui spatio trium
dierum ad propositum locum prius venerat, victor
salutaretur. Aquila tardigradam contempsit testudinem,
autumans se alarum impetu posse brevissime ad locum
avolare. Negligens igitur secessit, aliis intenta, sed testudo
indefatigabili labore et sollertia infra tempus et ante
aquilam arrepsit ad locum et omnium calculis victor
evasit.

Fabula docet quod nil tam arduum, quod
non sollertia et sudore attingatur.

639. Testudo et Vulpes, Certantes

Suscepto cursus certamine inter vulpem et testudinem,
dicitur testudo se caudae vulpinae implicuisse et ita hanc
a currente vulpe raptatam fuisse ad locum praefinitum,

a quo cum proxime abesset vulpes, respexisse fertur et
per iocum dixisse non se putasse tam celerem esse
testudinem, cum illa de cauda ad signum conversa

203

arrepere perrexit et, non animadvertente vulpecula,
illud tenuit.

Docet fabula ingenium viribus praestare.

640. Testudo Cum Avibus Volans

Iunxerat testudo societatem cum duabus avibus. Accidit
ut rivulus, ubi illa manebat, funditus exsiccaretur, et
avibus eo in loco consistere grave erat, omnibus situ
squaloreque laborantibus. Placuit igitur migrare alio,

sed obstabat desertio amicae testudinis. Tandem hanc
ineunt rationem: bacillum transversum rostris capessunt,
et medium tenere mordicus testudinem iubent, ita se
sublatam in aera secum asportaturas in loca irrigua et

ad perennes aquas pollicentur. Sed hoc iterum atque
iterum monent: semel praehensum bacillum ut teneat,
neve os aperiat suum. Aliquantisper processerant, cum
vident aliae testudines rem admirabilem sibi, seque mutuo
inclamant et demonstrat una alteri volantem sororem.
Tum illa, oblita salutis suae, inquit, &Etiam" - dicere
volebat se volare invitis omnibus - et, amisso per hiatum
bacillo, delapsaque in saxum testa fracta interiit.

641. Coclea et Iuppiter

Cum Iuppiter ab exordio mundi singulis animalibus
munera quae petiissent elargiretur, coclea ab eo petiit
ut domum suam posset circumferre. Interrogata a Iove
quare tale ab eo munus exposceret, quod illi grave et
molestum futurum erat, ^Malo," inquit, ttam grave onus
perpetuo ferre quam, cum mihi libuerit, malum vicinum
non posse vitare."

642. Coclea et Gallus

Gallus, dum ad arboris excelsae culmen volitando se
tollere nititur nec potest, attonitus cocleam huc pervenisse
videt. Scire autem discupit et rogat quonam modo id
efficere pennis carenti licuerit. *Quid tum," inquit illa,

"si volare nescio? Adrependi artem, magis utilem, calleo."

204

643. Coclea et Canis

Canis, cum forte cocleam offendisset, ovum esse ratus,
magno oris hiatu avidissime eam devoravit. Ilibus autem
graviter dolentibus, exclamabat, *Ah! Meritas luo stultitiae
poenas, qui omnia rotunda credidi esse ova."

644. Coclea et Simia

Coclea repperit speculum, quod, dum nimium fulgere
vidisset, adamavit et, statim ascendens super eius orbem,
coepit eum delingere. Nil vero speculo visa est contulisse,
nisi ut splendorem salivis vel sordibus pollueret. Simia
invenit speculum taliter inquinatum et ait, ^Qui talibus
se calcari permittunt, talia sustinere merentur."

645. Cocleae et Puer

Torrebat puer rusticus cocleas quibus, ad prunas
stridentibus, *Sceleratae," inquit, *animantes, potestis
canere, cum urantur domus vestrae?"

646. Formica et Columba

Formica, sitiens, cum ad fontem descendisset ut biberet,
in aquam cecidit nec multum abfuit quin misera periret.
Columba quaedam, in arbore sedens, misericordia tacta,
ramulum in aquam iniecit. Hunc assecuta est formica,
eique innatans, mortem effugit. Paulo post adfuit auceps,
qui columbae insidiabatur. Formica, ut piae columbae
opem ferret, ad aucupem arrepsit et tam vehementer eum
momordit ut harundines prae dolore abiiceret. Columba,
strepitu harundinum territa, avolavit ac periculum
incolumis evasit.

Iuva et iuvabere; raro beneficium perit.

64'7. Formica et Gallina

Gallina, dum campos perambulat suis pullis comitata, in
formicas incidit. «Huc, huc adeste," clamat; *comedite! Ista
bestiolarum natio vobis dapem praebet optimam." Hi iussa

205

matris ore strenuo peragunt, neque illa escam dulcem
carpere negligit. At interea cogitatio tristis subit, quae
talibus querelis mox effunditur, "Vos educo, o miselli,
et alimentis exquisitioribus expleo, ut herus avidus bene
saginatos voret! Heu ventres flagitiosi! Heu gula! Heu
scelus! Tam formosas alites coqui! Tam innocentes
victimas iugulari!" Formica, ab alto ramo arboris
proximae, quae huc se receperat ut necem evitaret,
gallinam querentem audiit et ^Quaenam est," inquit,
"ista impudentia, quod tam severe nunc expostulas
de hominum crudelitate, cum tu ipsa crudelior deleas
prandio uno gentem universam?"

Qui alios damnare vult, se inspiciat prius.

648. Formica et Musca

Musca formicam irridebat et miseram reputabat.

"Tu," inquit, "latitas in cavernis tenebrosis, ego vero

in nobilibus aulis; tu aquam lutosam bibis, ego in cyphis
aureis bibo et in scutellis argenteis cum divitibus
comedo." Cui formica respondit, ^Noli gloriari in
praesenti, cum nescias quid crastina pariet dies. Malo de
labore meo vivere et secure latere in caverna quam cum
timore et periculo personae meae habitare in palatiis et
bibere in vasis argenteis in quibus si cadas submergeris
et turpiter eiecta morieris. Et licet in praesenti aetate
affluas deliciis, in hieme peribis futura, quia non tibi
provides unde vivere possis."

Valde enim fatuus est qui tantum praesentia
attendit et futura pericula non avertit.

649. Formicae Duae

Formicae duae commode vitam sustinebant, cibos viles
parabilesque adhibere contentae. At una quondam, taedio
affecta sortisque melioris appetens, domo discedere coepit,
dum perveniret denique in quoddam horreum, bellariorum
omni copia refertum. *O Iuppiter hospitalis," ait, ^bonum
quod mihi venit hodie, perpetuum facias, precor!" Dulcem

206

dapem eligit et, opipare pransa, ad pauperem cellam redit.
In boni partem invitat sociam; illa vero pertinax repugnat
et inquit, ^O soror, cum nunc satis bene mihi sit, distrahi
periculosum iudico." Sed altera, nil iam cupiens nisi
degustatas semel delicias, saepissime horreum revisit,
gulae intemperanti obsequens; sic vitam dum sibi vult
reddere iucundiorem, multo breviorem efficit. Soror

funus miserae bestiolae curat, maesta quidem, sed

sano corpusculo vigens.

650. Formica Transformata

Quae nunc formica est, dicitur homo fuisse agricola,
assuetus furari et clam surripere vicinorum messes et
sata. Unde indignati, Dii eum in hanc bestiolae naturam
transformarint, quae, inveteratae consuetudinis haud
oblita, formam hominis, non mores suos, exuerit. Ut
antea, huc et illuc per campos excurrit, furtim grana
suffuratura vicinorum.

Adeo Naturam et mores suos dediscere difficile est.

651. Formica Alata

Formica sortem suam conquerebatur: se aevum trahere
malis innumeris obnoxium, et semper timere ne plebis
rusticae planta gravi conteratur vel perdicibus esca
iucunda fiat. *O Iuppiter, mihi concede pennas,"

inquit, *ut possim caput incolume periculis tantis
eripere." Iuppiter, querela pervicaci motus, pennas
concessit bestiae imprudenti. Ergo illa munere novo
gaudet et levis per auras se tollit. At simul ab hirundine
adspicitur, avis famelica in eam devolans rapido impetu
nec opinantem vorat.

Deus, dum annuit, stulte appetentes plectit.

652. Formicae et Cicada

Formicae fruges per hiemem humectatas siccabant.
Has adit cicada, esuriens, et rogat paululum cibi ut sibi
impertiant. Cui illae, *Aestate," inquiunt, *quaerere te

207

oportuit." *Non vacabat," inquit cicada. *Quid faciebas
igitur?" ^Cantationibus operam dabam," inquit. Tum
illae, *Si cecinisti," inquiunt, «aestate, hieme saltato."

653. Formicae et Sus

Formicae per totam aestatem et autumnum sollicite
laborant et colligunt in acervum suum grana et alia,

unde vivere possint in hieme. Et, cum totum compleverint,
venit sus cum porcellis suis et, acervum aperiens,
quidquid congregatum est dissipat et consumit.

Sic est de avaris quod, cum omnia congregaverint,
supervenit hiems, id est mors, et omnia dissipat
et consumit.

654. Cicada et Vulpes

Cicada procera quadam in arbore canebat. Vulpes,

eam devorare cupiens, ut capere posset, huiusmodi
dolum commenta est. Stans ex adverso atque eius vocis
suavitatem simulans admirari, eam ut descenderet
hortabatur, aiens optare se, quantum sit animal illud
quod tam sonoram vocem emitteret, propius videre.
Illa, dolum suspicata, *Heus tu, falleris," ait, *si me
descensuram putas. Ex quo enim vulpino in stercore
cicadae alas esse vidi, a vulpibus caveo."

Prudentes homines aliorum calamitates
cautos faciunt.

655. Cicada et Auceps

Auceps, audita cicada, magnam aliquam praedam
capturum se speravit, quam, cum forte praeteriret,
aestimabat ex cantu. Sed cum arte adhibita cepisset,
nihil quidem praeter cicadae cantum reportavit. Tunc
itaque opinionem incusavit, quod mendax multis

in rebus ferret iudicium.

208

656. Cicada et Noctua

Cicada acerbum convicium noctuae faciebat, quae solita
est victum in tenebris quaerere et interdiu cavo ramo
somnum capere. Cicada rogata est ut taceret, sed multo
validius clamare occepit. Rursus admota prece, magis
accensa est. Noctua, ut vidit sibi nullum auxilium esse et
verba sua contemni, hac fallacia garrulam adgressa est:
*Ouia me dormire non sinunt cantus tui, quos putes
citharam Apollinis sonare, mihi animus est nectar potare,
quod Pallas nuper donavit. Si non fastidis, veni; una
bibamus." Cicada, quae siti arebat, simul vocem suam
laudari gaudebat, cupide advolavit. Noctua, cavo obsepto,
cicadam trepidantem consectata est et leto dedit. Sic,
quod viva negarat, tribuit mortua.

65'7. Cicada et Hirundo

Cicada, dum sonis raucis cuncta replet, auribus omnium
patulis bene esse putat, sed hirundinis garrientis vocem
ferre non potest. Conviciatur nimisque loquacem et
praeter modum garrulam vocat. Illa sic convicium refellit,
"Tu mihi loquacitatem exprobras et garrulitatem - tu,
quae hominibus et avibus et pecudibus fastidium creare
soles per totam diem ista tua voce stridula? Memor hoc
retine: stultum est ea obiicere quae maxime peccas."

658. Cicada et Asinus

Asinus, cicadae cantus dulcedine captus, interrogavit eam
quibus alimentis uteretur ut vocem ita suavem haberet.
"Aer et ros," respondit cicada, *sunt alimenta mihi."

Quae cum audisset asinus, artem se invenisse credens,
qua similem vocem cicadae nancisceretur, rictu aperto
captavit auram, ut qui rore ali cuperet, usque dum fame
consecutus periit.

659. Cicadae et Musae

Cum carmina, primum proferentibus Musis, cognita ab
hominibus fuissent, erant qui tam incredibili et infinito

209

studio illorum tenerentur ut prae his non modo nihil
rerum necessariarum curarent ac respicerent, sed ne
vacarent quidem cibo sumendo. Quos Deorum aliquis
miseratus, attenuatos fame et vigiliis atque assidua
occupatione carminum, in cicadas fertur mutasse, ut
cupiditati illorum nihil umquam deesset, cum praeter
vocem nihil ferme quo vita intellegi posset haberent;
corpus autem eiusmodi, ut minimo cibo duraret,
itaque rore pasci ac vivere cicadae putantur.

660. Cicadae et Passerculi

Arbor erat in rustici agro, fructum non ferens, sed
passerculis solum et cicadis refugium praebebat. Rusticus
itaque ut infructiferam caedere voluit; quapropter sumpta
securi ictum intulit. Tum cicadae et passerculi, refugium
ne excideret suum orabant et *Abstine, quaeso,"

aiebant, ^ut in hac arbore canere et te, rustice, delectare
possimus." At ille nihil curans, secundum ac tertium
intulit vulnus. Ut vero arborem cavavit, apum examen
una cum melle reperit. Quo gustato, securim abiecit
arboremque ut sacram coluit et curavit.

661. Scorpio et Iuvenis

Iuvenis quidam in locis remotis et desertis capiebat
cicadas. Quas inter videns scorpionem, eum quoque
cicadam esse credens, extento bracchio cupiebat humo
tollere. Scorpio autem, aculeo suo ad pungendum exserto,
ita illum est allocutus, *Si me ausus fuisses tangere,
effecissem, ut quas cicadas cepisses, dimitteres."

662. Aranea et Hirundo

Aranea in hirundinem excandescens quae muscas qui
suus est cibus capiebat, retia in foribus per quas volitare
solebat ut hirundinem caperet suspenderat. Hirundo
vero, advolans, retia cum textrice per aera portabat.
Tunc aranea, in aere pendens et se iamiam perituram
intellegens, ^Quam iuste haec patior," dicebat, quae,

210

minima volatilia magno labore vix capiens, credidi tam
magnas aves posse comprehendere."

663. Aranea et Podagra

Pluto podagram et araneam evomuit ac, *Prospiciamus,"
inquit, *qQuaenum cuique conveniat sedes. Hinc videte
humiles casas, illinc superbas aedes." *Nihil in casis,"
inquit aranea, *quod me delectet." Contra altera,

cernens medicos errantes vastis in aedibus, in digito pedis
cuiusdam inopis sese diffundit. Interim Arachne sedem
figit in laqueari, telam texit, et capit culices. Advenit
ancilla, verrensque totum opus, heu, scopa tollit!

Iterum tela texta, iterum scopa everrens. Podagra vicissim
agebatur suis infortuniis. A rustico trahebatur, modo
ligna findente, modo terram fodiente, modo glaebas ligone
versante. Ergo," inquit, *soror Arachne, mutemus sortes."
Arachne auscultat et casam subit, nec iam metuit scopae
repentinos impetus, opus diruentes. Podagra recta invadit
episcopum, quem immotum languere iubet. Ita cuique,
sorte opportune immutata, sors obtigit melior.

664. Eruca et Vipera

Dum sol olim aestivus ardet, eruca viperae dixit, "Me
oppido miseret tui quae, tanta cum sis, per tesqua, silices,
et tot vias inaequales humi repere cogeris. Sed Natura
mihi dedit pedes innumeros, qui hoc meum corpusculum
sustinerent." "Tibi tamen," inquit vipera, "nihil invideo.
Namque, pedes quamquam non habeo, multo celerius te
pervenire possum quo volo."

665. Erucae Duae

Erucae duae in caule eodem creverant et societatem
sororiam iniverant. At una, cum pennas repente sibi
advenisse cerneret, statim cupiens se papilionum gregi
immiscere, sursum enititur. Per auras fertur. Veterem
amicam negligit et, huius et erucarum omnium immemor,
pernegat se umquam de gente ista fuisse.

211

Homines repente ex humili loco emersi tolerari
possint, ni genus suum spernant.

666. Bombyx et Puer

Musarum alumnus iunior, nugax, levis, et osor librorum,
cubiculum, quo magister suus ipsum sedulo detinebat,
peius carcere atro horrere solitus est, et bombycem alebat
ut taedium falleret et luctum fugaret. Hunc videns sese
involvere filis subtilibus, quae ipse neverat, *O stulta
bestia," ait, ^quae istis laboribus perfungeris ut tibi
carcerem struas!" At ille retulit, ^Ni opus tale fecero,
eruca repere cogar, nec umquam mihi continget ut

in alitem venustum muter."

Pueri monentur ut laboribus doctis se exerceant,
ni per humum repere velint.

667. Papilio et Formica

Formica, erucam folio haerentem videns, *Iners bestia,"
ait, ^vivisne? An, cum Natura te fingere incepisset,
noluit absolvere? Si vita fruere, quin te moves? Misera,
me intuere, si potes, et disce, quam Natura animantibus
pedes non tribuerit ut situ torpescerent." Eruca conviciis
nil commovetur, sed opus quod aggressa est placide
exsequi pergit. Corticem tenuem sibi paulatim
superinducit, dum se totam circumtexerit. Postquam

sic sepulta fuit aliquandiu, in alitem album mutatur,
vincla exuit, et ruinas dissoluti carceris linquit; in auras
se tollens, volat nitidus papilio. Post dies paucos, dum
Iudibundus alas leves exagitat circa arbusculam virentem,
formicam eniti ut ascensu truncum superet videt et
"^Fatere tu," ait, ^hanc vitam, quam desidem et turpem
putaveras, mihi non fuisse inutilem."

668. Papilio et Vespa

Papilio vespam prope volantem viderat. *O sortem
iniquam," ait; *dum vivebant corpora, quorum ex reliquiis
animam nos accepimus, ego eloquens in pace, fortis

212

proeliis, arte omni princeps inter aequales fui; en cuncta
levitas putris et cinis volito. Tu, qui mulus clitellarius
fuisti, aculeo infixo laedis quemcumque visum est." At
vespa dignam memoria vocem edidit: *Non qui fuerimus,
sed qui nunc simus, vide."

669. Papilio et Apes

Papilio volucer, florum amator frivolus, dum alis levibus
ad cunctas redolentis horti opes visere properat, et violae
modo, calthae modo osculum inane libat et fugit, apem
vidit, mollibus rosae foliis insidentem et succos dulces
naviter exprimentem. Accedens aliquantulum substitit,
ut tam pertinacem illius diligentiam irrideret. At ea, nihilo
segnius opus exsecuta, *Futiles," inquit, *iocos verbis
refellere neque lubet neque expedit; illud monebo tantum:
qui dulce utili miscuit, is dignus est omni suffragio."

670. Apes et Iuppiter

Quod suos labores ab hominibus compilari apicula
aegre ferret, elegantissime constructos favos Iovi obtulit
et ab illo petiit letiferam ut aculeo suo vim adderet.
Iuppiter, immanitate bestiolae offensus, "Immo potius
vitalem vim tribuam," inquit, ^ut una cum illo tibi vita
relinquenda sit."

671. Apes et Vipera

Pratum ferax herbis innumeris opertum erat, sed sicut
herbas salubres multas et passim offerebat, coloribus
et odoribus suavissimis praeditas, etiam aliquot noxias
alebat, contagione sua praeditas et veneno pestifero.
Huc vipera adrepsit, et apes pariter advolavit, at fuit
utriusque studium longe dispar. Haec enim, generandi
mellis cupida qui gratissimus et simul optimus fuerit,
florem hunc petit; huic diligente pertinacia insidet;
huius liquores exquisitos exprimit. At vipera, ut virus
suum augeat, ad cicutae herbam malam tendit; hac

se ingurgitat, succosque tristes corpore atro combibit.

213

Ex omnibus libris boni bona, mali mala deligere
solent, quae sibi propria faciant.

672. Apes et Musca

Apes et musca contendebant quae earum esset potentior,
et dixit musca, ^Cum tu et tui similes multo labore et
ingenio mel ex floribus collegeritis et in cellulis vestris,
quas item mirifice construitis, toto anno collocaveritis,
homo in momento unius diei totum laborem vestrum
sibi usurpat et, quod gravius est, vos ipsas interficit,

et ego et mei similes postea de labore vestro comedimus.
Et videtis quod ego, si mihi placet, iuxta regem sedeo vel,
si magis voluero, super caput ipsius sublimis exsisto. Sed
VOS, Si veneritis in conspectum regis vel ei appropinquare
volueritis, continuo repellemini." Tunc apes respondit,
"Gloriam tuam, quia vana est, audire non possum. Sed
hoc te volo scire: quanto te in altiori loco videro, tanto

te viliorem habeo."

6'773. Apes, Fuci, et Vespa

Apes in alta quercu favos fecerant, quos fuci inertes
dicebant esse suos. Lis ad forum deducta est, vespa
iudice, quae, cum genus utrumque nosset pulcherrime,
legem hanc proposuit duabus partibus: "Non inconveniens
est corpus, et par est color, ut plane res in dubium merito
venerit. Sed, ne religio mea peccet imprudens, alvos
accipite et ceris opus infundite ut, ex sapore mellis

et forma favi, auctor appareat horum de quibus nunc
agitur." Fuci recusant; apibus conditio placet. Tunc illa
talem sententiam rettulit: -Apertum est quis non possit

et quis fecerit. Quapropter apibus fructum suum restituo."

6'74. Apicula et Fuci Otiosi

Animadvertens apicula fucos otiosos in copia non
minore vitam degere quam laboriosissimum genus
apicularum, eos imitari et non magis opus facere

velle decrevit. Sed, cum quasi pensum cotidianum

214

ab illa exigeretur, desertis suis, ad fucos transiit, interque
illorum furta suppetente etiam ubique pabulo, aestatem
satis, ut rebatur, commode transegit. Sub hiemis autem
frigora, fuci in suas lamulas disperguntur et se quasi
sepeliunt intra cavernas. Apicula igitur revolabat ad
genus suum et alvearia repetebat; verum, omnibus
foraminibus et ostiolis alveorum obturatis, celeriter

gelu hiemis et imbribus oppressa interiit.

6775. Apes et Agricola

Agricola, ictus ab ape, admirabatur ut ex eodem ore
succus tam suavis et stimulus tanti doloris exiret.
Respondit apes, ^Quo beneficentior sum, eo maiori
odio prosequor mihi inferentes iniuriam."

Fabula indicat quo magis homines benefici sunt,
eo minus iniurias tolerare.

676. Apes Duae Involantes

Agricola forte apes duas offenderat et excitarat, ut
animose se vindicare quaererent. Una, praenuntiis bombis
comminans, adversus hostiles genas involat. Is autem,
monitus, «Huc modo accede, ferocula," inquit, ^cum tuis
minaciis, accede; faciam tam grave hercle sentias ut
posthac sensura sis nullum aliud malum." Iamque ictum
parat, at altera interim, silens, furtim approprinquat et

in cutem inimicam fortiter sese mittens impetu necopino,
dirae ultionis memorem notam imprimit.

Ira. eo nocentior est, quo est occultior.

677. Apes et Pastor

Apes in cava quercu mel faciebant. Pastor vero in eas,
operi intentas, forte incidit. Idque sedulo agebat ut favos
auferret. Quod cum sensissent apes, furore percitae hinc
et illinc circumvolant, suisque hostem abigunt aculeis.
Ile tamen victus, *Valete," inquit, ^O feroculae, aeternum
valete! Non adeo mel desidero, ut a vobis illud accipiam."

215

6'78. Apes, Mel, et Vir

Quidam, conspecto alveo intra quem apes acquiescerent,
accessit et aperit illud, avidus mellis; tum in ipsum apes,
facto impetu, involant et, quaecumque partes in corpore
patebant, eas configunt aculeis suis. Hic vero, pessime
acceptus, vix fuga se eripuit et periculum evasit. Quem
conspicatus alius, quod esset ore tumido et ulcerato,
causam mali sciscitatur. Hic vero, quid sibi accidisset,
narrat. Tum ille, *At tu," inquit, ^posthac apes prius
repellito et abigito, ita denique mel tuto carpere et

frui illo secure poteris."

6'79. Apes, Fur, et Mellarius

Cum forte abesset apium dominus, ingressus apiarium fur
exsecuit favos et alvearia compilavit. Reversus mellarius,
alvearibus inanibus repertis, ad illa constitit, dolens
damno suo et quaerens secum quid ageret. Interea
redeunt apiculae de pastu et in illum infestae involant,
pungentesque aculeis suis pessime accipiunt hominem
qui, iratus, *Sceleratae," inquit, *animantes! Furem
dimisistis intactum; me vero curatorem vestrum affligitis."

680. Musca et Quadrigae

Quadrigae in stadio currebant, quibus musca insidebat.
Maximo autem pulvere, tum equorum pedum pulsu,
tum rotarum volutatione, exorto, dicebat musca,
"Quam magnam vim pulveris excitavi!"

681. Muscae et Mel

Ad mel, profusum in cella quadam, advolantes, muscae
illius dulcissimo succo iucundissime pascebantur. Sed
iam saturae, cum avolare vellent, pedibus nitentibus,
etiam alis in tenace liquore haerentibus, moriturae,

^O miserae," inquiunt, *quantillus nobis cibus interitum
attulit."

216

682. Muscae et Rusticus

Impatiens quidam in aestate muscarum, a quibus
perpetuo vexaretur, arripit iratus accensa stramenta

et in casula ubique circumfert flammam, cuius vi muscae
vel necarentur vel repellerentur. Sed incautius dum ignem
tractat, tugurioli arida materia incenditur et domuncula
tota conflagrat.

Fabula docet plerosque vitantes parva
detrimenta in maxima damna incidere.

683. Muscae et Equus

Dira muscarum cohors aculeis pertinacibus equum
pungebat macerrimum, ulceratum et insuper cauda
carentem. Ille, postquam nulla vi hanc molestiam
excutere potuit, denique volucres malas rogare coepit
ipsae ultro discederent et cutem miserrimam ulceribus
horridam spernerent et, equum alium simul ostendens
pinguem et nitentem, suadet ut in hunc devolent,
quippe sanguinem meliorem potaturae. Respondet una,
"Forte fieret quod rogas, nisi ille nimium corpulentus
foret et ferox, et cauda nimium longa praeditus."

684. Musca et Calvus

Musca hominem calvum valde infestabat et ipsum

in capite mordebat. Cum homo muscam temptaret
percutere, avolante musca, caput suum percutiebat.
Quae cum decies rediret et homo caput suum pluries
percuteret, musca illi insultabat et ipsum irridebat.

Cui calvus respondit, *Quare, O misera et fatua, rides,
cum parum laedere possis et multum laedi?" Cumque
musca iterum et iterum rediret, calvus fortiter percutiens
et muscam priusquam recedere posset attingens, ipsam
contrivit et occidit.

685. Musca et Vir Haereticus

Dicitur quod quidam haereticus in loco exaltato
praedicavit quod verus Deus non fecit mundum

217

visibilem, nec animalia, nec corpora, dicendo,

*Ouare faceret Deus benignus muscas, cum sit

animal immundum?" Et venit una musca et in facie
haereticum stimulavit. Ille muscam cum manu fugavit.
Illa ex altera parte in facie sedit, et ille iterum fugavit.
Totiens hinc inde in faciem haeretici insiluit, quod,

ex improviso vexatus, in praecipitium se dedit et
confractus est. Ecce qualiter musca probavit quod
Deus eam fecit et iniuriam creatoris sui vindicavit.

686. Musca et Viator

Viator olim sub alta palma propter aquam consederat.
Itinere fessus se somno dabat. Musca tamen eum diu
quiescere non sinebat; modo circum caput assiduo
strepitu volitat, modo in os leviter residit; inde audacior
fit, et stimulum acutum in tenerrimam cervicis cutem
infigit. Statim viator exsilit; iam vigil circumspicit;
ingentem leonem instantem videt. Quam celerrime
summam palmam petit. Sic musca viatoris vitam servavit.

Minimae res interdum nobis magno usui sunt.

68'7. Scarabaeus Alte Volans

Scarabaeus quidam, de fimario exiens saturatus, vidit
aquilam in alto volantem. Tunc sociis suis dixit, *Ecce
aquila, rostro ferox et unguibus, fortis corpore, velox alis.
Cum vult, usque ad nubes ascendit et ad libitum suum
velociter ima petit. Nos vero nec cum vermibus nec cum
avibus computamur. Verumtamen aquila nec voce suavior,
nec colore nitidior me existit. Fimarium de cetero non
intrabo. Quin immo, volucribus me coniungens, cum ipsis
ubicumque volitans conversabor." Tunc, in altum se
tollens, canere coepit murmure turpi et, dum sequi
aquilam in sublimibus niteretur, auram asperiorem

non sustinens, cecidit, concussus et attonitus, longe
extra terminos assuetos ubi, fame periclitans, ait tristis,
"Animo non curarem utrum vermis aut volucris reputarer,
dum tamen ad antiquum possem fimarium pervenire."

218

688. Scarabaeus et Lupus

Lupus dormiebat et aditum posterioris apertum habuit.
Scarabaeus introivit coepitque titillare dormientem.
Lupus, hostem intrinsecus sentiens, grave periculum
timuit. Scarabaeus deinde per viam qua venerat egreditur.
Lupus indignans est quod vermiculus tam modicus sibi
timorem incusserit et certamen promittitur. Bestias
convocat, quae cervum ducem eligunt. Sed lupus suos
ammonuit, ^O insignes bestiae, vires vermiculorum

ne timeatis; tantum posteriora nostra ne introeant,
praecavete." Unde actum est ut quaelibet asserem culo
alligaret. Adsunt vespae, apes, muscae, et dominus ipse
scarabaeus. Cervus, expertus ferocissimi hostis iacula,
retro ventum cum sonitu emisit, cuius impulsu asser
fractus est, et sic dux hosti terga dedit, dirupto taliter
assere, in quo totius exercitus robur erat fiduciae. Sic
omnis exercitus de facili concutitur, cum viderit ducem
suum terga vertere.

689. Scarabaeus et Fur

Fur insignis, nocturno fatigatus circuitu, in pratum
venit floribus et gramine vestitum. Loci amoenitate
delectatus, se deposuit in gramine. Sed dum somnus
eum obruit, statim scarabaeus eum subintravit, per
inferiorem regionem ingressus. Fur ergo, hospitis sui
importunitatem sentiens, protinus evigilavit et dolere
coepit. Venit ergo ad medicos. At illi gravidum eum
esse dixerunt. Res igitur ista nova et stupenda per
totam diffunditur viciniam, et audientes mirati sunt
et timuerunt valde, quia malum portendere illud
dixerunt. Observabant ergo furem laborantem et
gementem, circa eum assidentes ut finem rei viderent
et periculum quod portendere videbatur. Dum igitur
ille gemit et clamat ut pariturus, ecce scarabaeus,
longo luctamine fatigatus, per viam qua subiit
regressus est, et ipse, stimulator equorum,
stimulator furis inventus est.

219

690. Scarabaeus, Lepus, et Aquila

Lepus, ab aquila cursu pressus, in lustrum scarabaei
profugit, rogans ut ab eo servaretur. Scarabaeus autem
rogabat aquilam ne occideret supplicem. Illa vero, irata,
ala percussit scarabaeum et leporem arreptum devoravit.
At scarabaeus cum aquila avolavit ut nidum eius disceret.
Ac iam cum eo pervenisset, ova eius devoluta disrupit.
Aquila ergo adscendit ad Iovem et in ipsius genibus
feturam ovorum posuit, cum Deo ipsa supplicasset ut
custodiret. Scarabaeus autem, e stercore pilula facta,
ascendit et eam in sinum Iovis demisit. Iuppiter vero,
cum surrexisset ut fimum excuteret, ova quoque proiecit.
Nolens igitur genus aquilarum rarescere, monuit
scarabaeum ut aquilae conciliaretur. Eo autem non
parente, Iuppiter in aliud tempus aquilarum transtulit
partum, cum scarabaei non appareant.

691. Scarabaeus et Stercus

Scarabaeus semel volavit per amygdalinas arbores
florentes, per pomaria, per rosas, per lilia et alios flores.
Tandem proiecit se in sterquilinium ubi erant stercora
equorum et boum, et invenit ibi uxorem suam quae
quaesivit unde veniret. Et ait scarabaeus, *Circuivi
terram, transvolavi eam, vidi flores amygdalarum,
rosarum, et lilorum, sed numquam vidi ita amoenum
locum et delectabilem sicut est iste," demonstrato
sterquilinio.

692. Scarabaeus et Formica

Formica, aestivo tempore arva circumiens, frumentum
ac hordeum colligebat sibique, ut vesci posset hieme,
recondebat. Hanc videns, scarabaeus ingentem quidem
eius laborem atque sollicitudinem est admiratus, quod
nimirum eo tempore quo animalia cetera, labore remisso,
otia trahunt, ipsa contra ita labori insudaret. Ad haec,
formica tunc nihil respondit. Postea vero, cum hiems
advenisset atque fimus, nimio imbre perfusus, omnino
madefactus esset, scarabaeus, fame correptus, ad eam

220

se contulit ac, ut aliquid cibi daret, enixe rogavit. Cui illa,
*^Si tum, scarabaee, escam tibi comparasses, cum me
laborantem increpabas, nunc profecto non indigeres."

Pari modo, qui ubertatis causa nullam futuri curam
habent, conversis deinde temporibus, calamitatibus
maximis opprimuntur.

693. Scarabaeus et Apes

Scarabaeus conspexit apem mel permultum parantem
petiitque ex ea ut se artem doceret. Apes morem ei gessit.
Cum autem inveniret eum numquam mel facere
intellecturum, aculeo eum percussit et interfecit.
Scarabaeus moriens, "Iure," inquit, ^illud mihi accidit,
ego enim in fimo habitans ad mel appropinquavi."

694. Scarabaei et Apes, Prandentes

Apes semel invitaverunt scarabaeos ad prandium.
Venerunt scarabaei, et, mensa posita, apposuerunt
apes mel et favum. Scarabaei parum comederunt
et avolaverunt. Iterum scarabaei invitaverunt apes;
mensa posita, apposuerunt apibus fimum boum.
Apes noluerunt gustare et recesserunt.

695. Culex et Leo

Culex ad leonem volat, et leoni ita dicit, "Ego te non
timeo. Tu non fortior es quam ego. Quid est tuum robur?
Tu laceras unguibus; tu mordes dentibus; hoc quoque
femina facit. Nos hic pugnabimus. Ego victor ero!" Culex
tuba signum pugnae dat; tum proelium committunt.
Culex nares leonis pungit. Circa nares cutis est tenera,
nullae enim comae ibi sunt; hic culex vulnera dat. Vulnera
leonem angunt. Leo unguibus suos nares dilaniat. Dolor
leonem vincit. Tandem clementiam rogat et victoriam
culici dat. Inde culex victor avolat. Sed araneae vincula
fugam impediunt, et aranea victorem comedit. Culex
haec extrema verba edit, Heu! Ego regem animalium vici,
nunc me vilissimum animal devorat?"

221

696. Culex et Taurus

Culex cum taurum provocasset viribus, venerunt populi
cuncti ut spectacula cernerent. Tunc parvus culex
"Satis," inquit, ^*habeo quod venisti comminus. Par tibi
factus sum iudicio tuo." Hic se per auras sustulit penna
levi lusitque turbam et tauri destituit minas, qui, si
fuisset validae cervicis memor, pudendum contempserat
inimicum, et ineptae materiae non fuisset gloriatio.

Ille sibi famam diminuit, qui se indignis comparat.

69'7. Culex et Passer

Passer ceperat culicem. Culex clamabat, "Concede
mihi vitam; reputa iuventutem meam." *Non ita,"
respondet ille; *devorabo te, nam ego sum magnus,
tu es parvus." Passerem edentem conspicit accipiter
et unguibus corripit. Tum passer clamavit, ^Cur me
necas? Nihil peccavi. Parce!" *Non ita," respondet
accipiter; ^devorabo te, nam ego sum magnus, tu es
parvus." Dum accipiter passerem dilacerat, subito
devolat vultur et corripit accipitrem. *Magne rex,"
clamat accipiter, *mitte iram tuam et redde mihi
libertatem." *Non ita," respondet ille; *devorabo

te, nam ego sum magnus, tu es parvus." Ita loquens,
praedam dilaniat. Repente collum superbi perforat
sagitta, quam venator emiserat. *Cur me interficis?"
clamat vultur moribundus; numquam tibi nocui."
"Ture te interficio," respondet venator; ^nam ego
sum magnus, tu es parvus."

698. Culex et Apes

Culex, hiberno tempore, cum fame et frigore se
periturum coniiceret, ad apium accessit alvearia,

ab eis cibum et hospitium petens. Quae si ab eis
fuisset consecutus, promittebat filios earum se artem
musicam edocturum. Tunc quaedam apes, ^At ego
artem meam malo liberi mei discant, quae eos a famis
et frigoris periculo eximere poterit."

222

699. Culex et Lumen

Culex, cum gentem suam opprimi ab hirundine avida
videret, aeriis plagis cessit et in rustici casam se recepit.
Sed, videns usquequaque hic retia extendere araneam,
"Heu," ait, *quid misero mihi quaesii? Iste locus insidiis
periclisque plenus est." Ergo textricem suae genti
inimicam abominatur et fugit. Hinc ad divitis domum
superbam volat et furtim in conclave splendidum permeat.
Latet aliquandiu, animi dubius an tandem satis tuta sibi
omnia sint. Postquam metum omnem abiecit, ex angulo
erumpit atque *Bona Salus," dixit, *has aedes habitat;
hic laute, beate, tuto vivere licet." Nox interim advenit;
Iumina accenduntur. Iste fulgor novus culici insueto
placet. Huc ergo ruit, at ustulatur et crepat.

Sapiens qui suos hostes fugit, deinde ipse
sibi hostis saepe perit stultitia sua.

'700. Pulex et Bos

Pulex sic olim bovem interrogavit, ^Quid causae est

quod tu, qui tam magnus ac fortis es, hominibus

quotidie inservias, dum ego eorum carnes acriter vellico et
sanguinem hianti ore bibo?" "Ego," bos ait, *in hominum
genus ingratus non sum; ipsi enim ingenti amore atque
benevolentia continuo me excipiunt ac frequenter mihi
frontem atque humeros fricant." Tum pulex, ad haec
respondens, *At mihi," ait, *misero contrarium fit; nam

si ab illis ego fricarer, id mihi mortem funestissimam
compararet."

"01. Pulex et Abbas

Pulicem cepit abbas, dicens, *Nunc te teneo! Saepe me
punxisti, a somno excitasti; numquam te dimittam, sed
statim interficiam." Dixit pulex, "Pater sancte, ex quo me
interficere proponis, pone me in palma tua, ut libere
valeam peccata mea confiteri. Cum confessus fuero,
poteris me interficere." Abbas, pietate motus, posuit
pulicem in medio palmae. Pulex statim exsilivit et

223

per saltum evasit. Abbas pulicem fortiter vocavit,
sed redire noluit.

Sic plerique, in arto positi, interea promittunt sed,
cum evaserunt, nihil persolvunt.

702. Pulex et Homo

Pulex hominem momordit at extemplo comprensus fuit.
*Oro," ait, *ut me mittere velis, bestiolam tam minutam,
tam levis punctus ream." At ille renuit et, hostem enecans,
*Doceantur," inquit, *ceteri tui similes quam periculosum
sit illos pungere quorum digitulis facile opprimi possunt."

703. Pulex, Homo, et Hercules

Cum insiluisset pulex in pedem cuiusdam, ille ad
opprimendum hunc Herculem invocavit. Sed cum
pulex se illinc mox saltu subduxisset, cum gemitu ille
^Hercules," inquit, ^quid ego abs te opis in magnis
periculis exspectem, qui contra pulicem adesse mihi
noluisti?"

'704. Pulex et Pediculus

Dicitur quod quidam pediculus diu nutritus fuit in
sanguine cuiusdam viri et numquam eum mordebat
nisi quando dormiebat. Quadam vero nocte hospitatus
est quidam pulex apud eum et, indiscrete mordens

et vulnerans dormientem, excitavit eum. Qui, statim
surgens et inquirens stragula sua, invenit pediculum
et strictis unguibus occidit eum. Pulex vero assiliens
huc et illuc evasit.

705. Quercus et Iuppiter

Quercus Iovem accusabant, aientes, *Nos quidem vitam
miserrimam ducimus, nam prae aliis arboribus universis
violenter caedimur." At Iuppiter "Vosmetipsae," respondit,
"huiusce calamitatis causa estis. Nisi enim securibus
manubria ferretis atque ad fabrilia et georgica opera

224

peragenda utiles essetis, haud profecto vos securis
caederet."

Ita nonnulli, suorum malorum causa cum sint sibi,
stulte incusant Deum.

706. Quercus et Glires

Glires quercum arborem glandiferam dentibus eruere
destinaverant, quo paratiorem haberent cibum ne victus
gratia toties ascendere et descendere cogerentur. Sed
quidam ex eis, qui aetate et usu rerum ac prudentia
ceteros longe anteibat, eos absterruit, dicens, *Si nutricem
nostram nunc interficiemus, quis futuris annis nobis ac
posteris nostris alimenta praebebit?"

707. Quercus et Arbuscula

Arbuscula, sub quercus umbra geminans, eius arduae
praestantiam laudabat. Quercus *Meum quidem," inquit,
"cacumen altum in aethera surgit; in totum nemus
dominor. At quo magis praecello arboribus ceteris,

tanto facilius iniuriae venti, grandinis, nivis, et

fulminis atroces me petunt."

Homines infimi hac fabula commonentur,
ne summis invidere velint sortem suam.

708. Ficus et Spina

Cum ficus grossis esset gravis, florebat spina. Haec igitur
ad ficum, *Ubi flores tui sunt?" ait. Cui ficus *Ubi fructus
tui," inquit, ^sunt?" *At mihi," inquit spina, "fructus
Natura negavit." ^Quare tu igitur," inquit ficus, "flores

in me requiris, cum floribus multo praestantiores fructus
videas?"

'709. Ficus et Aves

Ficus diu multis avibus adversus solis calorem hospitium
umbrosum et adversus famem praeclaros fructus large
praebuerat. Tandem fulmen ficum ferit, folia adurit,

225

fructus perdit. Protinus aves procul avolaverunt, neque
ulla postea ramos revisit aridos.

Quem fortuna deseruit, eum adulatores quoque
deserunt.

710. Malus Exspoliata

Malus, pulchris optimisque fructibus onusta, superbiebat,
nam quotidie herilis familia ad ipsam ventitabat pomum
decerpendi gratia, modo hoc, modo illud, cui maturitas
pretium addidisset. Sic malus illa stulta credidit amicos
facere. At postquam nil superfuit, praeter folia. Repente
sese desertam videns, *Heu," inquit, *mihi diviti multus
amicus fuerat, quoniam nullus est nunc pauperi."

711. Malus et Rusticus

Rusticus quidam ex malo, quam in proximo habebat
agello, sapidissima quotannis legebat poma. Hero

lecta donabat urbano, qui illectus incredibili pomorum
dulcedine, malum tandem ad se transtulit. Ea veterrima
repente exaruit atque ibi poma pariter et malus periere.
Quod cum patrifamilias nuntiaretur, ^Heu, difficile est,"
inquit, *annosam trasplantare arborem. Satis superque
fuerat, si frenum meae novissem imponere cupiditati,

et fructus e ramo decerpere."

712. Salix et Agricola

Salix adulta in valle aquosa ad humidam paludis
pinguissimae oram vernabat. Cum hinc suspiciens
videret consitas in propinquo monte pinus verticibus altis
ad caelum inter nubila ardua erigi, his invidere coepit et
sortem suam despicere. Cumque cultor pauperis loci huc
accessisset, ipsum incessit questibus amaris: se languere
in ea tristi, insalubri valle iam diu; brevi morituram,

ni citius in monte transferat ex hoc solo praeter modum
humido nimisque frigente. Agricola, stultus ipse, stultis
eius precibus paruit et solo natali avulsam, licet valentem,
in altum montis iugum transtulit. Illa triumphat se iam

226

putri humore carere, nec bufonum sordibus infici, nec
ranarum contumeliis affici. Aquilonis autem flamine
primo impulsa, deiicitur et per saxa praecipitans ruit.

' 713. Arbores Duae

Quidam habebat arbores duas frugiferi generis. Unam
vase ligneo clausit ut ab ingruentis hiemis molestia sub
tepenti fornice defenderetur. At alteram posuit in solo
patente ut ferret, una cum aliis compluribus, vices
quascumque pluviae, frigoris, et aestus. Quid autem
accidit? Illa fructus praecoces et malos protulit; haec
seros et bonos.

714. Olea et Malus

Malus arbor oleam irridebat quod exiguas procreasset
baccas, cum ipsa et ingentia et quae vix sui rami ferrent
mala produxisset. Sed vehementi extorto vento, cum
pomorum onere, tum vi turbinis, et poma fere cuncta
ceciderunt et rami confracti sunt; olea autem illaesa
permansit. Tunc secum malus *Quanto;" inquit, *melius
mihi fuisset minores fetus edidisse."

'715. Olea et Ficus

Ficum irridebat olea, quasi ipsa quidem omni tempore
florida, ficus vero cum tempore mutaret florem. Quo

cum aliquando nix caderet, comantem deprehendens
oleam ramisque insidens, una cum pulchritudine et
ipsam simul corrupit. At huic, cum nudam destitutamque
foliis inveniret, in terram defluens non obfuit.

'716. Olea et Cucurbita

Olea admirabatur cucurbitam, iuxta se natam, brevi
tantum crevisse, ut se esset longe altior, quae annos
quamplurimos in eodem fuerat loco. Sed cum adventante
hieme cucurbita exaruisset, *Minime;," inquit olea,

"cito crescentibus est invidendum, quibus tam cito

est paratus interitus."

227

717. Nux Secundum Viam Sata

Nux, secundum viam sata, plurimum ferebat fructus.
Cum autem a populo praetereunte saxis et fustibus
impeteretur, ut iuglandes decidentes carperent, ^Me
infelicem," exclamabat, *cui gratias tam acerbas
referunt ob fructus iucundos quos ex me percipiunt."

718. Morus et Latro

Latro, cum in via quemdam interfecisset et ab iis qui forte
aderant impeteretur, protinus, eo relicto, fugam corripuit.
Nonnulli autem qui ex adversa parte veniebant, cum ei
obviam incidissent ipsumque rogassent cuiusnam rei
causa pollutas sanguine manus haberet, ille se e moro
delapsum respondit. Vix ea fatus erat, cum ceteri qui
pone insequebantur supervenere, eumque comprehensum
iuxta morum quamdam humi stravere. Tunc morus

*Ego quidem," inquit, ^quod ad tui necem inserviam,
haud aegre fero; ita enim poenas illius quem interfecisti
iuxta me sumunt."

719. Platanus et Viatores

Viatores, aestatis tempore nimio meridiani solis

calore laborantes, cum platanum vidissent, sub eam
confugerunt, eiusque strati sub umbra recubuerunt. Ad
eam deinde conversis oculis, *Quam est inutilis," inter se
aiebant, ^haec arbor hominibus et infructuosa!" Illa vero
respondens, *O vos," inquit, "ingratos, qui meo adhuc
beneficio fruentes, inutilem me infructuosamque vocatis."

'*20. Platanus et Xerxes

Ridendus profecto Xerxes est quod, cum vidisset proceram
platanum, integrum diem ibi commoratus est, nulla
postulante necessitate, et castra posuit in solitudine

circa platanum. Sed et multiplicem ac pretiosum ornatum
ex ea suspendit torquibus armillisque ramos veneratus et
curatorem ei reliquit, quasi custodem et propugnatorem
amasiae. Sed quid tandem ex his ad arborem emolumenti

228

rediit? Nam ornatus, nihil ad ipsam pertinens,

frustra perpendit neque ullum momentum ad arboris
pulchritudinem attulit. Nam in arboribus commendantur
generosi rami, coma densa, stirps firma ac stabilis,
radices in profundum actae, ventorum agitatio, et umbrae
ex iis procedentis amplitudo. At chlamydes Xerxis et
aurum barbari, reliquaque munera neque ad platani
neque ad ullius alterius arboris generositatem quicquam
faciunt.

721. Arbor Pusilla

Arbores complures in eodem creverant loco procerae,
rectae enodesque, praeter unam humilem, parvam
nodosamque, quam ut deformem pusillamque ceterae
ludibrio habere solitae erant. Aedificaturus domum, loci
dominus iubet omnes excidi, praeter eam quae brevitate et
deformitate sua aedificium indecorum redditura videbatur.
Ceteris excisis, deformis haec secum dicebat, ^De te non
amplius querar, Natura, quod me turpem genueris, cum
formosis tam magna videam imminere discrimina."

722. Abies et Dumus

Fertur olim abies despicere dumos. Iactitat se proceram
esse, locari in aedibus, cum velo stare in navibus; dumos
autem humiles, viles, nulli usui idoneos. Quorum quidem
tale fuit responsum, "Tu sane, abies, tuis gloriare bonis,
et nostris insultas malis. Verum nec tua refers mala, et
nostra praeteris bona. Cum tu sonanti detruncaris securi,
quam velles tum nobis, qui securi sumus, esse te
similem!"

723. Ulmea Trabs et Boves

Trabs ulmea de bobus conquerebatur, dicens, *Ingrati,
ego multo tempore meis vos frondibus alui; vos vero me
nutricem vestram per saxa et luta trahitis." Cui boves,
"Gemitus suspiriaque nostra et stimulus quo pungimur
te docere possunt quod te trahamus inviti." Ignovit trabs.

229

Haec nos docet fabula ne in eos excandescamus,
qui non sua sponte nos laedunt.

'*24. Salix et Cunei

Securis cedebat salicem et ex truncis sectis cuneos
faciebat, quo facilius salicem scinderet. Intellegens
salix et videns in quem usum ac finem sic in minuta
caederetur, eiulans dicebat, *Heu me infortunatam!
Non satis est me scindi, nisi etiam de corpore meo
cunei fierent in meam ruinam?"

725. Arbores et Homo

Securis cum facta esset, homo postulabat ab arboribus
ut illi manubrium darent de ligno quod firmum esset.
Quo facto, homo manubrium sumpsit, et, aptata securi,
ramos ac robora magna et omnia quae voluit incidit.
Tunc fraxino quercus ait, "Digne et bene patimur, qui
roganti hosti nostro, ut caeci, manubria dedimus."

Ideo quis ante cogitet, ne hosti aliqua arma praestet.

726. Ligna Regem Eligentes

Convenerunt ligna ut eligerent super se regem, et dixerunt
olivae, wImpera nobis." Quae respondit, *Non possum
relinquere pinguedinem meam ut inter ligna promovear."
Dixerunt igitur ligna ad ficulneam, "Impera nobis." Quae
respondit, ^Non possum relinquere dulcedinem meam ut
promovear." Dixerunt ad vitem, *Esto rex noster." Quae
respondit, ^Non possum deserere vinum meum, quod
laetificat Deum et homines, ut praesim vobis." Dixerunt
denique ad ramnum, "Veni et impera nobis." Respondit
ramnus, *Si vero me regem constituistis, venite et sub
umbra mea requiescite. Si vero nolueritis, egrediatur ignis
de ramno et devoret cedros Libani." Ecce lignum minus
validum regnare concessit et, nisi regnet, comminatur.
Meliora vero et validiora regnare renuunt, et suo statu
contenta sunt.

230

72'T. Rubus et Hortulanus

Rubus dixit aliquando hortulano, *Si mihi esset quispiam
qui curam mei gereret, meque plantaret in medio horti

et irrigaret me et coleret me, utique reges desiderarent

me et aspicerent florem meum et fructum meum." Unde
accepit eum plantavitque in medio horti in optimo terrae,
irrigavitque eum. Ac invaluerunt spinae eius et germina
ac rami eius supra omnes arbores quae circum ipsum erat
et operuerunt folia eius terram et impletus est hortus

ab eo, et multitudine spinarum eius neque potuit
quisquam accedere ad eum.

Hoc significat eum qui conversatur cum homine
malo; hunc enim quotiescumque honoras,
multiplicantur malitiae eius et rebellis est et
quotiescumque bene facis ei, male facit tibi.

728. Rubus et Vulpes

Vulpes, cum sepem transiliret ac iam in praeceps casura
esset, rubum, ut sibi auxilium ferret, apprehendit. At,
eius pedes cum spinae transfigerent ipsaque graviter
sauciaretur, ad eum conversa exclamavit, ^Vae mihi
miserae, quae, ut opem ferres, ad te confugi; tu vero

me peius perdidisti." Cui rubus *Errasti, amica," inquit,
^me apprehendere volens, qui omnes apprehendere soleo."

Fabula demonstrat ita quoque stultos eos esse
homines qui ad eorum auxilium confugiunt quibus
potius nocere natura insitum est.

729. Rubus et Ovis

Pluvia imminebat; rubus sic ovem hortatus est, *Procellam
non vides? Quid restitas? Huc celeriter in meos sinus te
recipe, ne vellera tua tam nitida permadescant." Bidens,
diffidere cuiquam nescia, paruit et, ut frondibus rubi
densis protegeretur, inter spinosa huius bracchia

se condidit. Pluviam quidem vitavit at hospitis avari
beneficium pretio magno constitit; quippe nullo modo

231

abire iam potuit, quin lanae id omne relinqueret, quod
ab improbis brachiis semel apprehensum fuisset.

Fabula ad patronos rapaces pertinet.

730. Rubus et Arbores

Punica et malus arbores, de pulchritudine contendentes,
in graves inimicitias et simultates inciderant, continuis
sese conviciis mutuo exagitantes. Audiebat dissidentes
rubus et, praeclaras arbores mutua sese lacerare ac
proscindere maledicentia deplangens, accessit ad eas,
modum reconciliationis si posset, positurus. "Nunquid
satis," inquit, ^et plusquam satis decertatum est inter vos?
Si vos, frugiferae et humano generi tam utiles, vos ipsas
proscinditis, quid facient inimici vestri?" His et aliis

in concordiam redeuntes, rubo gratias egerunt, inter se
agnoscentes opem consiliumque vel ex humillimis et
nullius momenti personis exspectari posse ac recipi,
quia amicus nullus aestimandus est parvus.

731. Harundo et Quercus

Disceptabant de robore quercus et harundo. Quercus
exprobrabat harundini mobilitatem et quod ea ad quamvis
exiguam auram tremeret. Harundo tacebat. Paulo post,
procella furit et quercum, quae ei resisteret, radicitus
evellit; harundo autem, quae cederet vento, locum servat.

732. Harundo et Avicula

Harundo aegre ferebat cum ceterae non solum arbores,
verumetiam herbae, interdum nidos avium sustinerent,
se eo honore privari. Rogavit ergo aviculam quandam
ut ipsa nidificaret. Cui illa *Facerem," inquit, nisi
instabilitati tuae diffiderem. Nolo enim filiorum meorum
domum in fundamento tam instabili collocare."

232

733. Iuncus et Canis

Contigit quod canis voluit facere rusticitatem suam
super congregationem scirporum, et unus iuncus bene
stimulavit posteriora ipsius. Et canis recessit longius et
super iuncos latravit. Dixit iuncus, "Melius volo quod
latres me a longe quam coninquines me de prope."

734. Sirpiculi et Ranae

Familia quaedam ranunculorum in paludis sirpiculis
annos multos habitaverat et diligenter sirpiculos, ut
tecta sua, conservarant et integros praestiterant. Horum
posteritas petulantior et lascivior tenellos sirpos arrodere
et vastare coepit. Hanc iniuriam ferebant aegre sirpiculi
et primum precari incolas suos ne se, a maioribus
ipsorum defensos et custoditos, perderent. Deinde

cum precibus parum proficerent cumque illos ranunculi
irriderent et dicerent maiores suos bonis suis uti
nescivisse, sirpiculi sceleratam vim alumnorum suorum
confirmatis animis pertulerunt. Sed non longe abfuit
vindicta et scelerata vis in capita ingratae sobolis celeriter
convertit, nam, erosis sirpiculis et loco iam aperto atque
patente, mox ranae visae, absque negotio a volucribus

et hydris arreptae et distractae fuerunt.

735. Vitis et Hircus

Cum vitis pampinos ederet, eos arrodebat hircus. Quod
dum faceret, ita eum increpat vitis, ^Cur tu mea folia
carpis? Nonne satis superque herbarum?" Cum autem
vitem depascere pergeret hircus, ^Quantum potes,"
inquit vitis, ^mihi noceto; ego tamen vini tantum tulero,
quantum, te mactato, ad libandum diis satis fuerit."

7/36. Hedera et Murus

Hedera muro blandiens dixit, *Permitte ut ego, fragilis

et nescia me sustinere, tibi tam stabili et tam firmo
adhaeream." Murus haud renuit. At postmodum, stirpibus
hac illac furtim permeantibus, ille hanc lapidum

233

compaginem laxare et cementa solvere queritur; herum
rogat communem consortium disrumpere velit et plantam
nocivo foedere sibi iugatam procul eiicere. Herus muri
querentis preces audit et approbat, et noxias stirpes
revellere tentat. At, cum per omnes muri cavos
penetrassent et internodiis tenacibus haererent, intellegit
eas iam revelli non posse, quin ipse murus vel inclinetur,
vel etiam ruat. Ideoque timens ne damnum maius eveniat,
commercium malum dirimere non audet.

Fabula hunc monet quisquis temere sinit se
vinculo societatis arcto alligari.

737. Spica Glorians

Cum agricola falcem messibus iam pararet, spica caput
erectum ad auras tollebat. Hinc gloriatur, et sorores
ceteras, humum spectantes curvo capite, despicit.
Quarum una ait, *Si tibi, ut nobis, granis refertum
esset, hoc caput non ita tolleres."

Superbia in capite vacuo laxe habitat.

738. Rosa et Amarantus

Iuxta rosam enatus fuerat amarantus. Hanc ergo

ille admiratur et beatam praedicat, quae aspectu adeo
pulchra esset, hominibusque pariter ac diis honorata,
non minus ob odorem quam formam. Cui illa, *Ego
quidem, O amarante, ad breve tempus floreo vivoque,
et licet me nemo decerpet, mea tamen species decora
cito interit; tuae vero venustatis elegantia perennis
semperque eadem."

739. Sterquilinium et Poma

Forte sublatum cum pomis sterquilinium subita aquarum
eluvione fluitabat in eo loco ubi dudum iacuerat. Tum

se illud et in aquis vehi et ferri cum pomis praeclarum
existimans, *Quam scite nos," inquit, ^poma natamus."
Sed paulo post, umiditate dissolutum, in aquis evanuit.

234

'740. Sol et Stellae

Stellae certabant de principatu; suum quaeque
splendorem laudabat. Dum certant, apparet sol;
omnes evanescunt.

741. Sol et Ventus

Sol et Aquilo certabant uter sit fortior. Conventum est
experiri vires in viatorem, ut palmam ferat qui excusserit
viatoris manticam. Boreas horrisono turbine viatorem
aggreditur. At ille non desistit, amictum gradiendo
duplicans. Assumit vices Sol qui, nimbo paulatim evicto,
totos emolitur radios. Incipit viator aestuare, sudare,
anhelare. Tandem progredi nequiens, sub frondoso
nemore, obiecta mantica, resedit, et ita Soli victoria
contingebat.

742. Sol, Mons, et Vallis

Mons, inter nubila caput aridum condens, astris
celsitudinem suam iactabat, interea vallis proximae
sortem dolens et tanto contemptui obnoxiam miserans.
Sol, curru micante diem revehens, audit et superbiam
inanem sic reprimit, ^Insane, quid habes cur ipse possis
tantum tibi placere? Quid de tuo iugo excelso gloriaris?
Illud idem est horridum et inhospitale. Contra, haec vallis
humilis iacet et in umbra latere amat, densis saltibus
clausa; irrigata tamen rivis uberibus et flumine etiam,
colonos plurimos habet, quibus almam opum idonearum
copiam sufficit et simul felicitatem certam singulatim
dividit."

Fabula hos monet qui, cum de gradu supremo

ceteros despiciant, nemini prosunt.

743. Phoebus et Terra

Sol Deus, scilicet qui dicitur Phoebus, accepta uxore,
genuit alium Solem. Cum autem multi gauderent eo quod
duos Soles haberent, Terra lugebat, et mirabantur alii,
quaerentes a Terra cur non gauderet. Quibus Terra

235

respondit, "Unus Sol solus iam aliquando siccabat me
quod fructificare non poteram; quanto magis duo Soles
me siccabunt et sterilem reddent!"

Quam fatui qui exsultant dum filii nascuntur
dominis suis! Non enim gaudendum est
de dominorum pluralitate.

744. Phoebus et Iris

Tot variis coloribus refulgens species Irim superbam
fecerat, sed postmodum, cum ex superba insolens facta
fuisset, illa prae se Phoebum contemnere coeperat cui,
quamlibet nitido, color inesset unicus. Phoebus sentit et
illam respicere desinit, ut superbiam inanem reprimat;
simul et color eius et decor omnis vanescit.

Hac fabula monentur qui eos vituperant
quorum beneficio honores suos debent.

745. Luna et Mater

Luna matrem quondam fertur orasse suam ut sibi vestem
texeret convenientem corpori suo. Cui illa responderit peti
a se rem quam praestare nequeat, quod nulla vestis eius
corpori convenire posse videatur, quae modo plena esset
et globosa, modo velut in orbem dimidiari, modo quasi in
circulum extenuari, postremo etiam excavari et evanescere
soleat.

746. Mare et Agricola

Cernens agricola navem, refertam nautis, iam se
primum incurvis tinguentem fluctibus, *O pelagus,"
inquit, utinam fuisses numquam secatum rate,
immisericors elementum inimicumque mortalibus!"
Audivit mare, voceque sumpta muliebri, *Ne me
calumnieris," inquit, equidem malorum omnino vobis
non sum illorum causa, sed auctores venti, quorum
ego iaceo media. Quibus absentibus, si me spectes ac
naviges, me tua mansuetiorem terra praedicabis."

236

Res plurimas, quae sunt bonae, prava ingenia
in peius vertunt, ita ut videantur malae.

'74'7. Mare et Fluvii

In unum convenerant fluvii, mare ut accusarent quod

se, simul atque eius intrassent aquas, dulces quamvis
essent et potui apti, falsos et ad bibendum redderet
inutiles. Quae mare cum audiisset, aegre ferens innoxium
se culpari, ^Nolite," inquit, aquas intrare postea meas,

ne corrumpamini sale."

748. Mare et Amnis

Amnen interrogat mare, quando finem influendi
facturus sit. Cui amnis, ^Cum tu admittendi."

Liberalitatis sunt perpetua beneficia.

749. Amnis et Fons

Amnis quidam suum conviciis fontem lacessebat ut
inertem, quod immobilis staret nec ullos haberet pisces.
Se autem plurimum commendabat, quod optimos crearet
pisces et per valles blando murmure serperet. Indignatus
fons in amnem velut ingratum undas repressit. Tunc
amnis, et piscibus et dulci sono privatus, evanuit.

Haec fabula eos notat, qui bona quae agunt sibi
arrogant, non Deo attribuunt, a quo ceu largo fonte
nostra bona procedunt.

750. Fontes Duo

Fontes duo erant, eodem monte prognati; forte unus ad
laevam exsilit et pratum in infinitam magnitudinem
diffusum adspicit et inquit, ^O frater mi, vale! Huc sequor
quo haec nova rerum species iucunda vocat." Hinc simul
diversus abit et pratum petit; dum eius pulchritudinem
variam late percurrere vult, in rivulos plures se dividit, at
exhaustus solum avidum satiat et inter florum delicias
tristes perit. Alter interea, prudentior, alveo se continens,

237

eodem labitur quo semel receptus est. It quidem inter
asperas cautes et cursus habet difficiliores et parum
gratos. At nihil sui amittit; immo, e collibus propinquis
catervam aquarum decidentem recipiens, suas auget.
Mox etiam ad ipsum hinc inde rivi confluunt et fit amnis
ingens, ipse qui rivus fuit.

751. Membra et Venter

Membra quondam dicebant ventri, ^Nosne te semper
ministerio nostro alemus, dum tu summo otio frueris?
Hoc non diutius faciemus." Dum igitur ventri cibum
subducunt, corpus debilitatum est, et membra sero
invidiae suae paenituit.

752. Oculi et Mel

Cum oculi se putarent magni esse pretii, os autem
viderent aliis omnibus frui, atque etiam melle dulcissimo.
Indignati sunt accusaruntque hominem. Qui postquam
et illis mel indidit, senserunt morsum lacrimaruntque,
asperum illud et iniucundum ducentes.

'753. Cera Lateri Invidens

Cera, videns se mollem et tractabilem, nimis dolebat
conditionis suae vicem cupiebatque lateris cocti soliditate
donari. Quod ut consequeretur, iecit se in fornacem
ardentem. Sed, momento liquefacta et igne consumpta,
documento fuit quemque in suo statu manere debere

nec appetere quod sibi a Natura fuit negatum.

7/54. Lucerna et Ventus

Lucerna, affatim plena oleo, vesperi gloriabatur coram
adstantibus se lucifero fulgentiorem esse, cunctis quae
mitteret lucem splendidissimam. Sed ventus sibilavit,
subitoque fuit exstincta, flabello flatus ventilata. Quam
rursus accendens aliquis *Debilis," ait, «^ucernae spiritus
erat. Astrorum vero lux non emoritur."

238

Docet nos fabula nobis non insolescendum esse
rebus vitae prosperis, bene qui noverimus nihil esse
stabile.

'755. Libellus et Iudex

Iudex libellum spurcum et impium damnaverat et
flammis ultricibus concremari iusserat. Libellus
superbus, qui nitidus per sophistarum manus amicas
prius volitaverat, nunc sordidatus supplicium depellere

et misericordiam excitare tentat, dictitans se nil facinoris
commisisse; hominem flagitiis turpibus contaminatum
omnia excogitasse et perpetrasse. At querela vana iudicem
non movet. Auctor sacrilegus aut profugit, aut latet,"
inquit, *sed tu teneris et poenam dabis. Nam qui minister
sceleris est, scelus facit."

756. Lyra et Homo

Homo rudis, asper, horridusque, et musicae plane
imperitus, in lyram forte incidit. Statimque digitis
protervis ausus est chordas tinnulas increpare. Illae
sonos tali artifice dignos, ineptos scilicet, et miserabiles
reddidere. Tum indignatio gravis in eius animum subiit
et ^Quales," inquit, *esse iudices dicam, qui contendunt
te, O inepta, locum nec ultimum habere inter organa
suavissima?" *Si me," lyra refert, *uti nosses, tu quoque,
pignore quovis, id ipsum contenderes."

'75'T. Turbo et Puer

Puer, dum turbinem exercet verbere torto, *Cur te pulsare
cogor," inquit, ^ut motu idoneo agitere?" Turbo respondet,
"Statim iners iacerem, nisi plagae animos darent."

Multis necesse est vexari ne torpeant.

239

'758. Gladius in Via Iacens

Gladium viator invenit in via, dum ambulat, iacentem,
quem interrogavit, ^Quis te perdidit?" Cui tale contra
responsum dedit, ^Me quidem unus, ego vero multos."

'7/59. Ensis et Vomer

*Procul hinc recede," dixit ensis vomeri, ^ne consortione
sordida me inquines." At ille contra ait, *Cur me sic
despicis, superbe? Ferrum tibi pater est; est et mihi.
Deinde an te latet quantum mihi debeas? Nam si, otiosus,
solum non proscinderem ut fruges nascantur, quae tuam
herilem manum reficiant, nonne illa mox languesceret?
Quid tunc de te fieret? Forte turpem situm duceres,

in angulo tenebricoso iacens."

Agricola eodem prorsus luto ac miles confictus est,
sed ille alteri praestat quod operam magis utilem
nobis praebeat.

760. Vomeres Duo

Vomer iacebat, penetrabili rubigine obsitus ut ea

paene adesum diceres. Aliquando vomerem alterum,
fratrem suum, de massa eadem, opificis eiusdem manu
procusum, post labores solitos ex agro reductum adspexit,
nitentem et splendidum, et ^Unde, frater, quaeso," inquit,
"sic nites, sic splendes?" Ille *Bonum quod vides in me,"
ait, exercitatio id omne mihi dedit."

761. Vectis et Murus

Murus, violenter a vecte concussus, *Quid ita,"
aiebat, ^me exagitas, nulla a me offensus iniuria?"
At vectis *Non ego," inquit, ^huiusce rei causa sum,
sed qui validis ictibus me retro impellit."

762. Lima et Serpens
Serpens quidam in vicini sui tabernam ingressus esse

dicitur ut cibum peteret, neque quicquam quod roderet

240

invenisse, nisi limam. "Te miserum," inquit haec,
"atque inscium! Quidnam tibi vis? Duriorem quam te
rem adgrederis. Prius omnes tibi dentes, stultissime,
ruperis quam mihi vel minimum abrades. Sola vetustas
me exedet.^

763. Ollae Duae

Duae ollae stetere in ripa; altera erat lutea, altera aerea.
Utramque tulit vis fluvii. Luteae collisionem metuenti,
respondit aerea ne quid timeat; sese enim, ne collidantur,
satis curaturam. Tum altera *Seu me;" inquit, «tecum
seu te mecum flumen colliserit, cum meo utrumque

fiet periculo. Quare certum est a te separari."

Satius est vivere cum socio pari quam
cum potentiori. A potentiori enim potest
esse periculum tibi, non illi a te.

' 164. Navis et Nauta

Navis, onere imposito, cum ingemisceret, nautam
rogavit ut ipsam levaret antennis suis, rudentibusque,
armamentisque ceteris, dictitans sic omnem cursum
magis celerem sibi et expeditum fore. At ille ^O stulta,
quid petis?" ait; *naxime iuvabit id quod impedimentum
putas."

Fabella quorumdam hominum stultitiam notat, qui,
dum volunt sese liberos praestare, res abiudicant
maxime sibi utiles.

765. Remi et Clavus

Remi quondam clavum increpare coeperant; dictitabant
hanc inertiam eius esse quod, verberandis fluctibus,
abstineret et staret semper fixus. Dum sic tumultuantes
obstrepunt, ratis appropinquavit ad saxa quaedam
occulta. Remi damnum sentiunt; unus et mox alter,

et mox tertius illiditur. At clavus, motu levi reflexus, ratem
omni periculo liberat, et ^Discite," inquit, ^quam non sint
inutiles qui providentes rem publicam gubernant."

241

766. Iuppiter et Apollo

Iuppiter et Apollo de iaculandi arte contendebant.
Phoebus itaque cum arcum intendisset sagittamque
emisisset, Iuppiter tantum spatii uno gressu confecit
quantum Apollinis emissa sagitta.

Sic qui cum praestantioribus contendunt, non modo
eos non assequuntur, sed et risum pariunt sibi.

76'7. Iuppiter et Vulpes

Versutiam et prudentiam vulpis admiratus Iuppiter,
imperium ei in ceteras feras tradidit. Scire autem cupiens
an, mutata Fortuna, commutasset etiam tenacitatem,

in lectica dum vulpes vehitur, crabronem ante eius oculos
demisit. Illa, continere sese non potens, e lectica confestim
desiliens, eum praetervolantem turpiter comprehendere
conata est. Iuppiter vero, ei succensens, ordini priori
rursus reddidit.

Improbi homines etiamsi ad dignitates maximas
evecti sint, naturam non tamen mutant.

768. Iuppiter et Asini

Dolentes olim asini quod continuo onera ferrent atque

in aerumnis vitam traherent, legatos ad Iovem misere,
solamen aliquod laborum petentes. Quod cum Iuppiter
fieri non posse ostendere vellet, tunc eos, inquit, a
laboribus vacuos fore cum mingendo fluvium fecerint. Illi,
id verum eum dicere rati, iam tempore ab illo, ubi suam
aut aliorum urinam vident, ipsi quoque mingere solent.

769. Iuppiter et Olitoris Asinus

Asinus olitoris, aegre sustinens laborem quo herus eum
premebat, conqueritur de eo apud Iovem; supplicat alium
sibi dari. Exaudit Iuppiter; iubet figulo veneat. Mutatur
herus, sed non minuitur labor; immo augescit; semper
Iutum, tegulae, lateres, imbrices, dorso portandae. Iterum
ad Iovem; Iuppiter, oratoris importunitate victus, dat

242

coriarium. Statim expertus eum, omnibus quos unquam
habuerat longe crudeliorem, apud se lamentans dicebat,
*Heu me miserum, ut omnia mihi in deterius cedunt. Nam
in eum incidi dominum, qui vivo non parcit, nec mortuo;
ipse enim ubi corpus meum flagris exhauserit, in fine
excoriabit."

7'70. Iuppiter et Piscis Alatus

Primo hic piscis nullas alas habebat; cum autem invidus
esset, Iovem geminas alas rogavit, maris enim hostes sic
fugere posse. Statim pinnae crescere incipiebant et mox
alarum officio fungi poterant. Primo natura nova huic
magnopere placuit et comites, quos in aqua reliquerat,
despiciebat. Pericula nova novas naturas sequuntur.
Nam in aere obnoxius magnis volucribus erat, qui
semper insequebantur neque ullam quietem dabant.
Itaque viribus mox fatigatis aquam repetebat. Tum
Iovem sic allocutus est, Donum tuum revoca!"
Respondit autem deus, "Tibi alas dedi, quae, ut ego

pro certo habui, tibi multum damni ferre debebant.

Tua tamen superbia hanc poenam bene meretur. Id
quod pro dono rogavisti, pro poena servare necesse est."

7'71. Iuppiter et Canes

Canes legatos olim misere ad Iovem, meliora vitae suae
tempora oratum. Tum vero, ut viderunt Iovis magni
vultum, timentes, totam regiam concacarunt. Iuppiter
magnus vetet illos dimitti; interea canes mirati sunt sibi
legatos non reverti. Aestimantes aliquid turpe commissum
a suis et timentes ne rursus aliquid simile accidat,
odore multo canibus anum replent. Mandata dant;
legati mittuntur; statim abeunt. Aditum rogantes,
continuo impetrant. Tum consedit Deorum Genitor
maximus quassatque fulmen; omnia tremere coepere.
Canes repente cacant, odore cum merdis mixto. Ita
etiam nunc canes legatos suos exspectant, et si quis
videt canem novum venire, culum olfacit.

243

772. Iuppiter et Nux

Nux, ramis ornata in orbem circinatis et ad cacumen
suum sensim sese componentibus, habebat quod satis
recrearet intuentium oculos adspectu lepido, at sterilis
erat. Iovem igitur hoc orabat ut ex opprobrio ipsam eripere
vellet. Precibus importunis cedens, Iuppiter fecunditatem
tribuit et, sortem futuram recogitans, *Nunc quod
impetrasti te iuvat," ait, *nunc, sed postea nocebit."
Etenim cum illa fructus et bonos et plurimos protulisset,
feminae statim et viri, pueri et puellae miseram petunt
fustibus saxisque, perticisve longis verberant.

7'73. Iuppiter et Serpens

Cum Iuppiter nuptias celebraret, animalia cuncta, suis
quaeque pro viribus, ei munera obtulerunt. Serpens
itaque, rosam decerptam ore ferens, ad Iovem accessit,
qui simul ac eum vidit, *Ceterorum," inquit, ómnium
dona excipio, sed tuo ab ore nihil prorsus sumo."

Fabula docet improborum gratias esse timendas.

7'74. Iuppiter, Bona, et Mala

Bona omnia a Malis, quod fluxa et caduca essent,
accusabantur; quapropter sese in caelum receperunt.
Mala vero Iovem interrogarunt quomodo inter homines
versari deberent. Quibus ille respondit ut singula singulos
invaderent, et modo hunc, modo illum attingerent. Hinc
itaque Mala, cum prope nos degant, continuo homines
premunt; Bona vero tardius e caelo descendunt.

7'75. Iuppiter et Dolium

Iuppiter, in dolio cum cuncta collegisset bona, id operuit
et collocavit apud hominem. Homo autem ille, impotens
sui et scire gestiens quid ibi lateret, operculo amoto,
bona permisit abire Deorum ad domos, illucque volare,
ac procul a terris sursum fugere. Sola autem remansit
Spes, quam impositum repressit operculum. Idcirco Spes

244

mortalibus adest sola ac fugitivorum unumquodque
bonorum pollicetur se tradituram esse nobis.

7'76. Iuppiter, Terra, et Mare

Olim Aesopus fabulator, otium agens, in navale
ingressus est. Quem cum navium fabricatores vidissent
et provocassent ut fabellam narraret, sic ille exorsus est:
"Erat olim Chaos et Aqua. Iuppiter autem, cum Terram
quoque, quae Mari obruta erat, expromere vellet, eam
admonebat ut uno atque altero haustu Mare absorberet.
Terra itaque, id opus aggrediens, primo quidem haustu
montes emisit, secundo vero planitiem patefecit; quod

si tertium quoque haustum addidisset et aquam
absorbuisset, ars vestra inutilis esset."

7'7'77. luppiter et Bubulcus

Bubulcus amiserat vitulum de armento quod custodire
debebat. Tum ille silvas et solitudines omnes obibat et
requirebat vitulum. Sed, multa opera et labore magno
nequicquam asumpto, votum Iovi fecit se haedum illi
caesurum, si esset sibi fur ostensus qui vitulum
rapuisset. Ibi forte delatus in saltum, videt leonem

a quo mandebatur vitulus. Ad cuius conspectum ingenti
formidine percitus, bubulcus *Magne;" inquit, "oTuppiter,
reperto vituli fure, haedum me tibi ex voto debere
confiteor, sed nunc opimum bovem a me accipe,

et ex illius vi atque unguibus me eripe."

7'78. Iuppiter et Fundus

Rusticus quondam fundum colendum ab Iove conduxit
hac lege ut ad ipsius nutum summus Iuppiter plueret,
serena faceret, et auras mitteret. Ita deinde sedulo
fundum colebat, Deo aera exhibente ad imperata nunc
favoniis citum, nunc uvidum, nunc sudum. Sed seges
sterilis aristis vanis rustici spem elusit. Subrisit Iuppiter
et ait, "Vides, agricola bone, quid profecerint abs te
institutus annus, me tibi semper parente. Nunc si placet,

245

videamus annum hunc proximum. Tu arato, sarrito,
occato ut soles; me sine regere et arbitrio meo ventos
ciere, et nubilum sudumque dare. Quam mea ratio tuae
praestet faxo videas." Haec Iuppiter. Cui cum adnuisset
rusticus, anno insequenti versus temporum ordo horrea
vacua replevit. Omisit homo Deo praescribere, et cuncta
quae ille praestat boni consulit.

7'79. Iuppiter et Agricola

Agricola conquerente quod oves universam segetem
depopularentur, Iuppiter eis praecepit ut modeste
depascerent. Quae cum praeceptis non obtemperarent,
lupo iniunctum est ut oves moderate puniret. Sed

pastore conquerente totum ovium gregem a lupo occisum,
Iuppiter iratus venatori imperavit ut lupum perimeret,
quod ille impigre est exsecutus.

Fabula indicat nullum immoderatum
esse diuturnum.

780. Iuppiter et Hominum Peccata

Iuppiter Mercurio imperavit ut omnium peccata in testula
scriberentur ac in arca quadam reponerentur, ut,
singulorum peccatis in unum collectis, iustas cuique
poenas statueret. Sed cum testulae illae sint simul
admixtae atque confusae, proinde fit ut haec cito, illa
sero in Iovis manus incidat, si quando ipsi eas in arcam
intendere placet. Non itaque mirari debemus, si improbi
homines celeriter quidem iniurias inferant, tarde vero
poenas luant.

781. Mercurius et Lignator

Lignator quidam iuxta fluvium suam amisit securim et
plorabat. Mercurius autem, miseratus hominem, urinatus
in fluvium, auream sustulit securim et an haec esset
quam perdiderat rogavit. Illo vero non eam esse dicente,
iterum urinatus argenteam sustulit. Illo vero neque hanc
esse suam dicente, tertio urinatus illam ipsam sustulit.

246

Illo vero hanc vere esse deperditam dicente, Mercurius,
probata ipsius aequitate, omnes ei donavit. Ille sociis
omnia quae acciderant narravit. Quorum unus quidam,
ad fluvium profectus, suam securim consulto demisit in
fluvium et, plorans, sedebat. Apparuit igitur Mercurius et
illi, et urinatus similiter auream securim extulit et rogavit
an hanc amisisset. Illo cum gaudio et vere haec est
dicente, perosus Deus tantam impudentiam, non solum
illam detinuit sed ne propriam quidem reddidit.

782. Mercurius et Mulieres Duae

Mulieres olim duae Mercurium receperant hospitio
inliberali et sordido, quarum una in cunis parvum
habebat filium, alteri quaestus meretricius placebat. Ergo
ut gratiam referret officiis parem, Mercurius abiturus et
iam limen excedens ait, ^Deum videtis; tribuam vobis
protinus quod quaeque optarit." Mater suppliciter rogat
ut, quam primum, barbatum videat natum suum; moecha
rogat ut quidquid tetigerit sese sequatur. Volat Mercurius;
intro redeunt mulieres. Barbatus infans, ecce, vagitus
ciet. Forte cum meretrix id rideret validius, umor (ut

fieri solet) nares replevit; emungere igitur se volens,

nasi longitudinem manu prendit traxitque ad terram,

et ipsa, aliam ridens, ridenda extitit.

783. Mercurius et Piscatores

Ad nauseam usque saturi testudinum carne piscatores,
cum etiam multum adhuc illius superesset, forte
praetereuntem Mercurium ad suas epulas invitant.
Qui, non ignarus, quippe deus, quo animo vocaretur,
iussit suas ipsos testudines vel edere vel vomere,

neque post sua demum fastidia convivas quaerere.

784. Mercurius, Homo, et Formicae

Olim navis cum navigantibus omnibus cum demersa
fuisset, tantam cladem aliquis videns, iniustos Deos esse
affirmabat quod nimirum unius tantum scelesti causa,

247

qui forte navem conscenderat, permulti eodem casu, licet
omnis criminis expertes, perirent. Dum haec ille ait et
secum quae evenerant repetebat, ingens formicarum
multitudo circa eum venit, ut triticeas glumas quae illic
forte aderant, ore traherent. A quarum una cum morsus
esset, omnes illico conculcavit. At Mercurius ei apparens,
virga percussit et *Posthac," ait, *tales hominum iudices
Deos esse patieris, qualis tu formicarum fuisti."

785. Mercurius et Terra

Iuppiter hominem et feminam cum finxisset, Mercurio
praecepit ut eos in Terram deduceret locumque indicaret
ubi effodientes opes plurimas reportarent. Mandata
exsequente Mercurio, Terra primo quidem impediit. Ut
vero Mercurius, Iovem hoc aiens mandasse, ad id coegit,
"*Fodiant licet," Terra ait, ^*quantum libuerit; cum fletu
enim et eiulatu cuncta reddent."

786. Mercurius et Statuarius

Mercurius, scire volens quanto in pretio apud homines
esset, forma hominis induta, in statuarii officinam se
contulit. In qua statuam Iovis conspicatus, eum, quanti
ipsa veniret, interrogavit. Cui cum statuarius drachma
dixisset, risit Mercurius et *Quanti," inquit, ^hoc Iunonis
simulacrum?" Pluris illo dicente, Mercurius, sua quoque
statua ibi visa, maximam de se ratus, utpote nuntio
Deorum lucrique praeside, apud homines rationem haberi,
quanti eam venderet ab artifice petiit. Tum statuarius

*Si illas emeris," inquit, ^hanc tibi auctarium dabo."

Hominem inanis gloriae studio captum fabula
respicit, qui nullo in pretio est apud ceteros.

78'7. Mercurius et Tiresias

Mercurius, scire volens an Tiresiae vaticinandi ars vera
esset, ruri boves eius furatus, et urbem, formam hominis
gerens, ingressus, apud illum hospitii causa divertit. Cum
interim amissos fuisse boves Tiresiae nuntiatum esset,

248

ipse statim, aliquod de fure augurium capturus,
Mercurio comite, domo egreditur eumque simul rogat ut,
si quam avem praetervolantem videret, admoneat.
Mercurius igitur aquilam primum a sinistra ad dexteram
devolantem observasse se ait, sed Tiresias nihil eam sua
interesse respondit. Deinde Mercurius cornicem in arbore
insidentem adspexit quae oculos modo in caelum
elevabat, modo humi vertebat; idque simul vati indicavit.
Qui, statim respondens, *Mehercle, ista cornix," ait,

*^per caelum terramque iurans, affirmat quod, si tu velis,
amissos boves recepero."

788. Mercurius et Viator

Viator, longum iter ingressus, Mercurio, si quid
invenisset, se dimidium oblaturum votis promisit.

Cum autem in peram amygdalis dactylisque refertam forte
incidisset, eam laetus capit, nummos ibi inesse arbitratus.
Sed, ea excussa, nihil aliud quam amygdalas dactylosque
adinvenit. Quibus omnibus comesis, amygdalarum
cortices et dactylorum nucleos collegit et in ara, quae

ibi forte aderat, collocavit, aiens, *Habes, O Mercuri,

quod votis promisi; interiora enim et exteriora inventae

a me rei obtuli tibi."

Fabula avarum respicit, qui ad avaritiae suae
cupiditatem explendam Deos quoque decipere
conatur.

789. Mercurius et Canis

Stabat in via Mercurius quadrangularis, imus cui
subiacebat lapidum acervus. Accedens canis

"Primum, salve," inquit, ^Mercuri; tum inungere

te volo, nec sic Deum praeterire eumque palaestritam."
Cui Deus, *Si mihi hocce, quod adpositum est, non
linges oleum, nec imminxeris mihi, gratiam habebo
tibi. Neque me amplius honorare velis."

249

790. Minerva et Naufragus

Dives quidam Atheniensis olim cum aliis nonnullis
navigabat. Tempestate autem ingenti exorta, subversaque
navi, reliqui omnes se natatu servarunt. Sed Atheniensis,
subinde Minervam invocans, sescenta ei promittebat si
ex undis eriperetur, cum adnatans ex naufragis unus
"Cum Minerva," inquit, *tu quoque manus move."

Qui in calamitates incidere, necesse est pro se
laborare, ac deinde Deum quoque, ut auxilium
afferat, invocare.

791. Minerva et Hercules

Per arctam viam Hercules incedebat in qua, cum
aliquid, malo simile, humi positum vidisset, omni vi
diffringere conabatur. Sed cum illud duplo maius
factum animadverteret, maiori nisu institit et clava
atterere studebat. At mirum, arbor illa repente in
immanem magnitudinem excrevit totamque viam
obstruxit. Quapropter, clava abiecta, mira rei novitate
perculsus ac stupefactus, restitit. Sed Minerva, illi
apparens, "Desine," ait, *mirari, frater. Quod enim
vides, contentio et lis est, quae quidem, si quis

sine pugna reliquerit, nullius momenti sunt,

at contra si lacessiverit, magis magisque crescunt."

Fabula monet quod iurgia ac lites
maxima damna ferunt.

792. Minerva et Olea

Divi olim legebant sibi quisque arborem. Quercum sibi
legit Iuppiter; myrtus Veneri placuit; laurus Phoebo;
Herculi populus. Minerva, rem admirata, ^Cur," inquit,
"steriles arbores in tutelam sumitis?" Causam Iuppiter
dixit, *Scilicet indignum deo est tutelam suam fructu
vendere." *Mihi quidem," respondit Minerva, "olea gratior
est propter fructum." Tum Pater deorum atque hominum
"^O nata," inquit, ^merito sapiens esse diceris. Stulta enim
est gloria, nisi id, quo gloriamur, utile est."

250

793. Prometheus et Manticae Duae

De deis unus Prometheus fuit, et de primoribus etiam.
Illum finxisse ferunt dominum animantium ex humo
hominem, cui duas suspendisse dicunt manticas humanis
refertas malis, anticam alienis, propriis posticam, eamque
multo ampliorem. Idcirco homines in aliorum malis
cernunt acutum, quae autem habent domi nesciunt.

794. Prometheus et Epimetheus

Cum fabricari in loco subter terram secretiore homines
coepisset Prometheus, occupato quondam aliis illo rebus,
venit in officinam frater ipsius Epimetheus et, conspectis
operibus institutis, coepit et ipse, imitando fraternas
effigies, aliquid formae humanae de luto componere.
Quibus inter alias quas absolverat Prometheus, postea
animatis etiam ipsis, magna fuit inter haec duo genera
differentia, sicut et inter eorum posteritatem manet.

Nam Promethei soboles acris est et prudens et sagax;
Epimethei iners, stolida incogitans.

795. Prometheus et Homines

Prometheus, Iovis imperio parens, homines et bruta finxit.
Iuppiter vero, cum bruta multo plura illis esse videret,

ei praecepit ut, bruta nonnulla destruens, inde alios
homines efformaret. Hinc dum ille mandatum exsequitur,
accidit ut nonnulli forma quidem essent humana, mente
vero et animo prorsus ferino.

796. Prometheus et Satyrus

Allatus est ignis in terras, nam Prometheus eum Iovi
furto subtractum apportavit mortalibus. Tum igitur
Satyrus delectatus splendore et claritate flammae, voluit
amplecti ignem et osculari. Sed Prometheus monebat
futurum hoc cum detrimento barbae ipsius. *Aduret enim
hanc," inquit, *et cum cruciatu exulcerabit mentum."

Ibi Satyrus reprehendit factum Promethei, qui malum
splendidum mortalibus attulit. Prometheus vero docuit

251

malum non esse, dicens *Nam urit quidem ignis, sed
Iucem etiam atque calorem suppeditat, cum ad vitae
iucunditatem, tum omnium artium usum et opificia,
si quis illo uti recte sciat."

Fabula docet exquirendum usum verum in rebus
omnibus, ne perversa usurpatione damna. nobis
accersamus.

79'7. Prometheus, Leo, et Elephantus

Leo cum Prometheo saepe querebatur quod se magnum
atque pulcherrimum cum fecisset, gallum tamen ipse
timeret. Sed Prometheus "Quid," ait, *me temere accusas?
Quae facere poteram, ex me omnia prorsus habes, sed
tuus est animus qui ad hoc solum debilitatur." Leo itaque
se miserum aiebat ac demum omnino mori desiderabat.
Qua in sententia cum esset, forte in elephantum obvius
incidit, eumque compellans, secum sermones serere
coepit. Sed eum continuo aures moventem cum vidisset,
quid hoc rei esset interrogavit. Cui elephantus, cum

forte culex prope ipsum volitasset, "Vides," inquit, *hoc
tam parvulum susurrans animal? Si in meam aurem
irrepserit, ego repente morior." Tum leo, *Quid igitur

mihi mortem expetam, talis qui sum, ac tanto elephanto
beatior, quanto gallus culice maior est?"

798. Apollo et Vir Facinorosus

Quidam vir facinorosus se contulit Delphos, tentaturus
Apollinem, sub pallio habens passerculum quem pugno
suo tenebat. Et accedens ad tripodas, eum interrogabat,
dicens, *Quod in mea dextra habeo, vivitne, an est
mortuum?" (prolaturus passcerculum vivum, si ille
respondisset mortuum; rursus prolaturus mortuum,

si respondisset vivum, etenim statim eum occidisset
clam sub pallio priusquam proferret). At Deus, hominis
calliditatem subdolam intellegens, dixit, ^O consultor,
utrum mavis facere facito - etenim est penes te - et
proferto sive vivum, sive mortuum, quod habes in tuis
manibus."

252

Haec fabula innuit nihil latere neque fallere
mentem divinam.

799. Venus et Ancilla

Turpem ac male sordidam ancillam quidam ardebat

suam et poscenti praebebat cuncta paratissime. Quae,
abundans auro tenuemque filo trahens circa suras
purpuram, quavis occasione pugnam dominae familias
conserebat. Venerem autem, utpote felicitatis auctorem
incensis lychnis honorabat et nulla non die sacrificans,
precabatur, supplicabat, rogabat, donec tandem ambobus
una dormientibus adstitit per somnos Dea et, ancillae visa
ante oculos, "Ne mihi gratiam referas quasi te pulchram
fecerim! Isti," inquit, ^succenseo cui pulchra videris."

800. Ceres et Rusticus

Impetraverat a Cerere rusticus quidam, ut triticum
absque aristis nasceretur, ne metentium triturantiumque
manus laederet. Quod ubi maturuit, a minutis avibus
depastum est. Tum rusticus *Quam digna," inquit,
"patior, qui, parvae commoditatis causa, emolumenta
quam maxima perdidi."

801. Serapis et Parricida

Decubuerat ad ruinosum parietem quidam facinoribus
parricidii pollutus, ut ibi somnum caperet. Huic oblatus
per quietem Serapis, monuit eum ut fugeret atque
discederet et alibi obdormisceret. Paruit ille et surrexit
atque abiit, cum statim paries ille corruit. Mane gratias
agens hic diis ob conservatam ab ipsis vitam suam cum
gaudio rem divinam fecit, quasi parricidae numini divino
cari essent. Rursum autem Serapis dormienti suam
speciem ostendit et *Censesne tu," inquit, *sceleste,

mihi curae esse improbos atque malos? Immo si tu nunc
isto pacto obiisses mortem, fuisset ea singularis doloris
et infamiae expers. Quam ideo nunc effugisti, quia
servaris crucis merito supplicio."

253

802. Momus Iudex

Iovem Neptunumque et tertiam insuper Minervam
contendisse ferunt inter se quis pulchram aliquam rem
faceret. Facit Iuppiter animal pulcherrimum, hominem;
Pallas hominibus domum; Neptunus taurum. Iudicem
sibi Momum elegerunt (adhuc enim inter Deos habitabat)
qui, prae nativa indole cunctos odio prosequens, principio
statim taurum culpavit quod oculis inferiora non gestaret
cornua - ita enim recte cernens iceret; hominem, quod
pectus illi non esset valvis instructum et adapertile ut
proximum inspiceret quid agat consilii; domum, quod
ferreae fundamentis non subiicerentur rotae, aliis
idoneae locis permutandis, cum domini abirent peregre.

Tenta facere aliquid, nec iudex sedeat invidia;
Momo nil omnino placitum est.

803. Pluto et Hercules

Hercules, caelo receptus propter virtutem, cum Deos
gratulantes persalutasset, oculos avertit Pluto (qui
Fortunae est filius) veniente. Pater causam quaesivit.
"Odi," inquit, illum, quia malis amicus est simulque,
Iucro obiecto, cuncta corrumpit."

804. Hercules et Rusticus

Rustici aratrum haeret in profundo luto. Mox prostratus,
Herculem implorat, cum statim vox a caelo auditur:
"Inepte, flagellato equos et ipse totis viribus umerisque
annitere rotis! Et deinde Herculem invocato! Tunc enim
tibi propitius Hercules aderit."

Fabula innuit quod otiosa vota nihil prosunt;
iuva temet, et ipse te adiuvabit Deus.

805. Sanctus Petrus et Rusticus

Asinus cuiusdam rustici in fimum cecidit. Rusticus supra
herbam discubuit, clamans, *Petre, succurre asino meo."

254

Petrus percutiens rusticum ait, *Surge, piger, et
asino tuo primo appone manu, et coadiuvabo te."

806. Sancti Martini Avis

Quaedam avis dicitur Sancti Martini, parvula, ad modum
reguli. Haec graciles habet tibias ad modum iunci et
longas. Contigit quod, sole calente, circa festum Sancti
Martini, proiecit se iuxta arborem ad solem, et erexit
tibias suas, dicens, *Eia! Si caelum iam caderet, ipsum
sustinerem super tibias meas." Et cecidit folium unum
iuxta, et avis exterrita evolat, dicens, *O Sancte Martine,
cur non succurris aviculae tuae?"

807. Heros in Somnio

Quidam, herois simulacrum domi habens, ei
splendidissime sacrificabat. Cum vero multa
continuo in sacrificiis instruendis insumeret
impenderetque, noctu ei heros in somnis adstans,
*Desine," inquit, *amice, rem tuam familiarem
absumere! Nam si, absumptis omnibus, in
paupertatem incideris, me protinus accusabis."

808. Cyclops et Homo

Vir probus et honestus diu cum liberis suis bene et
fortunate vixerat. Post deinde inopia et egestate affectus
et afflictus, improbis numen petebat conviciis, seque
volebat interimere. Correpta ergo sica, in locum desertum
exiit, mori magis cupiens quam misere vivere. Inter
eundum offendit fossam altissimam, in qua ab homine
giganteo (Cyclops ei erat nomen) multum auri esset
reconditum. Id ut vidit pius ille homo, medius metum
inter et gaudium, proiecta sica, tollit aurum laetusque
domum ad liberos suos properat. Cyclops deinde ad
scrobem reversus, pro auro reperit gladium, eoque
stricto, se interficit.

Malis mala accidunt; bonis bona manent.

255

809. Satyrus et Viator

Satyrus viatorem, nive obrutum atque algore enectum,
misertus ducit in antrum suum. Refocillantem manus
anhelitu oris percontatur causam; *Ut calefiant," inquit.
Postea, cum accumberent, sufflat viator in polentam.
Quod cur ita faceret interrogatus, "Ut frigescat," inquit.
Tunc continuo Satyrus viatorem eiiciens, *Nolo," inquit,
"in meo ut sis antro, cui tam diversum est os."

Fabula innuit devitandum esse eius amicitiam
cuius anceps vita est et non simplex sermo,
cuius cor et lingua dissimiles partes agunt.

810. Naias et Puella

Puella quaedam, ad fontem lucidum sedens,
pulchritudinem suam in liquoris speculo inspicere
amabat. Sitis interea crevit; ut hanc levaret, aquam
hausit cava manu, at liquor omnis inde perturbatus est.
Illa ergo dolet queriturque quod iam nil cernere possit.
Naias, imi fontis incola, emergit et ^Ut te cernere possis,"
ait, «exspecta dum redeat quies quam tu fugasti."

Qui se ipsum noscere cupit hac fabula monetur
ut ipse sibi se placidum sistat.

811. Nanus et Villanus

Quidam villanus cepit forte Nanum monticulum. Qui,

ut dimitteretur, trium optionum potestatem homini dedit.
Mulier, ut optaret, virum suum rogavit, affirmans se
melius scire quid foret optandum. Vir ergo mulieri

duas optiones concessit. Illa autem, oportunum tempus
exspectans, optare tardavit. Contigit itaque una die
ipsam dorsi arietini spinam rodere. Cuius medullam, satis
desideratam, cum attingere non posset, os viro porrexit et
ait, Utinam haberes modo ferreum rostrum ad medullam
hanc leviter extrahendam!" Statim post verba sedit
maritus ferro rostratus. Tunc ait uxor, Utinam esset
modo facies tua sine rostro!" Statim post verba sedit
maritus sine rostro, sed etiam sine naso. Tunc ait uxori,

256

^Utinam esset modo facies mea velut ante fuit!" Taliter
optatis eorum nihil utilitatis affuit.

812. Daemon et Anus

Volunt homines ut plurimum, quando sua culpa aliquid
sibi acciderit adversi, in Fortunam vel in Daemonem
culpam conferre, ut se crimine exuant; adeo omnes sibi
indulgent. Hoc Daemon aegre ferens, cum videret anum
quandam arborem ascendentem soleatam, ex qua illam
ruituram et in se culpam collaturam praeviderat, accitis
testibus, dixit, Videte anum illam absque meo consilio
arborem ascendentem, unde eam casuram esse prospicio.
Estote mihi testes, me ei non suasisse, ut soleata illuc
ascenderet." Mox anus cecidit et, cum interrogaretur
cur soleata arborem ascendisset, ^Daemon," inquit, *me
impulit." Tunc Daemon, adductis testibus, probavit id
ab anu absque suo factum esse consilio.

813. Fortuna et Puer

Dormienti puero super os putei fertur astitisse Fortunam
eumque excitasse dicendo, *Exsurge, O iuvenis, et abi
hinc ocius. Novi enim genium hominum et tuum, quod
si in puteum labereris, non te aut tuam secordiam, sed
Fortunam incusabitis."

814. Fortuna et Agricola

Qui terram colebat, cum agrum foderet, aurum forte
reperit. Memor igitur beneficii, ut a Terra in se collati,
et gratus, hanc quotidie sertis redimire solebat. Ergo
Fortuna aliquando accedens ad illum, *Cur acceptum
refers," inquit, "Terrae, quod tibi ego tribui, cum
statuissem te divitiis augere? Nam sorte, si ita cadat,
mutata et auro delato ad alios, satis scio te non Terram,
sed Fortunam accusaturum esse."

257

815. Mors et Cupido

Mutabant pharetras Mors et Cupido. Mortis sagittae senile
pectus penetrant et caeco amoris igni carpuntur venae.
Cupidinis tela, morbis solummodo et frigore armata,
gloriabantur illa corda quae iuvenili igni calefacere
debebant. Cum hoc Cupidini innotescebat, Mortis telis
Morti remissis, Cupido suam reposcebat pharetram, quam
illi Mors remisit. Sed quamvis ambae suis iam potiuntur
spiculis, delirus tamen Error remanet; saepius etenim fit
ut quaedam Cupidinis sagitta nivibus et glacie, et aliae
sagittae Mortis ignibus et flammis sunt armatae.

816. Mors et Pauper

Pauper quidam lignorum fasciculum portabat humeris.
Longo deinde itinere fatigatus, onere se levavit, consedit
humi, et flebili voce advocavit Mortem. Illa continuo
adest, interrogans quid se velit. Respondet pauper,
^Humi ut tolleres hunc fascem mihi, huc ego te vocavi."

Adeo in miseris etiam vitae amantes sunt mortales.

817. Mors et Matrona

Matrona quaedam admodum pudica et viri amantissima,
aegre ferebat maritum adversa valetudine detineri.
Lamentabatur, ingemiscebat et ut suum in virum amorem
testaretur, rogabat Mortem, ut si maritum sibi esset
ereptura, se potius quam illum vellet occidere. Inter haec
verba Mortem cernit horribili aspectu venientem, cuius
timore perterrita et iam sui voti paenitens, "Non sum ego,"
inquit, *quem petis; iacet ibi in lecto, quem occisura
venisti."

818. Mors et Senex

Senex quidam Mortem, quae eum e vita raptura
advenerat, rogabat, ut paululum differret, dum
testamentum conderet et cetera ad tantum iter
necessaria praepararet. Cui Mors *Cur non," inquit,
"hactenus praeparasti, toties a me admonitus?"

258

Et, cum ille eam numquam a se visam amplius diceret,
"Cum," inquit, ^non aequales tuos modo quorum nulli
fere iam restant, verum etiam iuvenes, pueros, infantes
quotidie rapiebam, non te admonebam mortalitatis tuae?
Cum oculos hebescere, auditum minui, ceterosque sensus
in dies deficere, corpus ingravescere sentiebas, nonne tibi
me propinquam esse dicebam? Et te admonitum negas?
Quare ulterius differendum non est."

819. Rusticus et Dominus Eius

Quidam rusticus ad pagi dominum venit, et ^Meus,"
dixit, ^porcus in canem tuum irruit eumque necuit."
"Damnum sarcies," respondit ille, *viginti nummis aureis,
et praeterea porcum tuum mihi trades ut occidatur et
supplicio porcos ceteros terreat, ut ne posthac audeant
verendos canes nobilium interficere." Hic rusticus, sese
emendans, *Quid, miser, locutus sum?" inquit; ^immo
illud volui dicere: porcellum meum a cane tuo occisum
fuisse." Is ergo," inquit dominus, *aliquam iniuriam
prior fecerit, et hoc pacto stultus perniciem suam sibi
arcessiverit. Male quidem factum; nunc tamen satis est
mihi quod mors, poena iusta, crimen huius eluit. Abi,

et porcos tuos melius educa, et cave ne aliquid umquam
simile peccent."

Si tenuis cum potente damnum expostulaverit,
saepius abibit vix innocens.

820. Rusticus, Canis, et Iurisconsultus

Praeclarus iurisconsultus publicos ludos quondam
spectabat. Subito vir rusticus occurrit. ^Da mihi,"

inquit, *responsum, o vir praeclare; canis divitis vicini
meum agrum intravit, necavitque tres pullos. Quantam
tu mulctam domino canis imponis?" *Quattuor asses,"
respondit iurisconsultus. *Da mihi igitur asses," inquit
rusticus; *tuus enim canis erat reus." *Res aequa est,"
iterum respondit iurisconsultus, *et libenter tibi quattuor
asses dabo. At tu primum numera mihi quinque asses,

259

numquam enim iurisconsulti sine mercede dant
responsa."

821. Rusticus et Vox Haedi

Rusticus quidam, gravi lite implicitus, ad quendam
iurisconsultum accesserat, ut eo patrono sese explicaret.
At ille, negotiis impeditus, renuntiari iubet, se non posse
nunc illi vacare, quare abiret alias rediturus. Rusticus,
qui huic ut veteri fidoque amico plurimum fidebat,

pluries rediens, numquam admissus est. Tandem haedum
adhuc lactantem et pinguem secum deferens, ante aedes
iurisperiti stabat et haedum vellicans illum balare
cogebat. Ianitor, qui ex praecepto heri dona portantes
statim admittere solebat, audita haedi voce, ianuam

illico aperiens hominem introire iubet. Tunc rusticus,

ad haedum conversus, "Gratias," inquit, *ago, haedule mi,
qui tam faciles mihi has effecisti fores."

Fabula indicat nullas res tam duras difficilesque
esse quas munera non aperiant.

822. Rusticus et Torrens

Rusticus, torrentem transiturus qui forte imbribus
excreverat, quaerebat vadum. Et, cum primum eam
fluminis partem tentasset quae quietior placidiorque
videbatur, reperit eam altiorem quam animo erat
opinatus. Rursus ibi breviorem tutioremque adinvenit,
ubi maiore aquarum strepitu fluvius decurrebat. Tum
secum *Quam tutius," inquit, *clamosis aquis quam
quietis et silentibus vitam nostram credere possumus.'

u

Hac admonemur fabula ut minus verbosos
et minaces quam quietos extimescamus.

823. Rusticus de Arbore Delapsus

Qui in arborem ascenderat rusticus, de illa
delapsus, graviter femur dextrum laesit. Huic
alius forte praeteriens se consilium daturum dixit,
quo usus numquam de arbore caderet. ^Utinam,"

260

inquit ille, *ante casum meum dedisses, sed profuerit
tamen etiam in posterum; dic igitur." Tum ille alter
"Cave," inquit, ^ne velocius terram repetas unde
ascendisti quam in arborem ipsam evaseris."

Fabula docet saepe cunctationem et moram
esse laudabile.

824. Rusticus Athleta Factus

Pater quidam filium suum cum vidisset vomerem de
aratro forte excussum manus suae ictu tantum, quasi
malleo, suum in locum restituisse, eum protinus
Olympiam duxit, ut in pugilatu certaret. At ille artis
imperitus ab adversariis male multabatur, cumque
congressus cum eo, cui extrema obtigerat sors certaminis,
vulneribus iam prope confectus succumberet, pater

id videns, ^Fili," inclamavit, vomerem ab aratro excussum
tibi memora." His ille excitatus adeo grave in adversarium
suum vulnus intulit, ut statim victoriam reportaret.

825. Rusticus et Sepes

Vir quidam sepi, qua vinea eius conclusa erat, ut sterili
conviciabatur eamque ut nullius emolumenti excisam
exusserat. Tunc vinea, aperta et pecoribus et hominibus
facta pervia, a cunctis depopulata est. Dominus vineae,
hoc conspicatus, seipsum stultitiae accusabat quod
sepem uvae suae custodem tam imprudenter amovisset.

Fabula indicat qui res servant, non minus facere,
quamvis otiosi videantur, quam qui eas suo labore
congregarunt.

826. Rusticus Aratrum Portans

Rusticus, admodum incultus, cum usque ad meridiem
arasset, fessis bobus, et ipse labore fatigatus, rediturus

in oppidum, aratrum super asellum alligat, deinde
asellum, praemissis bobus, ascendit. Qui cum nimio onere
gravatus sub pondere deficeret, sentit tandem rusticus
asellum ire non posse. Tum descendens atque aratrum

261

super humerum ponens, rursus asellum ascendit,
inquiens, *Nunc recte ambulare potes; non enim tu,
sed ego aratrum fero."

827. Rusticus et Pons

Rusticus, de cuius manu securis cecidit in aquam,
coepit super pontem exspectare, donec tota transiret
aqua. Rusticus exspectat dum defluat amnis, at ille
labitur et labetur in omne volubilis aevum.

Ita. scientia. scientiae, opiniones opinionibus,
et libri libris semper succedunt.

828. Rusticus in Stercoribus Nutritus

Rusticus, qui nutritus erat in fumo et in stercoribus
animalium, et cum transisset prope apothecariam

ubi species aromaticae terebantur, non valens ferre
odorem corruit, quasi semivivus nec potuit convalescere
aut confortari donec, portatus ad domum suam,

ad fetorem fumi et stercorum reverteretur.

829. Rusticus et Coluber

Rusticus repertum in altiori nive colubrum, frigore
prope enectum, domum tulit et ad focum adiecit.
Coluber, ab igni vires virusque recipiens et non amplius
flammam ferens, totum tugurium sibilando infecit.
Accurrit rusticus et, correpta sude, verbis verberibusque
cum eo iniuriam expostulat, ^Num haec est quam retulit
gratia, eripiendo vitam illi cui vitam debuit?"

830. Agricola Sorte Sua Non Contentus

Quidam agricola, videns iuvenes sodales suos

e militia redire divites, coepit de ineunda militia
cogitare et taedere vitae prioris, tot laboribus
exercitae tam modicis compendiis. Et, venditis
bobus capris ovibus supellectili, emit equum et
arma, et militiae nomen dedit. Non diu post,

262

pugnatum est sed infeliciter respectu novi militis
qui, strenue licet decertans, cuncta quae habebat
perdidit et nil nisi vulnera multa recepit. Militiae
igitur renuntians, decrevit vacare mercaturae ex qua
maius lucrum, minus periculum speraret. Praediis
igitur quae supererant venditis, et inde comparatis
mercibus, mari se commisit, Fortunam retentaturus.
Sed infelicior, exorta tempestate, navi submersa,

in undis periit, exemplum factus fallacis ac dolosae
Fortunae, ut satius sit ipsi non credere et fidere,

sed quemque sua sorte debere esse contentum.

831. Agricola Invidus et Vulpes

Agricola improbus, cum invideret proximo feturam
segetis quaereretque quo pacto corrumpere posset
eius labores, captam vulpem, alligata face, in vicini
segetem dimittit. At illa, non qua missa erat excurrens,
volente sic Deo, eius qui dimiserat combussit segetem!

832. Agricola et Arbuscula

Agricola, silvam ingressus ut perquireret si quam
arbusculam perticalem inveniret rectam et proceram,
statim conspexit unam inter alias qualem succidi

et capi usus ipse expetebat. Et ille minime quidem
hanc improbavit, sed tamen speravit se aliquam aliam
praestantiorem reperturum fore. Coepit ergo progredi,
aciem oculorum sedulo circumferens, sed, si animum
reflexerit ad illud ipsum quod tollere neglexit, cuncta
sordent. Interea magis atque magis in silvae recessus
intimos penetrat et viarum ambagibus fallitur. Iter
vult relegere, nec potest; multumque et frustra gemit
se fatigatum. Demum tamen redit, at post longos
circuitus, ad hanc arbusculam quam respuisse dolet;
ipsamque caedere properans, *Nunc," inquit, *scio:
saepe haec bona ceteris praeferenda esse, quae
vestiganti maxime obvia sunt."

263

833. Colonus et Adiutores Eius

Colonus quidam, homo piger et iners, ignaviam suam
semper excusabat, culpamque in alios conferens,
exclamabat, *Nemo me adiuvat; adiutore opus est."
Villicus, qui querelam audierat, ^Quid est?" inquit;
"decem habes adiutores." "Minime vero," respondit
colonus. Tum villicus *Sustolle," inquit, ^manus tuas.
Nonne decem habes digitos? His si gnaviter uteris,
numquam tibi deerunt adiutores."

834. Agricola et Fur

Agricola fodiens vineam, cum bidentem amisisset,
quaerebat num quis praesentium furatus eum esset
rusticorum. Negabat quisque. Tum incertus homo
quid faceret, in urbem deduxit omnes, iusiurandum
delaturus (deorum enim eos opinantur vulgo qui sunt
ingenio tardiores ruri habitare; qui autem muris intus
degunt, veros esse deos et cuncta inspicere). Cum vero,
ingressi portam, ad fontem pedes lavarent, manticis
depositis, praeco proclamabat mille se drachmas
numeraturum, furtorum praemium indicandorum
quae ex dei aede fuerant ablata. His auditis, agricola
"*Ouam vanum," ait, ^iter feci! Fures enim alios quo
deus deprendet modo, qui sui spoliatores templi non
cognoscit, quaeritque mercede oblata illos num quis
noverit mortalium?"

835. Arator et Venator

Lepusculum persequebatur venator cum canibus et, dum
fugeret lepusculus, contigit ut transiret iuxta aratorem.
Arator autem, percutiens eum cum baculo, abscondit
sub sulco ac cooperuit humo. At post, a longe veniens,
venator clamabat ad eum, *Vidisti, O arator, transire
lepusculum?" Arator respondit, *Nescio," inquit, *quid
loqueris." Ad haec venator plangens ait, ^O quam bonus
fuerat cum pipere!" Tunc arator plangens ait, instigans
boves cum stimulo, *Ite, quia optimus erit cum sale!"

264

836. Nauta Agriculturam Exercens

Quendam vitae nauticae pertaesum cepit cupiditas

colere agros. Atque nactus ille quidem aratrum, in
penuria boum, tale quiddam excogitat: pannos abiecti

veli forte repertos expandit in pertica, et hanc defigit in
aratro. Atque ita, stiva praehensa, opem divinam implorat,
qua fortunetur labor operis. Iamque ventus secundus
inflabat pannos, nihilo tamen magis procedebat aratio.
Praeteriens autem quidam, *Heus tu," inquit, ^bobus
opus est, si progredi aratrum debeat." *Quo pacto igitur,"
respondit hic, *cum nuper in velum navis non admodum
vehemens incidisset ventus, provecta illa fuit strenue
suumque cursum confecit, quamvis mercibus in eam
illatis onusta?" *At enim," inquit alter, *res similis non est.
Nam in mari ad navigandum ventis opus est, in terra vero
ad arandum bobus."

837. Olitor et Plantae Silvestres

Olitorem quidam, cum videret irrigare olera, rogavit
quomodo accideret ut gramina silvestria nec plantata
nec culta maturescerent; quae vero homines sevissent,
saepius arescerent. *Silvestres," respondet olitor,
"plantae sola Dei providentia curantur; mansuetae
autem hominum manibus coluntur."

838. Olitor et Canis

Delapsum in puteum canem olitor servare et retrahere
cupiens, demisit et eodem se ipse. Canis, veritus

ne descendisset sibi nocendi gratia et ut suffocaret
demersum, dentibus illum petebat et morsu lacerabat.
Tum saucius olitor, cum dolore, *Ture mihi," inquit,
"^hoc accidisse fateor. Cur enim auctorem ipsum sibi
interitus ego servare volui?"

839. Colonus Expertus et Vir Imperitus

Aliquis, cum cupidus agriculturae foret et imperitiam
suam latere vellet, vana elatione animi turgidus, ficta

265

ambulandi causa agricolam valde peritum convenit. Hunc
solitis laboribus fungentem paulum observat, videns etiam
cum is amputaret arborum fruticationem superfluam,
stolones vagos et ramulos inutiles. *Cur," ait, «caedem
tantam facis lignique frondiumque?" *Hinc scilicet," inquit
colonus, "uberior fructus redit." Neque ille plura quaesiit;
credidit sese iam omnem artis prudentiam assecutum et
abiit. Mox ad suum fundum reversus, securim capit et,
miser, arborum ramos quosque bonos malosque obvios
abscindit et, furiosus, omnem palmitum spem resecat.

Fabella docet imperitos saepe ab exemplis bonis
peccandi fiduciam capere.

840. Pastor et Rex

Pastor beatus magnum ovium gregem regebat, cuius

cum prudentiam cognovisset, rex hunc regni administrum
fecit. Ille laudes domini simul populique tulit, at livor
malignus principes impulit ut insusurrarent pastorem
furtis ditari et pecuniam publicam corradere; arcam visam
fuisse in eius cubiculi, clausam sedulo; illic scilicet opes
raptas recondi. Rex arcam recludi iubet. Ille *Magne rex,"
inquit, ^crede innocenti; ultra ne inquire." Sed cum nihil
proficeret, ipse arcam recludit simulque proferens singula:
cucullum scilicet pastorium, sagumque rusticum, et
panarium et pedum et fistulam. "Thesaurus en," inquit,
*meus. Hunc olim amare solitus, hoc uno frui deinde volo;
forsan malevoli invidere desinent." Rex gemit et ^Amice,"
ait, ne me amicum miserum desere." At ille durus fugit,
et ad oves suas redit.

841. Pastor et Canis Molossus

Pastor molossum habebat, mira virtute praeditum et
gregis custodem praeclarum. Sed, dum nimis voracem et
famelicum esse conqueritur, aliquis persuasit ut istum
helluonem venderet et hinc alios canes duos vel tres
redimeret, qui operam parem simul adhibere et levibus
impensis ali possent. Eiicitur ergo hospes generosus et
fidelis et vetus. At lupus, ubi sensit custodem valentem

266

iam procul a grege abesse, longo metu solutus, invadit
et facile oves desertas rapit, modo hanc, modo illam.

Ne impensas dole unde lucrum ingens redit.

842. Pastor et Lupi Catuli

Pastor repertos lupi catulos cura magna educavit,
arbitratus, cum adolevissent, non solum oves custodituros
suas, sed insuper alias rapientes sibi delaturos. At illi
citissime adulti, occasionem nacti, primum ipsius gregem
devoravere. Quapropter ingemens, pastor ait, ^Merito
equidem plector. Quid enim eos iuvenculos adhuc servavi,
quos vel adultos necare oportebat?"

843. Pastor et Lupus Familiaris

Lupus, ovium gregem sequens, nullum iis damnum
inferebat. Pastor itaque primo quidem ab eo, tamquam ab
hoste, sibi cavebat metuensque illum attente observabat.
Deinde vero, licet continuo sequeretur, cum nihil umquam
rapere aggressus esset, tunc pastor, eum custodem potius
quam insidiatorem esse ratus, postquam necessitate
quadam se in urbem conferre adactus est, relictis ei
ovibus discessit. Tum lupus, occasione arrepta, maiorem
gregis partem devoravit. Reversus inde pastor, gregisque
cladem cernens, Ego quidem digna patior," inquit;

"quid enim lupo oves credidi?"

844. Pastor, Vestis Eius, et Oves

Egerat pastor oves in quercetum ibi, strato sub arbore
vestimento suo, conscendit illam et decutere coepit
glandes. Ad quas accurrentes oves, dum illas mandunt,
etiam vestem pastoris dilacerant. Qui, cum de arbore
postea descendisset et cognovisset damnum quod interea
fecerant, *Improbissimae," inquit, *animantes! Vos aliis
ad vestitum lanam suppeditatis; mihi vero, qui vos pasco,
meam vestem diripuistis."

267

845. Pastor et Mare

Pastorem, qui gregem suum forte appulisset ad mare,
cum cerneret illud stare placidum et quietum, cupiditas
incessit navigandi et mercaturas faciendi. Venditis igitur
ovibus suis, mercatur palmas et in navem imponit atque
ita in altum provehitur. Orta autem tempestate, cum
periculum esset ne navis fluctibus deprimeretur, mercibus
eiectis in undas, aegre vacua navis fuit conservata.

Post dies pauculos, cum ad mare pastor tristis sederet,
praetereunte quodam et secum tranquillitatem maris
(nam tempestas abierat) admirante, *^Ego," inquit pastor,
"scio quid sibi velit haec maris tranquillitas, nam alias
palmas profecto quaerit quas devoret."

Fabula docet malis acceptis homines
cautiores in posterum reddi solere.

846. Auceps et Fringilla

Auceps tetenderat volucribus retia largamque illis in area
effuderat escam, pascentes tamen aves non capiebat, quia
sibi videbantur paucae. Quibus pastis ac avolantibus,
aliae pastum adveniunt quas quoque propter paucitatem
capere neglexit. Hoc per totum diem ordine servato, ac
aliis advenientibus, aliis abeuntibus, illo semper maiorem
praedam exspectante, tandem advesperascere coepit.
Tunc auceps, amissa spe multas capiendi, cum iam
tempus esset quiescendi, attrahens retia, unam tantum
fringillam, quae infelix in area remanserat, cepit.

Haec fabula indicat qui omnia comprehendere
volunt, saepe pauca vix capere posse.

847. Venator Meticulosus

Leonis indagans vestigia, venator lignatorem rogavit an
leonis vestigia et latibula nosset. Respondit ille, ^Et ipsum
quoque leonem, si lubet, indicabo." Sed venator, metu
pallescens, dentibus crepitans, *Vestigia tantum," ait,
"non leonem quaero."

268

Audaces una et timidos carpit haec fabula,
audaces nempe verbis, sed non factis.

848. Venator et Eques

Venator ceperat leporem, eoque sublato in humeros,
cum pergeret domum, incidit in equitem, qui specie
emptionis leporem peteret. Quem cum ab venatore
accepisset, incitato equo, capessivit fugam. Venator eum
persequebatur, ut qui vellet eum consequi. Ut vero longo
intervallo relictus est, invitus hanc edidit vocem,

"Abeas ergo; iam enim leporem donavi equidem tibi."

Multi, qui violenter sunt spoliati suis,
sponte ea dedisse simulant.

849. Piscator et Calamus

Piscator quidam iuxta maris litus sedit et coepit calamum
inflare, putans cantu se pisces facile esse capturum.
Cantu verum nil proficiente, calamum deposuit, rete

in mare demisit, ac plurimos cepit pisces. Sed cum

ex reti pisces extraheret atque eos saltantes videret, ait,
^O improba animalia! Dum canebam, saltare noluistis;
nunc autem, calamo cessante, saltus datis assiduos."

850. Piscator Aquam Verberans

Piscator in fluvio quodam piscabatur. Extensis autem
retibus et fluxu comprehenso utrinque, funi alligato
lapide, aquam verberabat ut pisces, fugientes incaute,

in retia inciderent. Cum quidam vero ex iis qui circa
locum habitabant id eum facere videret, increpabat utpote
fluvium turbantem et claram aquam non sinentem bibere.
Et is respondit, *Sed nisi sic fluvius perturbetur, me
oportebit esurientem mori."

851. Piscatores et Lapis Ingens

Piscatores verriculum trahebant, quod, admodum grave
cum esset, laetabantur illi atque exsultabant, multam
praedam inesse existimantes. Eo autem extracto, pisces

269

quidem paucos invenere sed ingentem verriculo lapidem
sustulere. Qua re non mediocriter contristati, non tam
de piscium paucitate quam quod contraria speraverant,
angebantur. Tum vero quidam ex illis, qui senior erat,
^Ne doleamus," inquit, «amici; laetitiae enim, ut videtur,
tristitia soror est. Oportebat igitur nos etiam, qui tantum
antea gavisi sumus, aliqua in re quoque omnino tristari."

852. Piscatores et Piscis Insperatus

Piscatores, iactis in mari retibus, diu multumque fatigati,
nil ceperant. Et iam taedio, labore, ac desperatione victi,
abire decreverant, Fortunam incusantes, cum, insperato,
piscis immanis, ab alio actus, in ipsam piscatorum
tristium scapham insilit, quem hi, supra modum
laetantes, comprehendunt et Fortunae Deae acceptum
referunt, quod ars diu tentata negaverat.

853. Mercator et Nauta

Inter navigandum cum esset mare placidum et
tranquillum, qui in navi vehebatur mercator interrogat
nautam quo genere mortis pater ipsius interiisset.

Cui respondit nauta eo ipso anno in aquis patrem et

ante annos decem simili fato periisse avum suum.

*Ouid proavo," inquit, *factum est?" *Et hic," inquit nauta,
"itidemque, ut mihi dicitur, abavus in mari suffocati
fuere." ^Non igitur tu," inquit mercator, *metuis aquas?"
^Non sane," inquit nauta, *sed dic quaeso qui fuerit exitus
tui patris?" "In suo," inquit ille, "lectulo mortem oppetiit."
"Quid avus?" *Etiam," inquit mercator, ^hic, nec non

de proavo et abavo, idem comperio." "Cur tu igitur non

et tuum," inquit nauta, "lectulum reformidas?"

854. Emptor Asini

Asinum quidam empturus emit hoc pacto ut eius
experimentum ac periculum faceret. Eum itaque ad
praesepe ductum inter alios suos asellos collocavit.
Ille vero, ceteris relictis, iuxta asinum quemdam

270

otiosissimum et voracissimum, quique nihil umquam
agebat, sese proiecit. Id herus videns, eum statim fune
ligatum proprium ad dominum reduxit. Cui quaerenti an
tam cito eius experimentum fecisset, "Ego mehercle,"
respondens ait, "probatione opus non habeo. Scio enim
eum talem esse, qualis is est quem sibi socium delegit."

855. Mercator et Mures Aes Erodentes

Deposuerat mercator apud hospitem suum magnum
pondus aeris. Venit aliquando et repetit. Ille mures
erosisse dicit. *Dii boni," mercator dicit, *quid narras?
Sed bene habet, quod evasisti voracitatem ipsorum."
Dum discedit mercator, filium hospitis sui, ante aedes
discurrentem absque custode, abducit. Postero die,
offert se conspectui hospitis, qui apud illum
conquerebatur et deplorabat amissionem filii sui. Tum
mercator *Ego heri," inquit, ^non procul ab aedibus tuis
puerum vidi raptum a corvo auferri." *A corvo," exclamat
ille, ^pbuerum auferri? Quis tam validus corvus esse
potuit?" Ibi mercator *Qua in terra," inquit, ^mures aes
erodunt, in ea verisimile est reperiri corvos qui pueros
rapiant." At hospes, se suis artibus petitum sentiens,
pollicetur se pretium aeris persoluturum rogatque
mercatorem puerum sibi ut restituat.

856. Venditor et Creditor Eius

Athenis, debitor quidam, cum a creditore exigeretur,
primo quidem dilationem sibi concedi postulabat,

se tunc solvendo non esse affirmans. Ubi vero eum
persuadere non potuit, adductam quam solam habebat
suem, praesente illo, venum proposuit. Quodam autem
accedente et an sus illa pareret interrogante, non solum
eam parere ipse respondit sed, et praeter opinionem,
Mysteriis feminei, Panathenaeis vero masculi sexus
filios eniti solere. Cum ad haec emptor obstupesceret,
^Ne profecto mireris," creditor subiecit; «^haec sus enim
Dionysiis haedulos etiam est paritura."

271

Fabella demonstrat plerosque, dummodo sibi
lucrum faciant, de impossibilibus falsisque rebus
falso testari non dubitare.

857. Venditor Simulacri

Cum quidam Mercurii simulacrum ex ligno fecisset,
ipsum venum proposuit. Sed cum nullus emptor
accederet, is, emptores alliciendi causa, clamare coepit,
aiens se Deum beneficum ac divitiarum datorem
venumdare. Quidam tunc ex iis qui forte aderant,
"Ecquid," inquit, *amice, Deum talem divendis, cum tute
ipse tot tantisque eius beneficiis frui possis?" Cui ille
"Ego quidem," ait, "celeri subsidio indigeo; hic autem
tarde divitias ferre solet."

858. Vir et Vas Melle Plenum

Quidam vas melle plenum supra suum lectum suspendit.
Tum ille, uno die accubans, supraque se appensum
vasculum intuens, rationem computabat quanti venire
posset vasculum posuitque tanti quanti oves duae
emerentur. ^Et illae," inquit, *oves binae binas alias
parient, tum deinde quarternas quattuor et mox octonas
octo." Pergensque hoc modo ad magnum pervenit gregem
et ait, ^De pretio illarum domum agrosque mihi
comparabo; ita tandem uxorem ducam et suscipiam
filium. Verum si filius non obtemperarit monitis meis
tum ego illum sic," inquit, arrepto scipione, *sic illum ego
verberabo." Et inter has cogitationes diversas suas, elatum
altius scipionem impegit in vasculum, eoque pertuso,
effusum defluxit in stragula mel, hicque consiliorum tam
splendidorum fuit exitus: carere ut homo melle, et eluere
stragula cogeretur.

859. Vetula Lac ad Forum Portans

Vetula, dum in urceo ad forum lac portaret, coepit cogitare
quomodo posset fieri dives. Attendens autem quod de suo
lacte tres obolos habere posset, coepit cogitare quod

272

emeret pullum gallinae et nutriret, ex cuius ovis multos
pullos acquireret; quibus venditis, emeret porcum; quo
nutrito et impinguato, venderet illum ut inde emeret
pullum equinum, et tam diu nutriret ipsum quod aptus
esset ad equitandum, et coepit intra se dicere, *Equitabo
equum illum, et ducam ad pascua et dicam, ei, io, io."
Cum autem haec cogitaret, coepit movere pedes et, quasi
calcaria in pedibus haberet, coepit talos movere et prae
gaudio manibus plaudere; ita quod motu pedum et
plausu manuum urceum fregit et, lacte in terra effuso,
in manibus suis nihil invenit.

860. Macellarius et Canis

Canis ex macello cor ad dapes rapuerat. Conversus
autem ad illum, macellarius *Cor non surripuisti,"
inquit, *sed addidisti mihi. Cum ergo iterum huc
redieris, rapinae praemia ostendam tibi."

Damnum dociles et attentos reddit.

861. Sutores et Mercurius

Iuppiter Mercurio imperavit ut artificibus omnibus
mendacii potionem conficeret. Ipse, singulis quae ad id
opus erant pistillo contusis atque mensura pro ratione
miscendi confecta, universis aequalem potum praebuit.
Cum vero, sutore solo relicto, multum adhuc ex potione
superesset, Mercurius, mortario arrepto, totum illi
bibendum dedit. Atque contigit inde ut artifices omnes
mendaces sint, maxime vero omnium sutores.

862. Coriarius et Dives

Dives, prope coriarium habitans neque fetorem ferre
valens, ut discederet instabat. Is vero id in longum
differebat, brevi se discessurum promittens. Sed cum
continuo maneret, tandem contigit ut alter sensim
assuesceret nec amplius malo odore molestaretur.

Indicat fabula consuetudine res difficiles leniri.

273

863. Carbonarius et Fullo

Carbonarius, qui spatiosam habebat domum, invitavit
fullonem ut ad se commigraret. Ille respondit, *Quaenam
inter nos esse possit societas, cum tu vestes, quas ego
nitidas reddidissem, fuligine et maculis inquinaturus
esses?"

864. Tubicen Captus

Tubicen, ab hostibus captus, *Ne me," inquit, "interficite;
nam inermis sum, neque quidquam habeo praeter hanc
tubam." At hostes "Propter hoc ipsum," inquiunt, *te
interimemus quod, cum ipse pugnandi sis imperitus,
alios ad pugnam incitare soles."

865. Citharoedus Imperitus

Citharoedus quidam, non satis eruditus, in cubiculo

ut solebat canens, sua inibi voce resonante, valde

se canorum esse putabat. Quapropter animo elatus,
theatro iam se committere voluit. Sed ubi in conspectum
prodiit, cum pessime cantasset, eum spectatores
lapidibus iactis e scena abegerunt.

Fabula ostendit ita quoque nonnullos rhetorum, qui
in scholis aliquid esse videntur, cum ad res publicas
agendas se conferunt, nullius pretii esse.

866. Cantus Sacerdotis

Sacerdos erat qui vocem asinariam et horribilem habebat
et tamen se bene cantare putabat. Cum autem quadam
die cantaret, mulier quidem audiens eum plorabat.
Sacerdos vero credens quod suavitate vocis suae ad
devotionem et lacrimas mulier incitaretur, coepit adhuc
altius clamare, at illa coepit magis flere. Tunc sacerdos
quaesivit a muliere quare fleret, credens audire quod
libenter audiebat, at illa dixit, Domine, ego sum illa
infelix mulier cuius asinum lupus illa die devoravit, et
quando vos audio cantare, statim ad memoriam reduco
quod asinus meus ita cantare solebat."

274

867. Poeta et Agricola

Agricola quidam, ad poetam accedens cuius agros colebat,
cum eum inter libros solum offendisset, interrogavit eum
quo pacto ita solus vivere posset. Cui ille *Solus," inquit,
"tantum esse coepi, postquam te huc contulisti."

868. Simonides Naufragus

Simonides melos egregium scripsit, quo paupertatem
facilius sustineret, laudem victorum canens, mercede
accepta. Postquam locuples factus est, redire in patriam
voluit; navem ascendit, quam tempestas medio mari
dissolvit. Hi zonas, illi res pretiosas colligunt. Quidam
curiosior "Simonide," inquit, *ex opibus tuis nil sumis?"
"Mecum," respondet, ^mea sunt cuncta." Tunc pauci
enatant, quia plures onere degravati perierant. Praedones
adsunt, rapiunt quod quisque extulit, et nudos
relinquunt. Forte prope fuit urbs quam naufragi
petierunt. Hic quidam, litterarum studio deditus,

qui saepe Simonidis versus legerat, ad se recepit; veste,
nummis, familia eum exornavit. Ceteri tabulam suam
portant, victum rogantes. Quos casu obvios Simonides
ut vidit, ^Dixi," inquit, *nea mecum esse cuncta; quod
vos rapuistis, perit."

Homo doctus in se semper divitias habet.

869. Simonides et Gemini

Simonides certo pretio conductus est ut cuidam pyctae
victori laudem scriberet. Cum materia exigua impetum
frenaret, poetae licentia usus est atque sidera gemina
interposuit, Deos pyctas gloriosos. Victor opus adprobavit,
sed Simonides tertiam mercedis partem accepit. Cum
reliquas posceret, *Di illi," inquit, *reddent, quorum sunt
duae laudis partes." Fraudatus quamvis et iniuria dolens,
ad convivium invitatus, hora dicta rediit et recubuit.
Convivium poculis splendebat, domus laeta resonabat,
cum repente iuvenes duo, pulvere sparsi, sudore multo
diffluentes, corpore supra formam humanam, cuidam

275

servolo mandant ut ad se Simonidem provocet, sine mora.
Homo perturbatus Simonidem excitat. Unum vix pedem
triclinio promorat, subito camarae ruina ceteros oppressit,
nec ulli iuvenes reperti sunt ad ianuam; numinum
praesentia vati vitam dedit, mercedis loco.

870. Scriptor et Aesopus

Quidam scripta Aesopo mala recitarat, in quibus multum
se iactaverat inepte. Scire ergo cupiens quidnam senex
sentiret, Numquid tibi," inquit, ^superbior visus sum?
Nobis ingeni fiducia haud vana est?" Aesopus, pessimo
volumine confectus, *Ego," inquit, vehementer probo
quod te laudas, namque hoc ab alio numquam tibi
contiget."

871. Demades Orator et Fabella

Demades orator, cum Athenis olim contionem haberet,
nec eum cives animis attentis audirent, sed potius, ut
Aesopicam aliquam fabellam narraret, enixe rogarent, ita
demum exorsus est: *Ceres, hirundo, et anguilla iter una
faciebant. Cum vero ad quemdam fluvium pervenissent,
hirundo quidem supervolavit, anguilla amnem subiit ..."
Tum ipsis, quid Ceres egisset, interrogantibus, "Vobis,"
inquit, vehementer illa succensuit quod, rei publicae
curis neglectis, Aesopicam fabulam lubentius audiatis."

872. Apelles et Alexander Rex

Alexander, contemplatus imaginem suam quam Apelles,
celeberrimus pictor, pinxerat, minus laudavit picturam
quam ille exspectaverat. Cum autem introductus equus
adhinniret equo picto, quasi etiam hic verus esset equus,
tum Apelles, ^O rex," inquit, «equus tuus artis pingendi
peritior esse videtur quam tu."

873. Imago Picta in Camera Alta

Aliquis, pictam imaginem in alta camera miratus, *Illa
) )
quanto," dixit, *suavius oculos teneret, si mihi prope

276

adstaret, quae tam valde placet tam procul remota!" Per
scalas ergo secretiores adscensu levi ad ipsam testudinem
pervenit. Sed, omnia vasta videns, lineamentis crassisque
diductisque in enormem modum, stupet et agnoscit
denique errorem suum.

Quam multi, in culmine alto collocati, oculos
infimorum hiantes detinent errore blando,
quos si propius inspexeris, turpitudinis notae
grandes patescent.

874. Sapiens, Rex et Barba Eius

Quidam rex, gloriam mundi diligens, pavimentum aulae
suae, sedilia, et parietes cortinis pretiosis fecit cooperiri,
mensam mappa et aureis vasis et argenteis fecit ornari.

Et cum sapiens quidam inter convivas esset invitatus,
sedens ad mensam regis, circumspexit undique ubi posset
spuere et, cum vidisset omnia loca ornamentis cooperta,
conspuit in barbam regis, in quem statim servientes
manus iniecerunt. Rex autem, non sine ratione sapientem
hoc fecisse autumans, servitiam servientium repressit et
quaesivit cur philosophus sic fecisset. Qui respondit quod,
cortinas et vasa pretiosa intuens, non vidit locum viliorem
quam barbam pinguedine ciborum perunctam, et ideo

in illam conspuebat.

8775. Vir Doctus et Princeps

Vir quidam doctus ad convivium cuiusdam principis
accitus et in ultimo loco discumbere iussus, tum ceteris
convivis magni pisces, sibi autem minutuli apponerentur,
nullum edebat. Sed singulos ori prius deinde auribus
admovens, tamquam aliquid ab eis sciscitaturus, in
patinis integros et illaesos reponebat. Interrogatus a
magistro convivii cur hoc faceret, ^Meus," inquit, ^pater
ante hoc biennium his regionibus naufragio periit, nec
quid de eius cadavere factum sit postea scire potui.
Sciscitabar ergo ab his pisciculis an aliquid de eo scirent.
Verum hi eo tempore nondum se natos fuisse respondent,
quare maiores interrogandi essent." Princeps, audito tam

27T

lepido dicto, ipsi quoque maiores iussit exhiberi
semperque eum postea inter praecipuos convivas habuit.

876. Diogenes et Mus

Diogenes desertus ab omnibus hominibus, solus
relinquebatur, cum neque propter egestatem ipse
quemquam reciperet neque ipsum hospitio quisquam
acciperet, omnibus enim invisa erat eius in
reprehendendo acrimonia et quod sese morosum et
difficile praebebat ad ea quae dicebantur aut agebantur
pleraque omnia. Proinde tristitia Diogenes confectus,
summas foliorum extremitates manducabat, illa enim
suppetebat. Mus vero accedens, decidentibus panis
frustulis vescebatur. Diogenes igitur, cum diligenter
rem spectasset, subridens animo recepto iam laetior

et tranquillior secum, *Mus hic," inquit, *nihil indiget
Atheniensium lautitia, et quid tu, Diogenes, aegre fers,
te cum Atheniensibus non cenare?" Atque sic oportunam
animi tranquillitatem ipse sibi conciliavit.

877. Diogenes et Poculum Eius

Diogenes Cynicus ubique secum ferre solebat poculum
ligneum, quo aquam sibi e fonte hauriret. Sed cum
aliquando videret puerum manibus aquam haurientem,
poculum abiecit. *Apage," inquit, *quid mihi te opus est?
Carere poculo possum; manus idem mihi officium
praestabunt."

878. Diogenes et Fastuosi

Diogenes cum venisset Olympiam et Rhodiacos quosdam
adolescentes videret pretiosis magnificisque vestibus
amictos, cum risu inquit, *Hoc nihil est praeter fastus."
Deinde cum incideret in Lacedaemonios vilibus et sordidis
tunicis, quas exomides vocant, amictos, *Hic," inquit,
"alius est fastus."

278

879. Diogenes Inhumatus

Diogenes Cynicus proiici se iussit inhumatum. Tum
amici, *Volucribusne et feris?" *Minime vero," inquit,
"sed bacillum propter me, quo abigam, ponitote."
*Ouo poteris?" illi; ^non enim senties." *Quid igitur
mihi ferarum laniatus oberit, nihil sentienti?"

880. Philosophus Atheniensis

Mos erat apud Athenas quod qui voluit haberi pro
philosopho, bene verberaretur et, si patienter se
haberet, pro philosopho haberetur. Quidam autem
bene verberabatur et, antequam iudicatum esset quod
philosophus haberetur, statim post verbera exclamavit
dicens, Bene sum dignus vocari philosophus."

Et respondit ei quidam, *Frater, si tacuisses,
philosophus esses."

881. Philosophus et Cucurbita

Sunt qui vel mundi opificem sapientissimum reprehendere
audeant. Cum quidam cucurbitam grandiorem tenui in
caule humi iacentem videret, ^Hem!" inquit; ^non in caule
tenui, sed in alta quercu ego eam suspendissem." Abiit
deinde, et sub quercu aliqua obdormiscebat. Qui cum
dormiret, ventus glandes innumeras a quercu decutiebat,
quarum aliqua nasum hominis vehementius tetigit.
Expergefactus ille, cum sanguinem e naso profluentem
cerneret, *Quid," inquit, *si haec cucurbita fuisset,

vix equidem viverem amplius? Deum profecto sentio
sapientissime atque optime mundum disposuisse."

882. Socrates et Amici

Cum Socrates parvas aedes sibi fundasset, quidam ex
populo *Quaeso," inquit, *cur tu, talis vir, tam angustam
ponis domum?" *Utinam," Socrates respondet, *hanc veris
amicis impleam!"

279

883. Socrates et Meretrix

Socrates cum meretrice, muliere formosissima, sermonem
habuit. Quae cum diceret, *Ego quidem, O Socrates,
multum tibi praesto. Nam tu neminem ex meis a me
possis abalienare, ego cum libitum est, tuos omnes

a te avoco." Respondit Socrates, *Quid mirum hoc est?
Siquidem tu ad declivem tramitem omnes rapis; ego vero
ad virtutem cogo, ad quam arduus et plerisque insolitus
est ascensus."

884. Socrates et Pondus Auri

Socrates philosophus, veniens ad Athenas, secum ferens
pondus auri, proiecit in mare, dicens, ^Submergam te,
ne submergar a te."

885. Aesopus et Arcus

Cum quidam Atticus Aesopum in puerorum turba
nucibus ludentem vidisset, restitit et quasi delirum risit.
Quod simul sensit Aesopus (senex derisor potius quam
deridendus) arcum retensum in media via posuit. *Heus,'
inquit, *sapiens! Expedi quid fecerim." Concurrit populus.
Ille diu se torquet, nec quaestionis positae causam
intellegit. Novissime succumbit. Tum sophus victor
"Cito," inquit, arcum rumpes, si semper tensum
habueris; at si laxaris, utilis erit cum voles."

»

Sic aliquando lusus animo dari debent,
ut ad cogitandum melior tibi redeat.

886. Aesopus et Lucerna

Cum Aesopus solus domino familia esset, cenam
maturius parare iussus est. Ignem ergo quaerens,
aliquot domus lustravit tandemque invenit ubi
Iucernam accenderet. Tum iter, quod circumeunti
longius fuerat, brevius effecit, nam recta per forum
redire coepit. E turba quidam garrulus *Aesope,"
inquit, *quid tu lumine, medio sole?" *Hominem,"
respondet, quaero," et festinans domum abiit.

280

887. Aesopus et Petulans

Quidam petulans lapidem Aesopo impegerat. "Tanto
melior!" Aesopus inquit. Assem deinde illi dedit, et sic
prosecutus est, ^Plus non habeo, mehercule, sed unde
accipere possis tibi monstrabo. Ecce vir dives et potens
venit; huic similiter impinge lapidem, et dignum accipies
praemium." Ille, persuasus, fecit quod monitus fuit sed
spes audaciam impudentem fefellit, nam comprensus
poenas persolvit cruce.

Successus ad perniciem multos devocat.

888. Aesopus et Harioli

Cuidam pecora habenti oves agnos perpererunt humano
capite. Monstro territus, ad hariolos consulendos currit,
maerens. Hic respondet ad domini caput pertinere et
victima periculum avertendum esse. Ille autem adfirmat
coniugem adulteram esse et liberos insitivos significari,
sed maiore hostia expiari posse. Quid multa? Variis
sententiis harioli dissident, et hominis curam cura maiore
adgravant. Aesopus, naris emunctae senex cui natura
numquam verba potuit dare, ibi stabat; *Rustice," inquit,
"si ostentum procurare vis, uxores da pastoribus tuis."

889. Saga Damnata

Quaedam mulier, non modicum ex suis divinationibus
et mendaciis quaestum captans apud imperitam plebem,
promittebat deorum iras in se infensorum suis artibus
placaturam. Contigit ut ipsa impietatis apud iudices
postularetur eorumque iudicio damnata, ad patibulum
duceretur. Cui plebs, ^O insanam mendacemque
creaturam! Tu, quae nuper caelestium iram a plebe
avertere profitebaris, humanam in te mutare nec lenire
potuisti?"

890. Divinator et Latrones

Circulator quidam, medio in foro, divinatoriam
profitebatur et inspectione manuum cuiuslibet sortes

281

augurabatur, magna plebeculae turba stipatus,

quam dum suis praestigiis incautam teneret, quidam
ipsi annuntiat effractas fores domus suae et omnia

a latronibus direpta et asportata. Quo audito, turbatus,
relictis omnibus, ad domum cucurrit. Tunc unusquisque
exclamabat, *O illusor et mendax, aliorum sortem
divinare et scire te dicis, et tuam nescis."

891. Astrologus Stellas Contemplans

Astrologi cuiusdam mos erat de nocte domo exire ut
caelum stellasque contemplaretur. Aliquando autem,
totus caelo intentus, in fossam, quam ante pedes sitam
non viderat, incidit. Tum alius, per eandem viam iter
faciens, cum de gemitu illius quod acciderat cognovisset,
"Optime," inquit, "tu, qui os in caelum erigebas,

terram pedibus subiectam potius intueri debueras."

892. Astrologi et Asinus

Rex quidam fidem maximam habebat ei generi hominum
qui astrologi vocantur, quod motu stellarum imbres
ventosque praedicere solent. Rex, qui multum in
venationibus erat, aliquando dum magnum cervum
canibus per silvas agitat, celeri equo longe ante omnes
socios praetervectus est. Interea caelum nubibus
obscuratur gravisque imber cum multa grandine

in terram decidit. Rex igitur, quod parvam casam

inter arbores videt, tempestatis perfugium petit.

Tum ubi is graviter incusabat indoctos illos astrologos,
^Nulla tamen tempestas," respondit agricola cuius casa
erat, ^me incautum excipit; semper enim meus asinus,
qui fruges horti ad forum portare solet, voce rauca
imbrem mihi praedicit." *Nimirum," cum risu respondit
rex, *si tuus asinus tam bonus astrologus est, meos
astrologos posthac in numero asinorum habebo."

282

893. Doctissimi Tres et Tigris

Dum tres homines apud Indos doctissimi in silvis forte
ambulant, accidit ut tigris ossa huc illuc dissipata
invenirent. Tum unus ex iis, ut vim doctrinae sociis
ostentaret, ^En ego," inquit, *arte mea potentissima haec
ossa in unum corpus restituere possum." Alii quidem
dubitabant, sed cum doctus ille arcana quaedam verba
edidisset, extemplo ossa in pristinam figuram ultro
redierunt. Secundus vero, qui vult sapientior videri, ^Ego
carnem et pelle redintegrare queo," affirmavit. Qui cum
voces quasdam clam cantavisset, tigris inanimus quidem
sed cum carne et pelle, sicut in vita fuerat, exstitit. Inde
tertius, ne a sociis sapientia superari videretur, "En ego
maiora faciam," clamavit, et statim ut tigris revivisceret,
effecit. Quid multa? Tigris eos omnes dilaniavit.

894. Abbas et Iuvenis

Quidam iuvenis voluit claustralem vitam ducere. Dixit
abbas, ^Laudes haec ossa et benedicas," demonstrato
acervo ossium mortuorum. Laudavit igitur et benedixit.
Quo facto, quaesivit abbas, *Benedixisti ossibus?"
Respondit, *Benedixi." Quaerebat abbas, *Quid
responderunt?" Dixit iuvenis, "Nihil." Iterum abbas,
"^Maledicas et vituperes." Qui sic fecit quantum potuit.
Et ait abbas, ^Maledixisti?" Et ait iuvenis, ^Maledixi."
Et quaesivit abbas, *Quid responderunt?" Et ait iuvenis,
"Nihil." Ait abbas, *Frater, talem te oportet esse ut,

si verus monachus vis fieri, ita benedictionibus et
maledictionibus nihil respondeas."

895. Monachi et Abbates

Quidam abbas dedit monachis suis tria fercula. Dixerunt
monachi, *Iste parum dat nobis. Rogemus Deum quod cito
moriatur," et sive ex hac causa, sive ex alia, cito mortuus
est. Substitutus est alius qui tantum dedit duo fercula.
Irati monachi dixerunt, "Nunc magis orandum est, quia
unum ferculum subtractum est, Deus subtrahat ei vitam."
Tandem mortuus est. Substitutus est tertius, qui duo

»

283

subtraxit. Monachi dixerunt, *&Iste pessimus est inter
omnes, quia fame nos interficit. Rogemus Deum quod cito
moriatur." Dixit unus monachus, *Rogo Deum quod det ei
longam vitam." Alii admirati quaerebant quare hoc diceret.
Qui ait, "Video quod primus fuit malus, secundus peior,
iste pessimus. Timeo, cum mortuus fuerit, alius peior
succedet qui penitus fame nos perimet."

896. Sacerdos et Pira

Sacerdos quidam gulosus, extra patriam ad nuptias
profisciscens ad quas fuerat invitatus, reperit in itinere
pirorum acervum, quorum ne unum quidem attigit
quamvis magna affectus fame; quin potius ea, ludibrio
habens, lotio conspersit, indignabatur enim huiusmodi
cibos sibi in itinere offerri qui ad lautas accedebat epulas.
Sed, cum in itinere torrentem quendam ita imbribus
auctum offendisset ut sine vitae periculo eum transire
non posset, domum redire constituit. Revertens autem
ieiunus, tanta est oppressus fame ut, nisi pira illa quae
urina consperserat comesset cum aliud non inveniret,
extingueretur.

Haec fabula monet nihil esse contemnendum,
cum nihil sit tam vile et abiectum, quod
aliquando usui esse non possit.

897. Heremita et Mus

Heremita quidam, volens servum suum perscrutari ut
fidem eius cognosceret, murem sub vasculo occultavit
et ait servo, *Ire habeo ad confratres visitandos; tu vero
ad custodiam cellae remanebis et, si quid forte opus est
ut sumas, nil tibi sit prohibitum. Solum autem vas illud
ibi reversum ne tangas, ne removeas. Nolo enim te scire
quid subtus habeat." Itaque, abeunte domino, servus de
re interdicta sibi quaenam esset mirabatur, et visum est
ei quod satis posset rem scire, ita quod magister suus
nesciret. Accedens igitur ad vasculum, dum vas removit,
murem ibi absconditum incautus liberavit. Reversus
ergo tandem heremita, statim de vasis secreto servum

284

interrogavit utrum illud vidisset an non. Et ait servus,
"Vidi quidem, sed melius non vidissem."

898. Medicus et Vetula

Vetula mulier, oculorum morbo laborans, medicum
quemdam, ut eam curaret, accersivit et ingentem
mercedem se daturam promisit si oculorum vitio
sanaret; contra vero, si nil efficeret, nec minimum quid
praebituram. Hoc itaque pacto, quoties medicus ad eius
oculos medendos veniebat, semper aliquid ei furabatur.
Cum illam egregie sanasset, pactam sibi mercedem
postulavit. Sed vetula continuo differt, et medicus

in ius denique ante magistratus eam rapit. Quorum

in conspectu stans ait, «Fateor me ei mercedem, si
bene visum recuperassem, promisisse; sin minus, me
nihil omnino daturam. Ac iste iactat me esse curatam;
ego vero adfirmo contrarium me pati. Nam quando
oculis laborabam, meas tunc opes omnemque
supellectilem domi esse videbam; sed nunc, me videre
ipso dicente, nil prorsus domi cernere possum."

899. Medicus et Mortuus

Medicus aegrotum curabat. Cum hic autem obiisset,
ille ad efferentes dicebat, *Vir iste, si vino abstinuisset
clysteribusque usus esset, profecto minime interiisset."
Tum quidam ex iis, qui aderant, protinus respondens,
^Haud nunc," ait, *O praeclare, oportebat ista te dicere
cum iuvare nihil possunt, sed tunc aegrotum de his
admonere debebas, cum uti poterat."

900. Medicus Imperitus

Medicus imperitus, aegrotum visitans, ceteris nihil
periculi esse affirmantibus sed tantum diuturniorem
fore morbum, eum solus sua ordinaret omnia monebat,
crastinam enim non supervicturum; quae cum dixisset,
abiit. Paulo post, e morbo surrexit aeger, sed plane
pallidus et vix vivens. Medicus obviam factus, *Salve,"

285

inquit, *quomodo se mortui habent?" *Quiescunt,"
respondit ille, ^Lethes aquam epoti. Sed nuper Mors
et Pluto grave quid medicis minitati sunt, eo quod
aegrotos mori non sinant. lamque singulis conscriptis
in eo erant ut te quoque conscriberent, sed ego, iis
advolutus exoransque, verum te medicum non esse
iuravi, sed falso habitum fuisse."

901. Aegrotus a Medico Interrogatus

Aegrotus quidam, quonam modo se haberet a medico
interrogatus, se praeter modum sudasse respondit.
Tum medicus id bonum esse adfirmavit. Rursus

autem de morbi statu ab eodem interrogatus, *Febrili,"
inquit ille, *frigore captus, vehementi nervorum motu
convulsus sum." &Euge, bonum et istud est," medicus
inquit. Cum autem tertio rogaretur, "Sum," ait aegrotus,
^urinae profluvio quam maxime debilitatus." Ac medicus,
"Bonum hoc est etiam," tunc quoque respondit. Demum
vero, cum ipsum familiaris quidam quomodo se haberet
interrogasset, «Ego, amice," ait, nimia bonorum copia
oppressus iamiam pereo."

902. Aegrotus et Uxor Eius

Aegrotabat pauper et in morbi gravissimo periculo, cum a
medicis desperasset, ad opem Deorum confugit, quibus
se, si convaluisset, centum tauros immolaturum esse
promisit. Haec uxor illius, ut prope astabat, cum audisset,
^Unde, mi vir, tantum," inquit, ^ónumerum taurorum
parare possis, si voti convictus sis?" At ille, «Quid tu,
censesne," inquit, *stulta, caelo descensurum qui illud
sacrificium fieri postulet, si ego sanitatem recuperavero?"

903. Aegrotus et Vota Eius

Vir pauper aegrotans haec Diis olim vovebat, *Dii, si
valetudinem recepero, centum boves in sacrificium vobis
adducam." Ipsi itaque, eum experiri volentes, a morbo
protinus liberarunt. Is autem, sanitati restitutus, quoniam

286

bobus omnino carebat, centum boves ex farina subacta
fictos in ara cremavit, aiens, *O Superi, mea ecce vota
explevi." Dii vero, cum de eo poenas sumere vellent,

in somnis oblati, *Ad litus perge," dixere, *et locum pete
quem indicamus, ibique centum auri talenta invenies."
Expergefactus ille, magno cum gaudio in demonstratum
locum se contulit aurumque sibi per viam iamiam
manibus contrectare videbatur. Illic autem cum in
latrones incidisset, ab iisque captus esset, *Dimittite
quaeso," exclamabat, *vobisque mille auri talenta dabo."

904. Fures et Coquus

Duo adolescentes apud coquum aliquid sese simulant
esse empturos. Coquo alias res agente, carnem alter
surripit; dat socio ut sub veste occultet. Coquus,
surreptam sibi carnis partem ut novit, furti utrumque
coepit accusare. Qui carnem sustulerat, per Iovem
iurabat se non habere; qui vero habebat, iurabat se
non abstulisse. ^Me quidem," inquit coquus, "fur latet;
non autem eum latebit per quem iuravistis."

905. Fur et Stultus

Stultus quidam delubrum intravit. Calceos in vestibulo
reliquit et in limine haec verba scripsit, ^Ego, cuius hi
calcei sunt, admodum validus sum, et mox redibo."

Fur calceos abripuit, et ita subscripsit, "Ego sum cursor
velocissimus, nec mihi in animo est redire."

906. Fures et Rusticus

Dum rusticus agnum portaret ad vendendum, quidam
truphator ait sociis suis, Facite quod dicam vobis et
gratis habebimus agnum illum." Et posuit eos in diversis
locis separatim, unum post unum. Transeunte autem
rustico, primus ait, ^Homo, vis vendere canem illum?" At
ille pro minimo reputavit et processit. Cum autem veniret
ubi alius stabat, dixit ille, «Frater, vis mihi vendere canem
illum?" *Domine, noli me irridere; non fero canem sed

287

agnum." Cum autem idem tertius dixisset, coepit rusticus
admirari et erubescere. Quarto autem et quinto idem
dicentibus, tandem opinionibus multorum acquiescens,
ait, Novit Deus quia credebam quod esset agnus, sed quia
canis est, de cetero non portabo illum," et, proiecto agno,
recessit. At illi tulerunt eum et comederunt.

907. Fur et Caupo

Fur quidam in diversoria taberna moratus est. Videns
cauponem nova pulchraque veste indutum, solum ante
ianuam diversorii sedentem, ad eum accessit. Fur coepit
primum hiare, postea in lupi morem fremere. Quapropter
caupo, *Quid hoc," inquit, *&rei est?" Cui fur, *Tibi mox
indicabo, sed primum, ut meas vestes serves peto, eas
enim hic relinquam. Nescio undenam mihi huiusmodi
hiatus oriatur sed si tertia vice hiaverim, repente lupus
fio hominesque devoro." Vix ea fatus erat cum iterum

os aperire ac fremere coepit. His caupo auditis, furem
pertimuit, surgensque fugam arripere volebat. Sed fur
tunica eum detinens, os aperire coepit, ac tertium hiare.
Tum caupo timens ne ab eo devoraretur, relicta penula,
in abditissimum diversorii locum fugit. At, penula eius
rapta, fur discessit.

908. Fur et Paterfamilias

Quidam paterfamilias, cum iaceret nocte in sua domo,
percepit quod fur intendebat intrare domum; et sciens
paterfamilias ea quae fur intendebat, dixit intra se,
*Silebo huic furi, donec videbo quid agat; et dimittam
ipsum, donec congreget omnia quae voluerit. Postmodum
vero exsurgam adversus eum et, ablatis omnibus de manu
eius, percutiam eum fortiter." Fecit itaque paterfamilias,
et siluit illi furi, donec congregavit omnia quae voluit.
Ultimo vero rapuit sopor patremfamilias, et fuit hoc in
bonum furis; et abiit fur in viam suam illaesus. Post haec
vero excitatus paterfamilias et videns cuncta quae acta
fuerant a fure et quia recesserat, cepit conqueri adversus

288

seipsum, et sibi tribuit culpam, sciens sibi non valuisse
scientiam, postquam non exercuit illam.

909. Fur Avarus

Valde exercitatus fur egregiam et quaestuosam operam
quadam nocte dederat, compilatis aliquot divitum arculis.
Itaque auro argentoque refertum sacculum portans,
etiam in pauperis aedes devenit. Quas scrutans, cum
nihil inveniret rerum pretiosarum, in farinarium tandem
vasculum incidit. Ne vacuus autem, contra disciplinam
suam, discederet, ponit sacculum, in illum congesturus
farinam. At paterfamilias, strepitu excitatus de somno et
timens victui suo, in furem, telo arrepto, cum clamoribus
irruit. Ille territus ex aedibus, sacculo relicto, fuga evadit.
At paterfamilias, excusso igne et lumine illato, magnas
praeter spem opes reperit; ille, qui farinam relinquere
noluisset, auro et argento caruit.

910. Fur et Puer

Puer sedebat, flens, apud puteum. Fur causam flendi
rogat; puer dicit, fune rupto, urnam auri incidisse in
aquas. Homo se exuit, insilit in puteum, quaerit. Vase
non invento, conscendit atque ibi nec invenit puerum,
nec suam tunicam, quippe puer, tunica sublata, fugerat.

Interdum falluntur, qui solent fallere.

911. Fur et Mater Eius

Quidam puer in schola, libellum furatus, suae attulit
matri. A qua non castigatus, quotidie furabatur magis
atque magis; progressu autem temporis, maiora furari
coepit. Tandem a magistratu deprehensus, ducebatur ad
supplicium. Matre vero sequente ac vociferante, ille
rogavit ut sibi liceret paulisper cum ea loqui ad aurem.
Illo permisso et matre properante et aurem admovente

ad filii os, dentibus suis matris auriculam evulsit. Cum
mater et ceteri qui adstabant eum increparent, non modo
ut furem, sed etiam ut impium in parentem suam, inquit,

289

^Haec causa fuit exitii mei. Etenim si me castigasset prius
ob libellum quem furatus sum, nil fecissem ulterius; nunc
ducor ad supplicium."

912. Fur et Carnifex

Damnatus quidam furti ad supplicium ducebatur, qui
suam infelicitatem deplorans, Me miserum," inquit, *cui
moriendum, superstite magistro meo a quo hanc artem
didici, quem scilicet plecti oportebat prius." Huic carnifex
"Immo te," inquit, *qui tam male didiceris, inertiae poenas
dare aequissimum est." Cui fur ^At," inquit, *non fuisse
me imperitum furandi confessio mea indicat." *Debueras
igitur," inquit carnifex, "te exercendi finem facere."

gitur, inq ,

Docet fabula optimum esse a malis facinoribus
celeriter desistere, nam quis non peccat in vita
et delictis nullis tenetur? Sed optimus ille est qui
quod fieri non oportet, id facere cito desinit.

913. Pirata et Alexander Rex

Alexander olim cum pirata collocutus, *Quo," inquit,
"jure mare infestas?" *Eodem, quo tu terras," respondit
ille; *ego autem latro vocor, quod mihi una solum
navicula est; tu victor appellaris, quod classes et
exercitus habes. Victorum enim et piratarum maleficia
differunt non meritis, sed magnitudine."

914. Fur et Mel

Puer pravus in tabernam iniit et, dum nemo adest,
aliquantum mellis audaci digito ad os afferebat. Quod

per rimam mercator vidit, et subito ingressus exclamavit,
*Ouis hoc mel venenatum in mensa temere reliquit? Id

de medio tolle! Quod si quis forte gustaverit, merhercule,
peribit Quibus dictis, puer sceleris conscius obstupescit.
Multis lacrimis furtum confitetur. ^Me, precor," inquit,

"^a crudeli morte eripe; quodvis remedium potabo." Homo
cum taeterrimam potionem ex variis medicamentis
composuisset, austera voce dixit, ^Hoc ad faeces quam

290

celerrime exhauri." Puer acerbo vultu potionem rapuit,
exhausit, et excessit. Totum vicum ululatibus complevit.
Qua re doctus postea manus ab alienis abstinuit.

915. Fur et Sicarius

Consociata opera, rem communiter gerebant facinorosi
duo, unus fur, alter sicarius. Quadam nocte venere in
aedes agricolae, ut putabatur non pauperis, cuius cum
non solum aedes compilandas, sed etiam abigenda
animalia fur censeret. Recte," inquit sicarius, ^illo
interfecto, omnia exsequi poterimus." "Prius tamen,"
inquit fur, *bovem unam aut alteram educamus, ut si forte
tumultus oriatur et fugiendum sit, aliquid abstulerimus."
"Non placet hoc mihi," inquit sicarius, "ne paterfamilis
strepitu excitatus eripiatur manibus meis. *At hoc," fur,
"melius est," inquit. "Immo illud," inquit sicarius. Ita inter
rixas, iratus fur, patremfamilias inclamat et vigilare iubet,
ne vitam amittat. Qui, excitatus, etiam res suas servavit.

916. Sceleratus et Daemon

Vir malignus, cum plurima perpetrasset scelera, saepius
captus, et carcere conclusus arctissima et pervigili
custodia teneretur, Daemonis auxilium implorabat,

qui saepenumero illi adfuit et e multis eum periculis
liberavit. Tandem iterum deprehenso et solitum auxilium
imploranti, Daemon, magnum calceorum pertusorum
fascem super humeros habens, apparuit dicens,

"Amice, amplius tibi auxilio esse non possum. Tot enim
loca pro te liberando hactenus peragravi ut hos omnes
calceos contriverim. Nulla mihi superest pecunia qua alios
valeam comparare. Quare pereundum est tibi."

Haec admonet fabula ne existimemus nostra
semper impunita fore peccata.

917. Condemnatus Arbor Eligens

Quidam stultus, condemnatus ad suspendendum,
impetravit quod arborem eligeret ubi suspenderetur.

291

Ductus per nemora nusquam invenit arborem in qua
suspendi placeret, et sic liberatus est.

918. Viatores Duo et Latro

Cum viatores duo simul iter faciunt, unus marsupium
reperit, aureis plenum. ^Eia," inquit alter, *in commune!
Sed ille negat se ullam lucri partem posse dare, et
contendit iure totum uni sibi reservandum, cum ipse
unus sit qui invenerit. Interea latro armatus utrique
occurrit. Tunc nummorum possessor Eia," ait, «dexteram
confer vimque vi repellamus; unus duos non vincet."

At comes pauper retulit, *Non tanti est; quid enim hic
mihi vacuo abripere possit? Sed tu, qui solus bonum
habere volueris, iure solus malum nunc feres."

919. Viator et Corvus

Quidam per agros iter devium carpens, AVE exaudivit
et, moratus paululum, gradum corripuit ut vidit nullum
adesse. Iterum sonus idem ex occulto salutat. Voce
hospitali confirmatus restitit ut, quisquis esset,

par officium reciperet. Cum diu haesisset, errore
circumspectans, et aliquot milium tempus perdidisset,
corvus sese ostendit et supervolans AVE usque ingessit.
Tum, intellegens se lusum, *At male tibi sit," inquit,
"ales pessime, qui festinantis pedes sic detinuisti."

920. Viator et Lapides

"Isti lapides hercle me conficiunt labore gravi," inquit
viator, ^cursumque etiam morantur nec mediocriter!
Cur talem molestiam fero, viam saxosam ingressus?"
Simulque lapides, quotquot obstant, tollere et eiicere
incipit et limitem expurgare, qua pedes facilius sese
agere possint. Sed quis enim fructus hinc demum
vero redit? Is quadruplum laborem trahit, et moram
quadruplam.

Homines saepe malum augent dum stulte volunt
illud minuere quod sufferendum foret.

292

921. Viatores Iuxta Maris Litus

Viatores quidam, iuxta maris litus iter agentes, cum

in editum quemdam locum pervenissent ex eoque
sarmenta procul natantia vidissent, navem magnam
esse arbitrati, restiterunt ut tandem appelleret
exspectantes. At sarmenta a vento acta cum propius
accederent, haud navem amplius, sed scapham
aspicere existimabant. Illa vero ad litus denique delata,
ubi sarmenta esse cognovere, *O quam frustra,"

alter alteri aiebat, "quod nihil erat, exspectabamus."

922. Viatores Duo et Bipennis

Duo una iter faciebant; horum unus repertam bipennem
sustulit. Tum alter hortabatur, ne sic loqueretur ut
diceret, 'Ego bipennem inveni,' sed sic, *Nos invenimus."
Hoc ei, qui sustulerat bipennem, non persuadebatur.
Mox visis quibusdam, qui se insequerentur cum clamore
et concitato cursu, esse eos qui amisissent bipennem
coniiciens, *Periimus," inquit. At alter *Dices," inquit,
"nunc quoque 'fperii,' non 'periimus' - quippe cum
5nvenimus' nolueris dicere, sed inveni."

923. Milites Duo et Latro

Cum milites duo in latronem incidissent, unus profugit,
alter autem restitit et dextera forti sese vindicavit. Latrone
excusso, comes timidus accurrit stringitque gladium;
reiecta paenula, deinde inquit, *Cedo illum; iam curabo
sentiat quos attemptarit!" Tunc qui depugnaverat,

"Vellem modo istis verbis saltem adiuvisses; constantior
fuissem, verba tua vera existimans. Nunc ferrum conde,
et linguam futilem pariter. Ut alios ignorantes fallere
possis, scio ego, qui expertus sum quantis viribus fugias,
quam virtuti tuae non credendum sit."

Haec narratio adsignari debet illi qui re secunda
fortis est, sed re dubia fugax.

293

924. Viatores et Somnia Eorum

Faciebant iter tres communiter, cibosque secum tulere.
Duo contra tertium, consilium ineunt quo sua illum
portione fraudent. "Cibus," inquiunt, *&non satis est
futurus universis; placet igitur nobis eum potiri hoc
solum qui maxime admirabile somnium viderit." Ergo
ad somnum capiendum componunt corpora sua.

Cum dormirent duo illi, fugit tertius et, esuriens, cibum
absumit totum. Postea, experrecti illi duo somnia narrant.
Unus *Quam mirum," inquit, somnium vidi: visus mihi
sum videre arripi magna procella et ante Iovis solium
sisti." Cui alter, ^Et ego vidi me similiter impetu quodam
venti deferri et in Ditis regia constitui." Tertius *At ego,"
inquit, *mihi visus sum videre unum vestrum raptari

in caelum, alterum ad inferos deferri. Numquam igitur
redituros vos esse ratus, cibum comedi totum."

925. Viatores et Pons

Boeotius viator olim una cum Corinthio et Atheniensi
noctu ambulabat. Mox comites ad rapidum flumen
veniunt. Forte altus pons iungebat flumen. Viatores
ascendunt pontem et in aqua sub pedibus imaginem
lunae vident. Ecce," inquit Boeotius, "pulcher caseus

in aqua iacet. Cur nos non praemium deportamus?"
Sine mora Boeotius manibus pontem tenet, et suspendit
corpus super aquam. Deinde Corinthius prehendit crura
amici. Atheniensis habet tertium locum et pedibus
praemium captat. Tum exclamat Boeotius, *Vos tenete
firmiter mea crura, nam manus durum lignum terit."
Simul laxat manus, et omnes in aquam decidunt.

926. Navigans in Equo

Quidam flumen traiecturus, equo insidens navem
conscendit. Cum quis causam percontaretur,
"Festino," inquit.

294

927. Naufragi Duo

Navis quondam, procellosi maris vi allisa ad oram
longinquam, mersis profundo ceteris, rusticum et sophum
eiecerat, potus cibique indigos. Vident iam se fame esse
perituros, et maerent. Mox tamen sophus "Bono animo
es," inquit; ^me duce, fortuna melior sperari potest;
hinc ad urbem proximam cito ambulemus et uberes
scientiae fontes aperiam. Quid malum sit, quid bonum,
quid turpe, quid decorum, gentem barbaram docebo
omnesque sanctis artibus institutos adducam ut suas
opes quascumque participare nobiscum velint." At
rusticus *Alimenta ventri," inquit, *&iam nimis diu inani,
paranda sunt quamprimum; hac ipsa die cenare cupio."
Dixit, simulque proximum petit nemus; ramos defringit
arborum, mundat, ligat, defert in urbem, venales
pronuntiat, vendit, cibosque emit pecunia facta.

Ars optima quae suo domino victum parat.

928. Navigantes et Gubernator

Quidam olim, nave conscensa, maritimum iter habebant.
Cum vero iam in altum processissent, tempestate
vehementi repente exorta, navis iamiam demergebatur.
Quapropter e navigantibus unus, animo deiectus, magno
cum gemitu et eiulatu, deos patrios invocabat, ingentia
munera pollicitus si servarentur. Sedata itaque
tempestate, cum mare quievisset, ad epulas conversi,
summa laetitia gestiebant exsultabantque utpote qui
praeter exspectationem periculum evasissent. Durus vero
gubernator cum esset, ^O amici," inquit, ^sic nos laetari
oportet, quasi rursus, si sors ferat, sit tempestas oritura."

Docet fabula non multum felicitate extolli oportere,
fortunae inconstantiam cogitantes.

929. Navigantes in Eadem Navi Inimici

In eadem navi vehebantur duo qui inter se capitalia odia
exercebant. Unus eorum in prora, alter in puppi residebat.
Orta tempestate ingenti, cum omnes de vita desperarent,

295

interrogat is qui in puppi sedebat gubernatorem,
utram partem navis prius submersum iri existimaret.
Cui gubernator *Proram," respondit. Tum ille, «Iam
mors mihi non molesta est, cum inimici mei mortem
adspecturus sim."

930. Pater et Filii Litigantes

Agricola, filios suos videns quotidie litigantes, iussit
fasciculum virgarum sibi afferri. Quae cum allatae

essent, colligavit omnes in unum fasciculum iussitque
singulos filiorum fasciculum capere et confringere.

Illis vero confringere non valentibus, solvens postea
fasciculum, tradidit singulas singulis eis frangendas
atque, illis statim facileque frangentibus, dixit, "Ita et vos,
filii mei, si unanimes perstiteritis, invictos vos hostibus
praebebitis. Sin minus, ipsa vestra aemulatio opportunam
vos praedam inimicis praestabit."

931. Pater, Filius, et Agrorum Cultura

Rusticus, mortem suam exspectans, cum relinquere
filiis suis divitias non posset, animos eorum ad studium
diligentis agrorum culturae et ad laboris assiduitatem
excitare voluit. Arcessit igitur eos ad se atque ita
alloquitur, ^Mei filii, quomodo res meae se habeant,
videtis. Quidquid autem per omnem vitam reservavi;
hoc in vinea nostra quaerere poteritis." Haec cum dixisset,
paulo post moritur senex. Filii, patrem in vinea alicubi
thesaurum abscondisse arbitrantes, arreptis ligonibus
universum vineae solum effodiunt. Thesaurum quidem
nullum inveniunt; terram vero fodiendo adeo fertilem
reddiderunt, ut vites uberrimum fructum ferrent.

932. Pater et Filiae Duae

Habens quidam duas filias, harum alteram olitori,
alteram vero figulo nuptum dedit. Progressu autem
temporis, olitori iunctam convenit eamque quomodo
se haberet resque eius uti procederent interrogavit.

296

Illa autem, nihil quidem sibi deesse ait, sed hoc unum

se Deos rogare, nempe ut hiems adveniat et imber, eo
nimirum, ut olera abunde irrigentur. Non multo post,

ad alteram quoque, quam figulo dederat, invisendam

se contulit et eam, simili modo, ut se haberet est
percontatus. Cumque illa respondisset se nullius rei
indigere, nisi ut purus aether solque lucidus continuo
esset, ut nimirum fictile opus exsiccaretur, id pater
audiens, *Si tu," inquit, *serenum desideras, tua vero
soror hiemem cupit, cui vestrum meas preces adiungam?"

933. Pater, Filius, et Leo

Quidam senior filium habebat unicum, canum
venaticorum amatorem. Per quietem hunc viderat a leone
trucidari. Territus igitur ne forte eventus aliquando hoc
somnium sequeretur, domum extruxit amoenissimam,
illuc inducens filium. Custos illi aderat assiduus. Ad filii
delectationem domo depinxerat omne genus animalium,
cum quibus etiam leonem. Adolescens, haec inspiciens,
eo magis molestiam contrahebat. Quodam autem tempore,
propius leoni adstans, inquit, ^O fera truculentissima,

in hac domo asservor propter somnium inane patris mei.
Quid tibi faciam?" Et ita dicens, manum incussit parieti,
et offendebat in clavo qui illic latebat. Qua percussione
manus emarcuit et sanies succrevit et febris subsecuta
est et, brevi tempore, mortuus est. Ita leo adolescentem
occidit, patris arte nihil iuvante.

Nemo potest devitare quae sunt ventura.

934. Pater et Filius Discipulus

Iuvenis quidam Zenonem philosophum aliquamdiu
audierat. Deinde praeceptis philosophiae instructus
domum rediit. Tum pater eius *Quid," inquit, ^fili,

te Zeno docuit?" Filius respondit, *Id, pater, ut spero,

ex vita mea perspicere poteris." Ad haec pater, ira motus,
arrepto baculo, tergum eius graviter verberavit. Filius
aequo animo verbera accepit placideque dixit, ^Docuit
me Zeno numquam patri irasci."

297

935. Pater, Filius, et Asinus

Senex cum filio et asello ad mercatum proficiscebatur.
Quidam senem culparunt quod asellum neque pater
neque filius ascendisset. Tum senex filium asino imposuit.
Hoc alii conspicientes, increparunt stultititam senis quod,
filio super asinum posito, ipse, aetate confectus, asellum
sequeretur. Filio deposito, ipse asinum ascendit. Paulo
post audivit alios se culpantes quod parvulum filium
tanquam servum post se traheret. Filium ergo asello
secum superimposuit. Castigatus est inde ab aliis quod
minime aptus est asellus ad tantum onus. Perturbatus tot
variis sententiis, tandem asellum pedibus iunctis ligavit
atque baculo suspensum, suo filiique collo superpositum,
ad mercatum deferre coepit. Omnibus propter novitatem
spectaculi ad risum effusis, ille indignatus, supra ripam
fluminis consistens, ligatum asinum in flumen deiecit
atque ita, amisso asino, domum rediit.

936. Pater, Filius, et Sclavina

Quidam impius homo patrem suum senem faciebat
iacere in stabulo et unam vilem sclavinam dederat ei

ad induendum. Filius autem illius iniqui hominis valde
dolebat de avo suo qui male tractabatur a patre et,
accedens ad patrem, ait, "Pater, eme mihi sclavinam."
Cui pater, *Nonne bonas habes vestes? Quid inde vis
facere?" *Ego," inquit, *illam reservabo ut, cum senueris,
induam te illa, et tibi faciam sicut facis avo meo, patri
scilicet tuo, qui te genuit et nutrivit et quidquid habebat
tibi dedit."

937. Pater Senex Domo Eiectus

Vir quidam, decrepitae senectutis, domo eiectus a filia,

in xenodochio degebat. Conspicatus autem filium illac iter
habentem, eum rogavit ut saltem duo lintea ex rebus suis,
quas tanto sudore paraverat, sibi mitteret. Qui tandem
paternis precibus motus, imperat filio suo puerulo ut
expedita ad avum lintea ferret. Puer sagax, et tali dignus
patre, unum tantum tulit. Increpatus autem a parente

298

quod non duo, ut iussus erat, attulisset, ^Servo," inquit,
"alterum tibi, ut cum decrepitus in xenodochio deges,
illud tibi mittam."

Fabula innuit, qua mente in parentes sumus,
eadem liberos nostros in nos futuros.

O38. Uxor et Vir, Mercatum Facientes

Vir erat et uxor eius qui Deo voverunt quod non nisi in
magnis sollemnitatibus vinum biberent, vel forte cum
mercatum facerent. Cum paucis diebus aquam bibissent,
coepit homo uxori dicere, Non possumus hodie omnino
abstinere; faciamus mercatum ut possimus bibere vinum."
Et vendidit uxori asinum suum. Sequenti autem die dixit
uxor marito, ^Eme asinum tuum et bibemus vinum."

Et ita omni die faciebant mercatum ut vinum bibere
possent.

939. Mulier Puerpera et Lectus

Instante partu, actis mensibus, mulier humi iacebat,
flebilis gemitus ciens. Vir hortatus est ut corpus lecto
reciperet, quo onus naturae melius deponeret. ^Minime
confido," mulier inquit, *malum finiri posse in loco illo
quo conceptum est initio."

Nemo libenter locum recolit qui laesit.

940. Uxor et Vir Ebrius

Cum mulier quaedam ebriosum virum haberet eumque
ab hoc morbo liberare omnimodo vellet, huiusmodi
astutiam excogitavit: ut somno eum ex ebrietate
correptum sensusque expertem mortui ad instar
aspexit, sublatum in humeros ad sepulcretum extulit,
ibique deposito discessit. Cum vero eum expergefactum
nec vino amplius gravem coniecit, ad sepulcretum
reversa, fores eius pulsavit. Vir quis eas percuteret
rogat, sed uxor, *Mortuis cibaria ferens, en adsum ego,"
respondit. Cui ille, *^Non mihi cibum, sed potum, O bone,
potius affer; tristem enim me reddis, dum cibi, non potus

299

mentionem facis." Tunc coniunx, sibi manibus pectus
percutiens, «Heu me miseram," inquit, ^quae ne hoc astu
quidem nihil profui tibi! Nam tu, non modo emendatus
non es, sed peior quoque temetipso evasisti."

941. Mulier Indomita et Vir Eius

Mulier, dum lembo amnem transmittit, sorte acerba

in mediis aquis vitam reliquit. Vir properat corpus
quaerere, lumine iam cassum, quo funeris honos

cineri caro adsit. Turba advenit, quae, casus infandi
nescia, margine amnis letiferi iter fecit. "Vidistisne
meae coniugis vestigia?" inquit. Unus refert, "Non
equidem vidimus ulla; ut mersam invenias, cymba facili
delabere, qua in praeceps unda volvitur vado prono."
^Ne quaeras illic," subridens excipit alter; ^potius
converso lintre viam reflecte. Quantumvis celeri flumine
rapta sit, caput rebelle indomitam retro ire compulit."

942. Mulier et Vir Pediculosus

Mulier quaedam, admodum viro contraria, semper
verbis eius obiurgando refragabatur. Habita semel
cum viro gravi altercatione, maritum pediculosum
vocavit. Ille, ut verbum id retractaret, uxorem
verberibus contendebat. Quo magis caedebatur,

eo plus illa pediculosum appellabat. Vir tandem
verberando lassus, ut uxoris pertinaciam superaret,
per funem in aquae puteum demisit, suffocaturum

se dicens, nisi verbis eiusmodi abstineret. Instantius
perseverabat, etiam in aqua mentum usque constituta,
verbum illud continuans. Tum vir, ne amplius loqui
posset, in puteum demersit, tentans si eam mortis
periculo a verborum pertinacia posset avertere. At illa,
loquendi facultate adempta, digitis exprimebat; nam
manibus super caput erectis, atque ungulis utriusque
pollicis coniunctis, saltem quod potuit gestu, viro
pediculos obiiciebat; unguibus enim digitorum
pediculi sic occiduntur.

300

943. Uxor Morosa et Vir Eius

Erat nupta cum quodam mulier iracunda et morositate
intolerabilis toti familiae. Hic cognoscendi cupidus utrum
suane tantummodo, an etiam paterna domus ferre illam
nequiret, bona cum gratia quasi magna res agatur, ad
patrem eam remittit. Post dies non multos revocatam
interrogat quam recte sibi cum familia paterna
convenisset. *Bubulci," inquit illa, ^et pastores mihi visi
sunt offendi mea praesentia." Ibi vir, exclamans, *Mulier,"
inquit, *si gravis et invisa iis fuisti qui prima luce domo
egrediuntur et eadem postrema revertuntur, quid de aliis
suspicandum cum quibus totus dies versata es?"

944. Uxor et Vir Ovum Pariens

Vir quidam experiri volens an uxor commissa tegeret,
^Uxor," inquit, ^nmagnum portentum mihi hac nocte
contigit (cum illa enim cubans hoc dicebat) quod
enarrarem, si a te non efferri arbitrarer." Cui uxor, *Potius
mortem mihi paterer inferri quam aliquid contra tuam
voluntatem efferrem." Tunc maritus quasi verbis illius
fidem haberet, *Peperi," inquit, *hoc ovum" (dormitum
enim proficiscens ovum secum attulerat); ^sed cave si me
amas, ne cui hoc dicas. Tute enim nosti, quanto dedecori
mihi esset, si ex viro gallina factus dicerer." Vix ergo
aurora rutilante, commatrem conveniens, narrat maritum
duo ova peperisse. Illa vero alteri mulieri compatrem
suum tria ova enixum esse. Quid multis moror?
Antequam sol occideret, per totam urbem, vulgatum est
hunc hominem ad quadraginta ova peperisse.

945. Vidua et Miles

Mulier, privata viro suo, coepit flere, capillos detrahere,
in tantum dolere ut nec prece nec minis vellet a tumulo
defuncti recedere. Miles igitur, custodiens latronem
suspensum, sitiens, venit ad illam, petens aquam. Qui
cum inquireret causam maeroris et illa ei diceret, coepit
eam consolari. Cumque ille frequentaret, et aliquando
rediret ad patibulum et tum rediret ad eam, tantum fecit

301

quod ipsum mulier adamavit. Accidit autem ut latro
sibi furaretur. Quo cooperto, venit ad mulierem,
damnum suum et periculum narrans. Quae dedit
consilium ut maritus suus a terra extraheretur et
loco furis suspenderetur. Cum diceret miles quia latro
amiserat dentes anteriores, mulier, accepto lapide,
confregit dentes mariti sui et fecit suspendi.

946. Vidua et Arator

Mulier quaedam, cum recenter suum virum sepelivisset,
quotidie ad tumulum profecta, plorabat. Arans autem
quidam, non procul a sepulcro, amore captus est mulieris
et, derelictis bobus, ivit et ipse ad tumulum ac sedens una
cum muliere plorabat. Cum illa rogaret curnam et ipse sic
Iugeret, *Quoniam et ego," inquit, *decentem mulierem
sepelivi. Si igitur in eadem incidimus mala, curnam
invicem non coniungimur? Ego etenim amabo te ut illam,
et tu me rursus ut tuum virum." His persuasit mulieri,

et convenerunt. Interim autem fur profectus et boves
solvens abegit. Ille autem reversus, non inventis bobus,
plangere vehementer instituit. Profecta igitur et mulier

et lamentantem inveniens inquit, "Iterum ploras?"

Et ille ^Nunc;" ait, *vere ploro."

947. Vidua et Asinus Viridis

Vidua quaedam, coelibatum exosa, nubere cupiebat sed
non audebat, verita vulgi irrisiones, qui maledictis eas
solet incessere quae ad secundas transeunt nuptias. Sed
commater eius quam contemnendae essent populi voces
hac arte monstravit. Iussit enim asinum album, quem
vidua habebat, viridi colore depingi et per omnes urbis
vicos circumduci. Quod cum fieret, tanta admiratio

ab initio omnes invaserat ut non solum pueri, verum
etiam senes hac re insolita moti, asinum animi gratia
concomitarentur. Deinde, cum huiusmodi animal
quotidie per urbem duceretur, desierunt admirari.
"Itidem," inquit ad viduam commater, "eveniet tibi.

302

Si enim virum acceperis, per aliquot dies eris fabula vulgi.
Deinde hic sermo conticescet."

948. Virgo et Iuvenes Duo

Virginem unam exspectebant iuvenes duo, sed
locuples tandem formam pauperis vicit. Ut nuptiarum
dies advenit, turba concurrit frequens et Hymenaeus
coniugalem facem praefert. Pauperi autem asellus erat,
qui solebat domino suo quaestum deferre, et puellae
parentes casu illum conducunt ut eam vehat. Repente,
Veneris misericordia, caelum ventis movetur, intonat
fragor, et lux rapitur oculis; grandinis vis trepidos
comites dissipat, quemque cogens sibi praesidium
petere fuga. Asellus tectum notum subit et voce magna
sese venisse indicat. Procurrunt pueri, pulchram
virginem aspiciunt et admirantur; deinde domino
nuntiant. Ubi nuntiatum est, pauper, gaudio recreatus,
Baccho hortante et Venere, dulces perficit nuptias.
Filiam quaerunt parentes per praeconem; locuples
coniuge amissa dolet. Postquam populo innotuit quid
actum esset, omnes caelitum favorem comprobarunt.

949. Rhodopis et Aquila

Rhodopin meretricem omnium Aegyptiorum ferunt
pulcherrimam fuisse. Cui aliquando lavanti, Fortuna
(inopinatorum atque inexspectatorum amans) contulit
munus non isto animo, sed venustate dignum. Cum enim
lavaret atque vestimenta famulae custodirent, aquila
devolans alterum calceum abstulit eumque secum
deportavit Memphim, iudicium exercente Psammeticho,
et in eius sinum calceum iniecit. Psammetichus, miratus
pulchritudinem calcei et fabricationis artem atque
concinnitatem et avis factum, mandavit ut per universam
Aegyptum quaereretur femina cuius is calceus esset,
eamque inventam in matrimonium accepit.

303

950. Puella Superba

Puella superba sperabat sponsum iuvenem, scitum,
venustum, elegantem, nec frigidum; insuper divitem,
nobilem, et ingeniosum. Accedunt proci insignes; hos
minoris facit puella. *Mene," inquit, *hoc vile genus!
Delirant! Me pudet!" Huius ingenio deerant gratiae;

illi nasus turpis. Modo hoc, modo illud arguitur. Exactis
divitibus, prodeunt mediocris fortunae viri. Illa deridet.
"Benigna sum," inquit, *quae aequo animo excipio tales.
Existimant me angi multum ut nubam; verum caelibem
hilaremque vitam dego." Dum puella his dictis sibi
indulget, forma deteritur annis; amatores abeunt. Unus
et alter effluit annus; advolat aegritudo animi. Quotidie
elapsos sensit risus, iocos, deinde amores. Muta voce
quoties aiebat speculum: "Viro nubere propera." Praeter
omnium exspectationem, haec nupsit tandem ignobili
imbecillique viro, quem vix captare potuit suis artibus.

951. Mulier et Speculum

Mulier quae pulchra fuerat, cum senesceret, turpicula
esse incepit. Amabat tamen, ut prius, in speculi sui
laevitate se inspicere, at iam nulla imago inde remittitur
quae eius animo non suggerat augurium triste de
omnibus Venerum et leporum reliquiis, iam ruinae
proximis. Illa ingemiscit, lacrimat, mox irascitur, et,
stultissimo vindictae amore furens, speculum nimis fidele
effringit. Quo tamen, quo denique res ipsi redit? Speculi
quidem fragmenta innumera per pavimentum iacent, sed
ipsa totidem specula sunt, quae singula turpitudinem
suam dominae obiiciunt.

Homines, dum vitia quaedam abscondere volunt,
saepe faciunt ut ea clarius appareant.

952. Concubinae Duae

Senex, cuius caput respersum iam erat canis, habebat
concubinas duas, moribus et aetate dissimiles, nam altera
iuvencula et lascivior, altera aetate provecta et severior

304

erat. Ut igitur ad harum alteram forte accesserat, ita
crines non similes suis dormienti vellebantur. Carpebat
enim iuvencula albos, senior vero nigros. Tandem ille
calvo capite omnibus risui fuit.

953. Anus et Amphora

Anus amphoram epotam iacere vidit, quae adhuc e testa
nobili odorem iucundum, Falerna faece, late spargeret.
Postquam avida totis naribus odorem traxit, ^O suavis
anima," ait, *quale bonum in te dicam antehac fuisse,
cum tales sint reliquiae!"

954. Servus Piger

Servus piger erat qui numquam de lecto suo nolebat de
nocte surgere. Sed, cum diceret ei dominus, *^Surge et vide
si pluat," ipse de loco suo canem, qui custodiebat domum
exterius, vocabat et, si eum complutum sentiebat, dicebat,
*Domine, pluit," simulans se de lecto surrexisse. Cum
autem diceret ei dominus, "Surge et vide si habemus
ignem," vocavit catum et, quando sentiebat eum calidum,
dicebat *Domine, satis habemus de igne." Dominus autem
eius, mane surgens, inveniebat quod ostium tota nocte
fuerat apertum et, cum quaereret cur ostium non
firmasset, respondebat, ^Quare clauderem de nocte

cum in mane oporteret me ipsum aperire?"

955. Servus Nihil Faciens

Vir quidam verberibus castigabat servum maxime ob
pigritiam. Hic clamare coepit, *Cur me verberas? Nihil
enim feci." At *Propter id ipsum," respondit herus, "te
verbero, quod nihil fecisti."

956. Servus Aethiops et Dominus Eius

Aethiopem emit aliquis, persuasus colorem ex negligentia
eius qui prius habuerat contractum esse. Cum vero
domum duxisset, omnia quidem ei adhibuit purgamenta
omnimodisque lotionibus conatus est ad pristinum, ut

305

putabat, nitorem reducere. Sed cum colorem transmutare
non posset, morbum novo labore attulit.

957. Servus et Asinus

Servus cuiusdam agricolae asinum domini sui ex alta
rupe praecipitem dedit, ne quotidie huc et illuc illum agere
cogeretur, mentitusque est domino illum sponte sua se
deiecisse. Ob hoc dominus servum compellebat omnia
humeris suis ferre quae ante asinus portabat. Quod
servus nequam animadvertens, *Male," inquit, ^mihi
consului, cum innocentem conservum meum peremi,

qui me tanto labore levabat. Iuste nunc plector."

958. Servus Fugitivus et Pistrinum

Fugitivum servum aliquantisper quaesitum conspexit
quodam tempore dominus. Quem dum sequitur ut
retraherent ad se, ille, poenae metu et conscientia delicti
territus, fugiebat atque in pistrinum quod proximum esset
sese abdebat. Ibi dominus, ipso invento, *Quonam,"
inquit, *in loco deprehendi magis idoneo potueras?"

959. Servus et Dominus Eius Incensus

Homo quidam, ira contra servum incensus, *Non," inquit,
"jn pistrinum ego te detrudam, sed Olympiam ducam."
Putabat enim ille, ut par est, multo durius esse
supplicium si Olympia spectans a radiis solaribus
conqueretur quam si in molam ad molendum dederetur.

960. Servus Profugiens et Aesopus

Servus, dominum naturae asperae profugiens, Aesopo
occurrit, notus e vicinia, qui ei inquit, ^Quid tu confusus?"
"Pater, namque dignus es hoc nomine appellari, clare

tibi dicam, quia tuto apud te querela deponitur. Plagae
supersunt, desunt mihi cibaria. Subinde ad villam sine
viatico mittor. Si domi cenat, totis noctibus persto; sive
vocatus est, ad lucem in semita iaceo. Libertatem emerui;
canus servio. Si mihi ullius culpae conscius essem, aequo

306

animo ferrem. Satur numquam factus sum et insuper
saevum dominium infelix patior. Propter has causas
et quas promere longum est, abire quo pedes tulerint
destinavi." *Ergo," Aesopus inquit, *audi: cum nil mali
feceris, haec incommoda experiris, ut refers. Quid

si peccaris? Quae te passurum putas?" Tali consilio

a fuga deterritus est.

961. Puer et Praeceptor

Puer, osor litterarum, in ludum litterarium a patre
deductus, nullis magistri blanditiis induci poterat ut
primam alphabeti proferret litteram. Tum praceptor *Aperi
os," inquit, ^quod huius litterae exigit enuntiatio." Ille vero
hiabat, sed absque voce. Praeceptor, videns laborem suum
irritum (neque enim puerulum ac novitium verberandum
censebat) iubet eum inter condiscipulos sedere, eos
monens ut illi persuadeant hanc vel saltem litteram
efferre. Tum condiscipuli pro virili quisque eum
hortabantur, dicentes, ^Estne tantus labor A dicere?"

At puer versutus Non est," inquit, *arduum dicere A,

sed si A dicerem, vellet ut B dicerem, et C. Non erit

ea vis praeceptori patrique ut discam."

Fabula indicat nolentes discere, a nemine
posse compelli.

962. Puer et Paedagogus

Puer ad fluminis profundi oram ludens pede lapsus est.
At salix opem dat, prensa labentis manu, et eum
pendulum sustinet ne pereat in undae voraginem mersus.
Paedagogus, cum huc venisset, inquit, "oIstos nebulones
meos sic evagari! Hoc sinam? Sic mihi non obsequi! Hoc
patiar? Te quidem periculo praesenti eripiam, ludio
proterve, at profecto non feres impune. Namque te modo,
simul ac domum reduxero, flagris perbelle admonitum
dabo, quantum satis erit ut facti memineris diu." Puer,
diro flagrorum metu externatus, salicem relinquit et
perit, fluctu obrutus.

307

Libido magis increpandi quam iuvandi
quoddam paedagogorum genus permovet.

963. Puer Avidus et Bellaria

Vas vitreum, satis quidem capacis alvi at gutturis paulo
arctioris, nuces servabat, saccharo tenaci circumlitas.
Quorum corticis albicantis illecebras cum claustra
pellucida foras transmitterent, puer tantam bonorum
copiam simul adspicit, simul accedit, fruendi cupidus.
Manus vacua facile descendit quo properat; evadere
autem iam nimis plenam non potest. Ille praedam quam
tenet amittere negat. Obstinatus pugnat, et nil proficit;
flere ergo coepit. Aliquis pervicaciam stultam miseratus
ait, ^Si tot simul capessere velis, tibi nullam habere fas
erit; sed si singulas sumpseris, omnes habebis."

Cupiditas nimia ipsa sibi semper nocet.

964. Puer Viscera Vomens

Ingurgitarat se puer visceribus festo die quodam. Quae,
cum non posset concoquere alvus, frusta horum ille
evomebat. Tum ^O mea mater," territus exclamat, *viscera
evomo." Cui illa ^Recte, mi fili," inquit, ^non enim tua,

sed aliena ista bubula vomis."

965. Puer et Nux Castanea

Puer quidam nucem castaneam forte repererat;
coquendam cineri fervido statim commisit. Illa, ubi aestus
non tolerabiles sensit, cruciatus suos stridore querulo
indicare coepit. At puer immisericors, nihil motus quin

et aspere iocans, dixit, ^Ego scio qua ratione naenia ista,
sine modo funebris, comprimi possit," et simul prunarum
copiam cineri super addidit. Nux misera, iniquis ardoribus
evicta, cortice dissoluto, crepuit. Sed non inulta: sic rupta,
magno enim nisu se sustulit, et ipsas prunas expulit in
faciem et oculos imprudentis, non sine genarum damno

et luminum periculo.

Hostis metuendus qui furit, vel dum perit.

308

966. Pueri Duo

Pueri duo, alter stultus, alter autem callidus, in commune
aliquot nuces invenerant. Quas cum callidus fregisset,
putamina cassa stulto dedit et nucleos sibi sumpsit.
Frustra ille experitur quid hoc quod tenet prodesse queat,
et intellegit sese deceptum. At dixit, ^Me non decipiet
ultra! Fraudem eius probe ulciscar, si qua fors ferat."
Postmodum cum hi ambo die quodam oleas similiter
reperissent, puer qui pari dolo fallaciam nuper sibi factam
corrigere cupiebat inquit, «Id quod intra est, da mihi; tibi
tolle quod est extra." Socius in sinu gaudet et, illico
iubenti morem gerens, carnem oleaginam, dulcem cibum,
sibi capit et misello ultro tradit nucleos duros.

Nil usus adiuvat, ubi deest prudentia.

9677. Pueruli Duo Fratres

Natura et communis vitae usus fratres duos puerulos
amore mutuo coniunxerat. Unus amborum forte tentatus
est levi brevique morbo; venam tamen secari oportuit, sic
medico iubente. Quod videns, alter protinus adflere
coepit. Secum reputans, aeger ait, ^At iste motus pius
misericordiae mihi placet; nunc intellego me ab eo amari,
magis etiam quam credidi." Postridie, cum salus prima
rediisset, germanum adspexit crustulorum copia
instructum; rogat ut partem sibi dare velit. Ille vero negat.
"Ouid? Mihi lacrimas pias heri dedisti," ait, *et nunc
crustulum negas?" *Nego vere," alter ait; "Natura dat
lacrimas, non crustula."

Nota speciosa sanctam amicitiam saepe testatur,
at raro res ipsa fidem facit.

968. Adolescens Piger

Cum adolescentis pigritiam culparent socii quod tamdiu
in lecto maneret, ridens respondit, Adsunt enim mihi
mane, cum expergiscor, duae muliebri habitu vestitae,
Industria et Pigritia. Quarum altera surgere hortatur et
aliquid operis facere neque diem in lecto terere; altera,

309

priorem increpans, quiescendum inquit et propter frigus
in lecto permanendum neque semper laborandum. Dum
hae inter se diu disputant, ego, aequus iudex, audio
disputantes. Hinc fit ut surgam tardius, litis finem
exspectans."

969. Iuvenis et Vir Senex

Vir decrepitae senectutis irridebatur a iuvene quodam ut
delirus quod arbores insereret, quarum non esset poma
visurus. Cui senex ^Nec tu," inquit, ^ex iis, quas nunc
inserere paras, fructus fortasse decerpes." Nec mora;
iuvenis ex arbore, quam surculos decerpturus ascenderat,
ruens collum fregit.

Fabula indicat mortem omni aetati esse communem.

9'70. Calvi Duo et Pecten

Calvus forte pectinem invenit in trivio. Accessit alter,
aeque pilis defectus. *Heia," inquit, ^in commune
quodcumque est lucri!" Ille praedam ostendit et adiecit
simul, ^Superum voluntas favit; sed Fato invido carbonem,
ut aiunt, pro thesauro invenimus."

Quem spes delusit, huic querela convenit.

971. Calvus et Crines Alieni

Subita aura sustulit crines mentitos calvi equo vecti.
Comites rident; ipse quoque ridens ait, *Quid mirum est
si crines, qui non erant mei, abierunt? Illi enim abierant,
qui prius Natura mei fuerant."

9'72. Senex et Cani Tincti

Quidam aetate provectus venit Lacedaemonem. Cum vero
et alias turgeret superbia, et senectutis suae eum puderet,
canos occulere conabatur tinctura. Itaque cum in
conspectum Lacedaemoniorum prodisset, ostenso

tali capite, exposuit quorum gratia venerat. Consurgens
itaque rex Lacedaemoniorum, *Quid," inquit, *hic sani

310

diceret, qui non animum tantum gerit mendacem,
sed etiam caput?"

973. Iactator et Aesopus

Cum Aesopus sophus Phryx forte vidisset victorem
gymnici certaminis iactantiorem, interrogavit an
adversarius plus nervis valuisset. Ille ait, ^Ne istud
dixeris; multo maiores vires meae fuere. *Stulte," inquit,
"quod decus meruisti ergo, si tu fortior minus valentem
vicisti? Ferendus esses, si diceres te arte eum superasse
qui te melior viribus esset."

974. Iactator in Patriam Reversus

Homo quidam, reversus in patriam, unde aliquot abfuerat
annos, ubique gloriabatur iactabatque praeclara sua
facinora. Inter alia narrabat in insula Rhodo saliendo se
vicisse optimos in hac exercitatione artifices. Ostendebat
etiam spatii longitudinem quam praeter se nemo potuisset
saltu superare, cuius saltus testes se habere universos
Rhodios dicebat. Tum unus ex adstantibus *Heus tu,"
inquit, *si vera narras, nihil opus est istis testibus.

Hic Rhodum esse puta, hic salta."

975. Iactatores Duo, Atheniensis et Thebanus

Civis Atheniensis cum Thebano cive viam carpebat
communiter et, ut fit, confabulabatur. Sermoque cum
flueret, ad heroas usque delapsus est, prolixum quidem
cetero argamentum, nec necessarium. Tandem Thebanus
natum Alcmenae hominum maximum et nunc deorum
quoque esse praedicabat. Qui autem Athenis oriundus
multo praestantiorem Theseum fuisse reponebat, cum
sortem vere divinam esset sortitus, servilem Hercules. Et
ita locutus vincebat; disertus enim fuit rhetor. Alter vero,
non aequa, quippe Boeotus, oratoriae concertationis arte
pollens, rude Musa dixit, ^Desine. Vincis. Igitur nobis
Theseus irascatur, Atheniensibus Hercules."

311

976. Alexander et Lacedaemonii

Alexander, superato Dario et Persarum regno in suam
potestatem redacto, sapiens altum et, ob prospera fortuna
qua tum usus fuerat, divinos spiritus gerens, Graecis
scripsit, ut se deum facerent; satis equidem stulte, neque
enim quae natura ei largita non fuerat, haec ab hominibus
petendo consequebatur. Itaque, aliis aliter statuentibus,
Lacedaemonii decretum eiusmodi fecerunt: ^Quoniam
Alexander deus esse vult, esto deus." Laconice simul et
patrio more redarguentibus Lacedaemoniis stuporem et
vecordiam Alexandri.

9'77. Annon et Aves

Annon Carthaginensis prae nimio fastu, noluit intra
hominum septa permanere, sed praestantiorem de se
famam evulgare statuit quam natura, quam sortitus erat,
pateretur. Itaque plurimas aves ad perdiscendas cantiones
idoneas coemit, et in tenebris obscuroque aluit, solumque
unam cantilenam eas docuit, ANNON EST DEUS." Quae
cum haec una dumtaxat audita voce, eam complexae
essent consuetudinem, aliam alio in diversas plagas
dimisit, arbitratus hoc avium carmen de se vulgatum iri.
At illae semel alis solutae, libertatemque adeptae, et ad
consuetum sibi victum reversae naturalem cantum
ediderunt, et avium modulationes recoluerunt, longo vale
Annoni doctrinaeque, qua in servitute fuerant imbutae,
dicto.

9'78. Zoilus

Zoilus *canis rhetoricus" nominatus est. Erat is talis:
barbam promissam alebat, caput usque ad cutem
radebat, pallium supra genua pendebat, studiosus
male loquendi, ferendis litibus operam sedulo dabat;
contumeliosus denique et ad reprehensiones proclivis
erat miser ille. Et cum rogaret ab eo quidam eruditus
vir, quamobrem omnibus male loqueretur, *Quoniam,"
inquit, *male facere cum velim, non possum."

312

9'79, Avarus et Leo Aureus

Timidus una et avarus, leone aureo reperto, seipsum sic
alloquebatur, ^Quis modo sim nescio, et quid agam ignoro,
ita sum mente animoque deiectus. Hinc me auri copia,
hinc timor rapit. Quae fors igitur, quisve deorum aureum
leonem effinxit? At nunc meus animus in praesentia sibi
ipsi adversatur. Amat enim aurum sed metuit, ne auro
insidiae subsint. O Fortuna, quae te mihi praebes, neque
frui permittis! O iniucundus thesaurus! O inutilis gratia
deorum! Quomodo nunc utar? Quid consilii capiam?
Profecto domum abibo, domesticos accersam, quorum
numero et auxilio fretus hanc auri massam hinc
asportabo, ac simul procul spectator ero."

980. Avarus et Montes Aurei

Cum audiisset quidam esse in India montes aureos,
summo cum labore et per ingentia pericula illuc contendit.
Quo cum tandem pervenisset, reperit obsideri illos, et
custodiri aurum a gryphibus et montes esse inaccessos.
Deplorans igitur iter tempusque perditum, et se afflictum
ambulando, ita cum dolore et labore aliquanto magis
molesto quam accessionis fuerat, inanis domum
revertitur.

Imprudentes saepe appetunt ea, quibus
neque potiri neque frui possunt.

981. Avarus et Fur

Avarus quidam, suis omnibus bonis divenditis, auri
massam emit eamque iuxta domus parietem profunda
in fovea depositam summa cura servabat, accedensque
continuo revisebat. Operarius autem quidam, qui eodem
in loco versabatur, cum ipsum eo frequenter ire atque
redire animadvertisset, statim quid rei esset intellexit.
Olim itaque, postquam inde avarus discessit, eam auri
massam subripuit. Reversus ille ac locum vacuum
conspicatus, flere protinus atque capillos sibi vellere
coepit. Quem ita se discruciantem cum quidam vidisset,

313

ubi rei causam agnovit, "Ne doleas," inquit, "sed lapidem
cape, eodem in loco reconde et aurum ibidem esse finge
tibi; auro enim, nec tum cum aderat, utebaris."

982. Avara et Gallina

Vidua habebat avem, quae ei quotidie unum pareret
ovum. Largius ergo istam incepit alere, existimans fore ut,
abundantius nutrita, duo pareret ova. Avis contra, nimiis
alimentis facta obesior, ne unum quidem, ut antea, eniti
potuit ovum.

Qui maiora concupiscunt, parva quae possident
saepissime solent amittere.

983. Avarus Agros Custodiens

Vir quidam extremae avaritiae emit praedia admodum
feracia et omni fructiferarum arborum genere referta, quae
priori domino amplissimos fructus reddebant quamvis
immunita essent et cunctis viatoribus pervia. Ratus igitur
novus dominus, si melius coleret et diligentius custodiret,
uberiores fructus se inde capturum. Optime colere coepit
et densis vepribus et parietibus clausit custodesque
diligentes apposuit. Verum post hanc diligentem
custodiam agri parum fructus illi reddebant. Consultus
autem Deus unde hoc accidisset, ita respondit:

IPSE MALI TANTI CAVSA ES, QVI SEPIBVS AGROS
PARIETIBVSQVE ARCTIS OBSTRVCTOS VNDIQVE SERVAS;
MVLTA DEDI QVONDAM, QVIA MVLTI MVLTA PETEBANT;
VNI SERVIT AGER TIBI NVNC, CVR TANTA REQVIRIS?

Fabula indicat liberali viro Deum multa largiri,
quo multorum indigentia valeat subvenire.

984. Avarus et Poma Marcescentia

Vir avarus plurima pulcherrimaque poma collegerat,
qualia in hortis Alcinoi et Hesperidum fuisse poetae
fabulantur. Quae ita parce edebat ut, nisi corrumpi
inciperent, non esse auderet. Huius filius, oppido
liberalis, sodales suos ad pomaria saepe ducebat,

314

dicens, "Accipite ex his quae vultis omnia, praeter
marcescentia; illa enim pater meus in secunda mensa
semper sibi iubet adferri." Huic praecepto illi libenter
obtemperabant.

Fabula indicat homine avaro nihil esse miserius,
quia aliis custodit quae ei Deus fruenda concessit.

985. Avarus et Invidus

Avarus et invidus orabant Iovem; Apollo mittitur ut
eorum votis satisfiat. Qui utrique dat liberam optandi
facultatem, hac conditione ut quodcumque alter petiisset,
alter idipsum acciperet duplicatum. Haeret diu avarus
petitque non pauca, et duplum accepit socius. Invidus
tandem hoc petivit ut ipse uno privetur oculo, laetus
socium mulctandum esse utroque.

Avaritiam nihil satiare potest, at invidia nihil est
dementius quae, dummodo alteri noceat,
sibimetipsi imprecatur malum.

986. Avarus, Ignis Repertor

Qui primus ignem reperit, vivido splendore eius captus,
in sinus suos illum recondidisse fertur ne cum ceteris
hominibus tanti boni vim communicare cogeretur. At
ignis, sic reconditus, amatoris sui viscera sensim peredit.

Fabella notat avari pectori vitium; simul indicat
ipsi quam noxiae sint opes.

98'7. Avarus et Aureorum Sacculus

Vir quidam avarus, qui ingentem aureorum acervum
male partum relicturus moriebatur, interrogabat
sacculum nummorum, quem morienti sibi iusserat
afferri, quibus voluptatem esset allaturus. Cui
sacculus *Heredibus," inquit, «tuis qui nummos

a te tanto sudore quaesitos in scortis et conviviis
profundent, et daemonibus qui animam tuam
aeternis suppliciis mancipabunt."

315

Haec indicat fabula stultissimum esse in iis
laborare quae aliis gaudium, nobis autem
sint allatura tormentum.

988. Avarus Moriens et Amici Eius

Vir avarus, moriens, cum tunc demum intellegeret

nihil secum laturum, vertit se ad amicos et propinquos
quos praesentes cernebat, dicens, *Disce a me, qui

omne vitae tempus struendis opibus incubui ne nimium
studeatis congregare divitias. Ex tot enim terrae iugeribus,
et tam pretiosis vestibus, quas tanto sudore paravi,
quinque pedum fossam, et linteamen unum, quo

mortuus tegatur, possidebo."

989. Divitiae Regis

Rex erat dives et potens valde, quem cum quidam
miraretur et felicem diceret, rex sapiens illum sedere
fecit in loco valde eminenti, super cathedram quae
minabatur ruinam, magnumque ignem subtus cathedram
accendi fecit et gladium cum filo tenui super caput
sedentis suspendi. Cumque fecisset apponi copiosa

et delicata cibaria, dixit ei ut comederet. At ille,
*Ouomodo comedere possem, cum in summo periculo
sim constitutus et semper timeam ruinam?" Cui rex ait,
"Et ego in maiori periculo sum constitutus, in cathedra
ruinosa residens, timens gladium divinae sententiae et
ignem gehennae. Quare ergo tu dixisti me felicem?"

990. Dives et Thesaurus Eius

Vir quidam admodum dives, thesaurum in silva
infoderat, nemine praeter compatrem cui plurimum
fidebat conscio. Sed cum paucis post diebus ad eum
visendum accessisset, reperit effossum atque ablatum.
Suspicatus igitur id quod erat a compatre sublatum,
eum conveniens, "Volo," inquit, *compater mi, mille
aureos, ubi thesaurum abdidi, adhuc infodere."
Compater, cupiens plura lucrari, retulit reposuitque

316

thesaurum. Quem cum verus dominus paulo post
accedens reperisset, secum domum tulit, conveniensque
compatrem, inquit, ^Fidefrage, ne sumas inanem laborem,
ut ad thesaurum accedas; amplius enim non invenies."

Fabula indicat quam facile sit virum avarum
spe pecunia decipere.

99]. Divitiae et Simulacrum Sacrum

Quidam, domi suae, consecrata nescio cuius divi
lignea statua, colere hanc et sertis ornare assidue
solebat et petere ab hac divitias et opes. Sed hoc

cum frustra longo tempore fecisset (non modo enim
non augebatur res ipsius, sed etiam diminuebatur),
iratus tandem, apprehensum pedibus simulacrum
terrae inflixit. Illiso autem forte in saxum capite
effractoque, magna vis auri effunditur quod in eo
fuerat inclusum. Hoc colligens, ille "Magna est," inquit,
"perversitas tua, dive, qui venerantem te neglexeris et
affligentem ditaveris."

992. Dives et Lyra Eius

Graeculus olim lyram optimam coemerat, unde sonos
suaves elicere didicerat. Ex nervis autem bubulis, quibus
omnis lyrae suavitas bene canora vigebat, unus demum
attritus rumpitur ac perit. Quod damnum ille ut reparet
ad novam et inusitatam viam sibi recurrendum putat:
sibi in sinu plaudens, nervum ruptum amovet et, amens,
chordam reponit argenteam. At mox paenituit, namque
plane contigit ut lyra priorem symphoniam amitteret.

993. Dives et Praeficae

Dives quidam, duas filias habens, altera earum
defuncta, praeficas mercede conduxit. Tum vero
altera sic matrem alloquitur, ^Heu nos miseras,
quae flere nescimus, cum nobis tale infortunium
contigerit. Hae vero, licet nulla nobis necessitate
coniunctae, sic vehementer pectora tundunt ac

317

lugent." Cui mater *Ne mireris, filia," respondit,
*si tam flebiliter istae lamentantur; id enim
nummorum causa tantummodo faciunt."

994. Gulosus et Olla Pretiosa

Gulosus erat qui ventri serviebat. Cum igitur olla
conqueretur in caupona, tamtisper delectabatur et
seipsum odore pascebat. Cum vero magis magisque

ei appetitus insurgeret, et natura superaret (natura,
O Dii, nequissima!), non amplius hoc sustinens iussit
puerum ollam emere. Qui cum responderet cauponem
eam magno pretio vendere, ^Hoc suavior," inquit,

"et iucundior erit quo maiori pretio eam emero."

Sunt haec etiam memoriae prodenda non ut ad
imitationem eorum inducamur, sed ut fugere et
declinare possimus.

995. Dives et Vidua

Quidam dives multas habuit vaccas, et erat quaedam
vidua eidem proxima, unam tantummodo habens vaccam
pinguem; quam dives ille concupiscens ait servo suo,
"Ecce vidua illa pinguissimam habet vaccam, vade et
adduc mihi illam." Qui, praeceptum domini sui faciens,
domino suo illam adduxit; qui iussit eam interfici, quia
pinguis erat, fecitque partem decoqui, partemque assari,
et ad prandium suum deferri. Sed, primo morsello inde
assumpto suffocatus, ille dives interiit.

996. Divitiae et Homines Duo

Quidam, inopia perditus, statuit mori. Laqueum aere
quod superfuit paravit, collo alligavit, et clavum semirutae
domus parieti fixit, unde pendens litteram longam ex se
faceret. At cum paries, ponderi sustinendo impar, in
ruinam propensus foret, ultro secutus est et magnam
auri copiam simul effudit. Ille, qui iam cogitaret nihil
praeter nigras Erebi umbras, ubi se videt sic deiectum

et illaesum, nodo tenaci se eximit, laqueum abiicit,

318

munus fortunae oblatum recolligit, et lares suos repetit,
gravis onere dulci. Interea, avarus qui hunc ipsum
thesaurum ibidem locaverat advenit et, damno cognito,
victus et exterritus ait, ^Heu! An feram meos amores
mihi sublatos fuisse vivamque? Quid prodest misero
vivere?" Visoque laqueo, se suspendit et perit.

997. Dives et Sutor

Sutor quidam ab oriente sole ad occidentem cotidie
cantabat. Vicinus eius contra, argentarius bene
nummatus, haud multum canebat, minus dormiebat.
Cantorem tum argentarius ita interrogavit, ^Dic mihi,"
inquit, *mi vetule, quantum argenti quotannis mereris?"
^Panem suum," respondet, *quisque adfert dies."

Tum argentarius, alterius inscientiam ridens, *Accipe;,"
inquit, *nummos centum, quos ad usus necessarios
serves." Ille domum redit; nummos sub casa condit et
laetitiam quidem suam cum illis. Nulla enim iam carmina,
nullus inde somnus, nihil nisi curae, et, viso forte hospite,
suspiciones metusque inanes. Per totum diem quasi
excubabat; noctu, si quid strepitus fecerat feles, ne haec
argentum abriperet metuebat. Tandem ad vicinum
accurrit; *Redde;," inquit, *mihi cantum ac somnum.

At istos centum nummo0s, en, recipe sodes."

998. Dives et Pauper, Iter Facientes

Dives cum paupere iter faciebat. Ille sumptuosam togam
gerebat; hic laceris vestibus membra induerat. Latrones
in illos subito incidunt. Divitem gladiis occidunt, et veste
spoliant. Pauperem interea neglegunt; nihil enim habet.

999, Opulentus et Pauper Frigore Afflicti

Tempore brumali obviam factus fuit pauper opulento
bene vestito, ipse pertenue amiculum indutus. Cumque
ille effertus pannis, frigus tamen vix ferret, hic autem
nullum signum daret frigore se affligi, miratus quo fieret
opulentus causam e paupere quaerit. "Nam ego," inquit,

319

"dentibus crepito prae frigoris vi, tu autem ne sentire
quidem illud videris; ita ingrederis alacriter, et sum
tamen ego quam tu multo vestitior." Cui alter ^Nihil,"
inquit, &mirum, pro copia enim sua quemque vitam
degere oportet. Ego omnibus meis vestibus amictus
sum; similiter et tu fac in tuas universas te implices,
et frigus facile vitaveris."

1000. Pauperis Asinus et Dolium

Vir quidam pauper, cui praeter vini dolium et asinum

nihil erat, filiam unicam cuidam spoponderat adolescenti,
paulum nescio quid pollicitus dotis, quam ex vini et asini
pretio (constituerat enim haec venumdare) contrahere
posse arbitrabatur. Sed sequenti nocte qua sponsalia facta
sunt, asinus obiit et, inter moriendum, fracto calcibus
dolio, vinum effudit.

Fabula indicat nullam in rebus caducis
spem habendam.

1001. Latrunculorum Ludus

Cum luditur latrunculorum proeliis, rex et regina, pedites
et equites, quisque loco suo et ordine munia varia obeunt.
At ubi bello ludicro finis impositus est, omnes una capsa
promiscue conduntur.

Vices humanas vita variat, mors aequat.

320

321

322

Notes to the Fables

Source: This refers to the printed source used for the text of the
fable; see the Bibliography on p. 429 for details. The version
used here is not necessarily the oldest known version of the
fable. See p. 426 for information about how the fables were
selected for inclusion in this book.

Perry Number: Where available, I have provided the number of
each fable in Perry's catalog in the Aesopica (1952) and also in
his Loeb edition of Babrius and Phaedrus (1965).

Comments: I have suggested fables to look at for comparison,
sometimes for similarities, sometimes for differences. The
comments have been kept to a bare minimum for reasons of
length. If you have questions about a particular fable, please
visit the Bestiaria Latina blog at BestLatin.net and ask!

1. Leo et Canis. Source: Avianus 37 (adapted into prose). This is
Perry 346. Compare the fable of the dog and the wolf, 4£99.

2. Leo Iratus et Puteus. Source: Desbillons 8.20 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; in the Panchatantra
there is an elaborate story about a rabbit who fools a lion into
thinking that the lion's reflection in a well is a rival lion.
Compare the story of the dog and his reflection, £348.

3. Leo Furens et Caprea. Source: Camerarius 149. This is Perry
341. Compare the frog's alarm about the angry bulls, 4608.

4. Leo et Tauri Duo. Source: Syntipas 13 (translated into Latin).
This is Perry 372. In some fables there are three bulls allied with
one another, and in others there are four, but in all cases the
lion is able to *divide and conquer." Compare the fable of the
cat, the eagle and the pig, 44396.

5. Leo, Lepus, et Cerva. Source: De Furia 97. This is Perry 148.
Compare the fable of the dog and his reflection, 4348, or the
story of the goose that laid the golden eggs, :*571.

6. Leo et Equus. Source: Barlow's Aesop 55. This is Perry 187.
For another fable about an unexpected kick in the head, see
471.

7. Leo et Unicornis. Source: Sheppey 65 (shortened). This is
Perry 645. Compare the lion's attempt to get the bull to set aside
his horns, 4294.

8. Leaena et Ursa. Source: Liber Kalilae et Dimnae 14.143
(shortened). This is Perry 414. In Greek versions of the fable, it

323

is a wild boar who rebukes the lioness. For a fable about the
bear's own hypocrisy, see $130.

9. Leaena et Sus. Source: Odo Appendix 3, Fable 25. This is
Perry 257. Compare the debate between the dog and the sow
about their litters, 4343.

10. Leonis Filius et Homo. Source: Camerarius 453 (shortened).
This is Perry 706. To find out how the oxen became the slaves of
man, see £282; for the story of the horse's subjugation, see
3:269. See also the story of the monkey who got into trouble with
a tree trunk, 4122.

11. Leo et Iaculator. Source: De Furia 323. This is Perry 340. For
another story about the human archer, see $1154.

12. Leo Amatorius et Silvanus. Source: Barlow's Aesop 109. This
is Perry 140. For another misbegotten love match, see the story
of the mouse and the lion, 4209.

13. Leo et Homo, Concertantes. Source: Romulus Florentinus
3.37 This is Perry 284. Compare the story of the monkey
boasting to the fox, 4112.

14. Leo in Stabulum Ingressus. Source: De Furia 93. This is
Perry 144. Compare the fable of the wolf in the sheepfold, £366,
or the man who let a fox into the henhouse, 4367.

15. Leo et Pastor. Source: Ademar 35. This is Perry 563. The
most famous version of this story is found in Aulus Gellius, Attic
Nights 5.14, where the shepherd is named Androcles (Androclus
in Latin). For a similar story about a snake and his human
friend, see £626. See also the fable of the panther and the
villagers, £138.

16. Leo, Vacca, Capra, et Ovis. Source: Heidelberg 8. This is
Perry 339. For another version of the *"lion's share," see 431. See
also the hypocrisy of the ruler of the wolf pack, 5&93.

17. Leo Epulum Faciens. Source: Abstemius 117. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another fable about a mismatched feast, see the fable of the
bees and the beetles, $4694.

18. Leo et Catus. Source: Odo, Fable 35. This is Perry 602. For
another story about incompatible dining preferences, see the
story of the fox and the stork, 4469.

19. Leo et Acies Eius. Source: Abstemius 95. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For a
story where the donkey is not so well received in the lion's court,
see 44232.

324

20. Leo Rex et Regia Eius. Source: La Fontaine 7.7 (translated
into Latin prose by Fenelon; shortened). This fable is not in
Perry's catalog, although it is very similar to the story of the
lion's bad breath, 421. Pluto was the god of the Roman
underworld; see £900. Caligula was a Roman emperor (12 CE -
41 CE) notorious for his outrageous cruelty and capriciousness.
21. Leo Rex et Simius. Source: Steinhowel 3.20 (shortened). This
is Perry 514. Cinnamon was an extremely valuable and exotic
commodity both in the ancient Greco-Roman world and in
medieval Europe, brought all the way from the "Spice Islands" of
Indonesia. Compare the hypocrisy of the fox and the cat, 4392.
22. Leo, Vulpes, et Simius. Source: Faernus 97 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog, although it shares a
core motif with the traditional story of the fox's tail and the tail-
less monkey, see 4114. Compare also the fable about the
tyranny of the eagle, 4547.

23. Leo Senex, Vulpes, et Lupus. Source: Eton Aesop 70. This is
Perry 258. Compare the story of the donkey and the goat, where
the goat is unexpectedly made into medicine, 4320.

24. Leo Senex, Gemens. Source: Sheppey 40. This is Perry 481.
For other stories about the old age of the animals, see the old
horse in 4275 or the old dog in 4377. In other versions of this
fable a special emphasis is put on the disgrace of being attacked
by à donkey, who is a far less dignified opponent than the boar
or the bull.

25. Leo Senex et Vulpes. Source: Gildersleeve 7. This is Perry
142. For an animal who foolishly approaches the lion not once
but twice, see the story of the *heartless" donkey, 4236.

26. Leo et Vulpes Territa. Source: De Furia 7. This is Perry 10.
Compare the story of the people and the camel, 144.

27. Leo Inclusus et Vulpes. Source: Syntipas 17 (translated into
Latin). This is Perry 409. Compare the story of the kid on the
rooftop, 4329.

28. Leo Irretitus et Vulpes. Source: Abstemius 170. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the lion and the grateful mouse, 4208.

29. Leo, Mus, et Vulpes. Source: De Furia 95. This is Perry 146.
Compare the story of the bull and the gnat, 4£696.

30. Leo et Vulpes, Socii. Source: Aphthonius 20 (translated into
Latin). This is Perry 394. For another fable about the lion and
the fox hunting together, see 431.

325

31. Leo, Vulpes, et Asinus Venantes. Source: Gallup 21. This is
Perry 149. For another version of the *lion's share," see £16.
Compare also the hypocrisy of the ruler of the wolf pack, 4£93.
32. Leo, Asinus, et Vulpes Perfida. Source: Camerarius 115. This
is Perry 191. Compare the story of the fox who betrays the wolf
to the shepherd, 463, or the fox who urged the dog to go chase
the rabbit, 4172.

33. Leo, Filius Eius, Ursi et Vulpes. Source: Romulus Anglicus
136 (shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry was
not systematic in his coverage of medieval sources. For a quite
different story about the lion and his son, see £10.

34. Vulpes in Tugurium Ingressa. Source: De Furia 12. This is
Perry 24. In some versions of this fable (such as the famous
version in Horace's Epistles 1.7), the fox is rebuked by a weasel,
and sometimes by another fox, as here. For the wolf trapped by
his own swollen belly, see £66.

35. Vulpes et Vota Eius. Source: Abstemius 111. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a different kind of fable about conflicting prayers, see the
story of the man and his two daughters, 4932.

36. Vulpes et Formica. Source: Irenaeus 150. This fable is not in
Perry's catalog; it does appear in the Speculum Sapientiae 1.10.
Compare the story of the monkeys debating about whether to
build a city, £124.

37. Vulpes et Uva. Source: Yenni 1. This is Perry 15. Compare
the hypocritical wolf in 492.

38. Vulpes et Luna. Source: Romulus Anglicus 48. This is Perry
669. The fox is fooled again by the moon in the water in 470. For
another story about drinking the river, see the story of the dogs
and the hide, 4349.

39. Vulpes et Statua. Source: Camerarius 820. This is Perry 27.
Compare the story of the wolf and the mask, 4106.

40. Vulpecula et Tintinnabulum. Source: Camerarius 377. This
fable is not in Perry's catalog; it is a story that comes from the
Panchatantra tradition, where the fox hears a drum, not a bell.
For another story about misleading sounds, see the story of the
lion and the frog, 44600.

41. Vulpes Sine Cauda. Source: Barlow's Aesop 66. This is Perry
17. In some versions of this fable, the other foxes see through
the trick and refuse to crop their tails!

326

42. Vulpes et Maeander Fluvius. Source: De Furia 264. This is
Perry 232. We get the word *meander" from the proverbially
wandering course of the Meander River; Miletus was a Greek
city near the mouth of the Meander. Compare the fable of the
runaway horse, 4265.

43. Vulpes, Vultur et Ostrea. Source: Desbillons 10.25 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog, although it is
clearly a variation on the traditional fable of the eagle, the crow
and the turtle, 4636.

44. Vulpes et Avis Terraneola. Source: Phaedrus, Perotti's
Appendix 6.32 (adapted into prose). This is Perry 557. Phaedrus
has given us a folk-name for the bird, ^ground-bird," but this
name is not attested in any other source, making it impossible
to identify just what species of bird this might be. Compare the
fable of the wolf trying to lure a goat down from her place of
safety, 4322.

45. Vulpes, Corvus et Gallus. Source: Daumas 264. This fable is
not in Perry's catalog, but the story does appear in the
Speculum Sapientiae 1.13. For another story of pretend piety,
see the story of the cat-as-bishop, $216.

46. Vulpes Pacem Annuntians. Source: Thomas 42. This is Perry
671. For another fable where the rooster is able to see through
the fox's tricks, see 4560. See also the wolf and the kiss of
peace, 4303.

47. Vulpes a Gallo Auxilium Implorans. Source: Camerarius
445. This fable is not in Perry's catalog. The poetic phrase odora
canum vis, *keen-scented pack of hounds," is an echo of Vergil,
Aeneid 4.132. Compare the story of the lion who is indeed
tricked by the horse into being a doctor, 46. See also the foolish
rooster and hen who take pity on the fox, 44561.

48. Vulpes Vincta et Gallus. Source: Irenaeus 34. This fable is
not in Perry's catalog. Compare the story of the wolf asking for
help from the sheep, £305.

49. Vulpes, Gallus, et Villicus. Source: Munich Romulus 28
(shortened). This fable is not in Perry's catalog. Compare the
famous fable of the fox and the crow, where the fox's flattery
does succeed: $4437.

50. Vulpes a Rustico Capta. Source: Abstemius 192. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the weasel pleading with the man, ££193.

327

51. Vulpes Mortem Simulans et Agricola. Source: Spencer 39.
This fable is not in Perry's catalog. For another story about the
fox playing dead, see £439. For the cat playing dead, see $£203.
52. Vulpes Mortem Simulans et Canis. Source: Abstemius 146.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. The leopard also knows how to play dead,
and with greater success; see £140.

53. Vulpes et Taxus. Source: De Vitry 297. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. The classical Latin name for the badger is
meles; the word taxus is commonly found in medieval sources.
You can see the same root in the German Dachs-hund, *badger-
dog," because the dog was bred to flush badgers out of their
burrows. For another story about the fox's confession, see 4228.

54. Vulpes et Mulieres. Source: Abstemius 9. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the wolf and the shepherds, £84.

55. Vulpes et Vir Fluctus Numerans. Source: De Furia 403. This
is Perry 429. Compare the story of the man waiting for all the
water in a river to flow by, 4827, or a similar story about a
donkey, $220.

56. Vulpes et Asinus Pelle Leonis Indutus. Source: De Furia 141.
This is Perry 358. For another story about the donkey in the
lion's skin, see 4234. See also the fable of the wolf dressed as a
sheep, £86.

57. Vulpes et Vermiculus. Source: Camerarius 134. This is Perry
289. The *^Paeonian" was Apollo, the Greek god of medicine. The
same story is also told about the fox and the frog, $601.

58. Vulpes et Pardus. Source: Barlow's Aesop 58. This is Perry
12. Compare the fox debating with the rabbit, 174.

59. Vulpes et Catus. Source: Barlow's Aesop 20. This is Perry
605. Compare a similar fable about the fox and the hedgehog,
3179.

60. Vulpes, Agnus, et Canis. Source: De Furia 18. This is Perry
41. Compare the fable of the dog and the rabbit, 4171.

61. Vulpes Sanguine Madens. Source: Desbillons 1.16 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For another fable
about a fox undone by a dog, see 4£52.

62. Vulpes et Lupus apud Iovem. Source: Irenaeus 11. This fable
is not in Perry's catalog, although it is similar to the story of the

328

peacock petitioning Juno, £544. Compare also the story of the
fox and the rabbit petitioning Jupiter, 4175.

63. Vulpes Aemula et Lupus. Source: Steinhowel 3.6.
(shortened). This is Perry 568. For another story about the
perfidious fox, see the fable of the fox, the lion and the donkey,
31332.

64. Vulpes in Puteum Delapsa et Lupus. Source: Barlow's Aesop
42. This fable is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius
115, and Perry omitted most of Abstemius's fables. Compare the
fable of the mouse in the mousetrap, 4197, or the fable of the
drowning boy, 4962.

65. Vulpes et Lupus in Fossam Delapsus. Source: Abstemius
141. This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. For another fable about seeing your enemy
defeated, see £494 or 4£595.

66. Vulpes et Lupus in Lardario. Source: Sheppey 50
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry was not
systematic in his coverage of medieval sources. Compare the
classic Aesop's fable where the fox herself trapped by her own
swollen belly, 434.

67. Vulpes, Lupus, et Pisces. Source: Odo, Fable 74 (shortened).
This is Perry 625. For the story of a monkey who goes fishing,
see 4123.

68. Vulpes, Lupus, et Panarium. Source: Steinhowel 5.9
(shortened). This is Perry 698. For another fable where the fox
tricks the wolf, see the story of the wolf and the fox in the larder,
1t66.

69. Vulpes, Lupus, et Puteus. Source: Odo, Fable 19. This is
Perry 593. For another fable about the fox in a well, see 4327.
70. Vulpes, Lupus, et Caseus. Source: Desbillons 8.24 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For
another story about the moon mistaken for cheese, see the story
of the three travelers, 4925.

71. Vulpes, Lupus, et Asini Privilegium. Source: Odo Appendix 1,
Fable 17 (shortened). This is Perry 638. Compare the fable of the
mule and his name, where it is instead the wolf who gets kicked,
312254.

72. Vulpes, Lupus, et Tria Vera. Source: Babrius 53 (translated
into Latin prose). This is Perry 159. The wolf swears by Pan, the
Greek god of the woods and hills. For another story of *three
true things," see $543.

329

73. Vulpes et Nauta. Source: Sheppey 35. This is Perry 610.
Compare the fable of the wolf as passenger, 774.

74. Lupus et Nauta. Source: Romulus Anglicus 121 (shortened).
This is Perry 687. For another story of *three true things," see
1172 or 4543. Compare also the fable of the fox as passenger,
273.

75. Lupi et Rusticus. Source: Odo, Parable 69. This fable is not
in Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. For a quite different story where a man is
persuaded to put down what he is carrying, see 4906.

76. Lupus et Puer Mendax. Source: Gildersleeve 13. This is Perry
210. For another story about a boy who learns a lesson the hard
way, see the story of the boy and the honey, 5914.

"1. Lupus Parvulus et Pastor. Source: De Furia 373. This is
Perry 366. For another fable about raising wolf cubs, see $842.

78. Lupus cum Canibus Nutritus. Source: De Furia 232. This is
Perry 267. For a story of someone who knows better than to
raise wolves, see the story of the wolf ambassadors to the king,
$1104.

79. Lupi et Canes, Amici. Source: De Furia 302. This is Perry
342. For a fable where a dog manages instead to outwit the wolf,
see 4362.

80. Lupus et Canes Duo. Source: Abstemius 153. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the snake and the cat fighting, 44616.

81. Lupus et Pastor, Compatres. Source: Odo, Fable 23. This
fable is not in Perry's catalog, but it is quite similar to the story
of the shepherd who foolishly grows accustomed to the wolf's
presence, 4843.

82. Lupi et Pastores. Source: Jacobs & Doering 45. This fable is
not in Perry's catalog, although it is similar to the story of the
treaty between the sheep and the wolves, 4300. This anecdote
about Demosthenes can be found in Plutarch's Life of
Demosthenes; in denouncing Alexander, Demosthenes referred
to him as the Macedonian monolukos, the leader of the
Macedonian wolf pack. For another story about Demosthenes,
see 44240.

83. Lupus Fugiens et Pastor. Source: Gildersleeve 29
(shortened). This is Perry 22. Greek versions of this fable are
about a fox. Phaedrus told the story about a rabbit, lepus. This
lepus turned into a lupus in the medieval Latin tradition.

330

Compare the story of the deer seeking refuge from the lion,
$158.

84. Lupus et Pastorum Convivium. Source: Jacobs & Doering
17. This is Perry 453. Compare the fable of the fox and the
women, 754.

85. Lupus et Pastoris Vestimentum. Source: La Fontaine 3.3
(translated into Latin prose by Moore; shortened). This fable is
not in Perry's catalog, although it is clearly inspired by the story
of the ^wolf in sheep's clothing" (see 486) - but this time, the
wolf is in shepherd's clothing.

86. Lupus Ovis Pelle Indutus. Source: Abstemius 76. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. The notion of the ^wolf in sheep's clothing" is also a
Biblical motif, as in Matthew 7: Attendite a falsis prophetis, qui
veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi
rapaces. Compare the fable of the donkey in the lion's skin,
312234.

87. Lupi Duo, Oves, et Opilio. Source: Desbillons 12.6 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Launay as his source. Compare the fable of the
two wolves who decide to do good for the people, 4103. For
another fable about a diversion, see 44347.

88. Lupus et Agnus Caprum Comitans. Source: Barlow's Aesop
15. This fable is not in Perry's catalog, although it is clearly a
variant on the story of the lamb who prefers his foster-mother, a
goat, to his birth-mother, a sheep, £310.

89. Lupus, Ovis, et Leo. Source: Babrius 105 (translated into
Latin prose). This is Perry 347. For another fable of thieves
stealing from thieves, see 210.

90. Lupus, Umbra Eius, et Leo. Source: De Furia 359. This is
Perry 260. Compare the story about the goat who is impressed
with his own reflection, 4326.

91. Lupus et Leones. Source: Babrius 101 (translated into Latin
prose). This is Perry 344. Compare the fable of the ram who
thought he could fight a bull, 4314.

92. Lupus et Leo, Amici. Source: Abstemius 142. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the hypocrisy of the fox in the story of the fox and the
grapes, 1437.

93. Lupus Imperator et Asinus. Source: De Furia 111. This is
Perry 348. Compare the hypocrisy of the lion's share, 16 or
$31.

331

94. Lupi et Corvus. Source: Jacobs & Doering 16. This fable is
not included in Perry's catalog. For another fable about a crow
and a wolf, see 44435.

95. Lupus, Corvus, et Aries. Source: Romulus Anglicus 49. This
is Perry 670. For another fable about a crow and a wolf, see
4435.

96. Lupus et Bovis Cadaver. Source: Abstemius 191. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the apple tree who has no more
friends, 4710.

97. Lupus et Histrix. Source: Abstemius 69. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the fox and the boar sharpening his tusks,
1149.

98. Lupa et Canis. Source: Syntipas 38 (translated into Latin).
This is Perry 407. Compare the fable of the donkey chasing a
lion, 4235.

99. Lupus et Canis Saginatus. Source: Jacobs & Doering 26.
This is Perry 346. Compare the fable of the dog and the lion, *t1.

100. Lupus Monachus. Source: Abstemius 134. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the cat who became a monk, $390.

101. Lupus et Presbiter. Source: Romulus Appendix 65
(Oesterley). This is Perry 688. For a fable about teaching a
donkey, see $239.

102. Lupus et Sus. Source: Sheppey 69 (shortened). This fable is
not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage
of medieval sources. This fable is not in Perry's catalog, but
compare the fable of the wolf, the pig and the piglets, 332.

103. Lupi Bonum Facientes. Source: Romulus Anglicus 65
(shortened). This is Perry 676. For a fable about the bear trying
to do good, see 4137

104. Luporum Legati ad Regem. Source: Desbillons 7.3 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For someone who
foolishly raises wolves instead of banishing them, see 478.

105. Lupus Esuriens et Nutrix. Source: Barlow's Aesop 69. This
is Perry 158. Compare the story of the farmer who disguises his
words in order to fool the birds, 44476.

106. Lupus et Persona Tragoedi. Source: Steinhowel 2.14. This
is Perry 27. Compare the story of the fox and the statue, $t39.

332

107. Simia et Catuli Eius. Source: Stoddart p. 119. This is Perry
364. Compare the ugly children of the owl, 4461, or the toad,
36613.

108. Simia et Gemelli Eius. Source: Avianus 35 (adapted into
prose). This is Perry 218. Pliny's Natural History mentions that
monkeys sometimes kill their children by hugging them too
tightly. The legend of the monkey's twin offspring, one fortunate
and one unfortunate, became part of the bestiary tradition.
Compare the story of the two trees, 4713.

109. Simia et Ursus. Source: De Vitry 143. This is Perry 708.
Compare the story of the fox whose children are abducted by the
eagle, 44410.

110. Simia et Legumina. Source: Camerarius 373. This fable is
not in Perry's catalog; the story comes from the Panchatantra
tradition. Compare the story of the greedy boy, 4963, or the
story of the greedy thief, 4909.

111. Simia et Nucleus. Source: Odo, Fable 47. This fable is not
in Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the story of the foolish boy and the
nuts, 4966.

112. Simia et Vulpes, Iter Facientes. Source: Syntipas 14
(translated into Latin). This is Perry 14. For another story about
a boasting monkey with human pretensions, see £594. Compare
also the story of the lion and the man boasting, 13, or the story
of the boasting traveler, 44974.

113. Simius Glorians et Vulpecula. Source: Desbillons 15.34
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For a fable
where the monkey gets into trouble by imitating others, see
311123.

114. Simia et Vulpis Cauda. Source: Irenaeus 79. This is Perry
533. For a quite different fable about the fox's tail and the tail-
less monkey, see £22. For the monkey complaining about its
lack of a tail, see 4188.

115. Simia Regina et Vulpes. Source: Daumas 267. This fable is
not included in Perry's catalog. For another story about the
monkey as a would-be king, see 4116. For a fable where the owl
thinks she is the queen, see £465.

116. Simius Rex et Vulpes. Source: De Furia 69. This is Perry
81. Compare the fable of the peacock who wanted to be king of
the birds, 4454. For another story about a dancing monkey, see
1125, 4145, or 4242.

333

117. Simia, Vulpes, Elephantus, Castor et Pavo. Source:
Camerarius 272 (shortened). This fable is not in Perry's catalog,
but it is in the Speculum Sapientiae, 3.5. For the story of the
beaver and the hunter, see 4191. For the peacock stripped of its
feathers, see $£545.

118. Simiae et Viatores Duo. Source: Odo, Fable 27 (shortened).
This is Perry 569. For another fable about telling the truth, see
the fable of the fox and the wolf, 472, or the story of Mercury
and the woodcutter, 4781.

119. Simius Iudex, Serpens, et Vir. Source: Abstemius 136. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the man, the dragon and the fox,
36629.

120. Simia, Camelus, et Elephantus. Source: De Furia 280. This
is Perry 220. According to ancient Greek animal lore, the camel
supposedly did not have a gall bladder; hence the monkey's
complaint that the camel has no bile, referring to the yellow bile
which, according to the theory of the humors, would make
someone "choleric" and a good fighter. Likewise, elephants were
supposedly afraid of pigs (something like the modern legend
that elephants are afraid of mice). For another fable about
legendary animal fears, see the story of the lion and the rooster,
HT7OT.

121. Simia, Apothecae Custos. Source: Odo Appendix 3, Fable
13 (shortened). This is Perry 643. For other fables about the
monkey as a mimic, see £122 or 4123.

122. Simius et Fabri. Source: Camerarius 376. This fable is not
in Perry's catalog; the story comes from the Panchatantra
tradition. For other fables about the monkey as a mimic, see
4121 or 4123.

123. Simia et Piscatores. Source: De Furia 162. This is Perry
203. Compare the fable of a man who tries to imitate a skill he
does not understand, 4839. For other fables about the monkey
as a mimic, see £121 or 4122.

124. Simiae et Urbs. Source: Camerarius 194. This is Perry 464.
Compare the story of the fox who is debating about whether or
not to build a new house, 436.

125. Simiae Saltantes. Source: Stoddart p. 125. This is Perry
463. Compare the fable of the dancing horses, 4274, or the
mouse carrying a candle, 4398. For another story about a
dancing monkey, see £116, $145, or 4242.

334

126. Simius Decoratus. Source: Desbillons 12.4 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Le
Brun and Le Noble as his sources. Compare the fable of the bird
in borrowed feathers, 4449, or the donkey in the lion's skin,
2156.

127. Simius et Hominis Imago. Source: Desbillons 12.11
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For
another story about getting angry at a mirror, see £951.

128. Simius et Speculum. Source: Desbillons 9.10 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the lion
and the well, 42. For the story of a woman who is angry at her
mirror, see 4951.

129. Simius et Circulator. Source: Camerarius 511. This fable is
not in Perry's catalog, but you can find it in the Speculum
Sapientiae 3.12. Compare the fable of the horse and the reins,
312269.

130. Ursa et Vulpes. Source: De Furia 25. This is Perry 288.
Compare the bear rebuking the hypocrisy of the lioness, 8. See
also the debate between the crow and the eagle, 4433.

131. Ursae Catuli et Leaena. Source: Desbillons 10.42 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. The motif of the
bear licking its cubs into shape was already reported in Pliny's
Natural History. For another fable about the lioness and her
pride in her own offspring, see t9.

132. Ursus, Leo, et Vulpes. Source: Barlow's Aesop 38. This is
Perry 147. Compare the story of the two dogs, 4350, or the lion
and the boar, $£459.

133. Ursus et Apes. Source: Heidelberg 17. This fable is not in
Perry's catalog; it is based on Abstemius 38, and Perry omitted
most of Abstemius's fables. See the fable of how the bee got its
sting, £670.

134. Ursus et Uxor Eius. Source: Abstemius 147. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the stork and his wife, 44472. For other
fables about preventative measures that come too late, see the
story of the songbird and the bat, 4401, or the doctor and his
dead patient, 4899.

135. Ursus et Amici Duo. Source: Gildersleeve 20. This is Perry
65. Compare the story of the two soldiers who encounter a

335

robber, 4923, or the story of the dog allied with the donkey,
8:356.

136. Ursus Cornua Cupiens. Source: Camerarius 269
(shortened). This fable is not included in Perry's catalog. By
contrast, compare the story of the bull who wanted to get rid of
his horns, 4281.

137. Ursus et Homo Solitarius. Source: Desbillons 10.24
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it can
be found in La Fontaine 8.10, who knew the story from Bidpai.
For a fable about wolves trying to do good, see £103.

138. Panthera et Rustici. Source: Camerarius 226. This is Perry
494. Compare the fable of the man who treated a lion kindly,
1115.

139. Tigris et Venatores. Source: De Vitry 7. This fable is not in
Perry's catalog, but it is a famous motif from the bestiary
tradition. Pliny tells a story of hunters taking several tiger cubs
and then dropping them one by one, thus slowing the tiger's
pursuit so that the hunter escapes with at least one. For other
stories about reflections and mirrors, see the monkey and the
mirror, 4127, or the dog crossing the stream, 4348.

140. Pardalis et Simiae. Source: Irenaeus 25. This fable is not in
Perry's catalog, although it became widely known from its
inclusion in Erasmus's Adagia 2.4.66. Compare the fox playing
dead, with less success, 452.

141. Hyaenae, Masculus et Femina. Source: De Furia 325. This
is Perry 243. According to the animal lore of ancient Greece, the
hyena changed its gender every year.

142. Rhinoceros et Vulpes. Source: Daumas 272. This fable is
not in Perry's catalog, but it is in the Speculum Sapientiae, 2.18.
The name rhino-ceros in Greek means *nose-horn." Compare the
fable of the goat who breaks his horn on a statue, $325.

143. Camelus et Iuppiter. Source: Clarke 68 (word order
adapted). This is Perry 117. Compare the fable of the bull asking
for horns, 4282.

144. Camelus Primo Conspicatus. Source: La Fontaine 4.10
(translated into Latin prose by Moore). This is Perry 195.
Compare the story of the lion and the fox, 426.

145. Camelus et Simia. Source: De Furia 71. This is Perry 83.
For another story about a dancing monkey, see 116, 4125, or
31:242.

336

146. Camelus Flumen Transiens. Source: De Furia 353. This is
Perry 321. Compare the fable of the manure and the apples,
$739.

147. Onager Asino Invidens. Source: Camerarius 110. This is
Perry 183. The word onager, meaning ^wild donkey," is Greek in
origin; it is a compound of the Greek word for donkey, onos, and
the word for field, agros.

148. Onager, Asinus, et Leo. Source: Syntipas 30 (translated into
Latin). This is Perry 411. For a note about the word onager, see
4147.

149. Aper et Vulpes. Source: De Furia 185. This is Perry 224.
Compare the story of the wolf and the porcupine, 497.

150. Aper et Asinus Iocans. Source: Barlow's Aesop 102. This is
Perry 484. Compare the story of the old man and the donkeys,
9237.

151. Aper et Asinus Pugnantes. Source: Abstemius 128. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fight between the dog and the bull, $359.
152. Aper et Rusticus. Source: Avianus 30 (adapted into prose).
This is Perry 583. See the note to 4860 for how being without a
cor means being without any brains or intelligence.

153. Cervus et Hinnulus Eius. Source: Barlow's Aesop 63. This
is Perry 351. Compare the story of the kite who lacks courage,
1429, or the deer who lacks courage, $153.

154. Cerva, Hinnulus, et Sagittarius. Source: Romulus Anglicus
69 (shortened). This is Perry 678. For another story about the
human archer, see £11.

155. Cervus et Amici Eius. Source: Syntipas 20 (translated into
Latin). This is Perry 305. Compare the fate of the animals who
visit the sick lion, 425.

156. Cervus et Vitis. Source: Stoddart p. 111. This is Perry 77.
Compare the fable of the goat and the vine, 4735.

157. Cervus ad Stabulum Confugiens. Source: Barlow's Aesop
107. This is Perry 492. Compare the Latin saying about how the
master's eye sees the best: Oculus domini in agro fertilissimus
est.

158. Cerva, Leo, et Pastor. Source: De Furia 399. This fable is
not in Perry's catalog, although it is clearly a variation on the
story of the animal seeking refuge from a human hunter, 483.

337

159. Cerva in Speluncam Fugiens. Source: De Furia 64. This is
Perry 76. Compare the fable of the fish and the frying pan,
4579.

160. Cervus et Leaena Mortua. Source: Abstemius 148. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. In Greek mythology, the Elysian Fields were a region in
the underworld reserved for the souls of the virtuous and
powerful dead.

161. Cervus et Cornua Eius. Source: Syntipas 15 (translated
into Latin). This is Perry 74. Compare the story of the rabbit
who envied the deer's horns, 4163. Horns also cause trouble for
the ox; see 4282. See also the story of the mule admiring its
reflection, 4256.

162. Cervus Oculo Captus. Source: Dana 27. This is Perry 75.
Compare the fable of the halcyon and its nest, 4479.

163. Lepus Cornua Cupiens. Source: Romulus Anglicus 127.
This is Perry 658. Having horns also causes trouble for the deer,
4161, and also for the ox, 4282.

164. Lepores et Ranae. Source: Potts & Darnell p. 10. This is
Perry 138. For the proverbially timid rabbits, see 4173 or £178.
165. Lepores et Aquilae. Source: De Furia 108. This is Perry
256. Compare the foxes and the rabbits fighting against the
dogs, $173.

166. Lepores et Leones. Source: Camerarius 355. This is Perry
450. This story is attributed by Aristotle (Politics 1284a) to the
Cynic philosopher Antisthenes.

167. Lepus et Leonis Imperium. Source: Babrius 102 (translated
into Latin prose). This is Perry 334. Compare the fable of the
sheep seeking justice, 4301.

168. Lepus et Homines Simplices. Source: Odo, Fable 42. This
fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his
coverage of medieval sources. Odo says that these are the
simpletons of a place called Wilby, the simplices Willbei.

169. Lepus et Lupus, Contendentes. Source: Odo, Fable 58
(shortened). This is Perry 616. Compare the famous fable of the
tortoise and the hare, £637.

170. Lepus, Canis, et Caprarius. Source: Babrius 69 (translated
into Latin prose). This is Perry 331. For a less swift-footed
rabbit, see the race with the turtle, 4637.

338

171. Lepus et Canis. Source: Syntipas 50 (translated into Latin).
This is Perry 136. Compare the fable of the fox kissing the lamb,
3*60.

172. Lepus, Vulpes, et Canis. Source: Abstemius 86. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the fox who betrays the donkey to
the lion, 4432.

173. Lepores, Canes, et Vulpes. Source: Desbillons 7.6 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the famous fable about the cowardly rabbits and the frogs,
1164. For the lion finding a way to make use of the rabbits in
battle, see £19.

174. Lepus et Vulpes, Contendentes. Source: Irenaeus 97. This
fable is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 73, and
Perry omitted most of Abstemius's fables. Compare the fox
debating with the leopard, 458.

175. Lepus et Vulpes apud Iovem. Source: Abstemius 87. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the story of the fox and the wolf petitioning
Jupiter, 462, or the peacock petitioning Juno, £544.

176. Lepus in Puteo et Vulpes. Source: Syntipas 10 (translated
into Latin). This is Perry 408. For a story about a fox stuck in a
well, see 464 or 4327.

177. Cuniculus et Aquila. Source: Abstemius 81. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the fox and the eagle, 4410.

178. Cuniculus et Venator. Source: Desbillons 12.27 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For another animal
with a false sense of confidence when confronted by a hunter,
see the story of the dove and the archer, 4524, or the story of
the deer and the fawn, 4154.

179. Herinaceus et Vulpes, Iter Facientes. Source: Camerarius
394. This is Perry 605. Compare a similar fable about the fox
and the cat, 459.

180. Herinaceus, Vulpes, et Muscae. Source: De Furia 384. This
is Perry 427. Compare the fable of the flies and the horse, $683.
181. Herinaceus et Lupus, Ovem Furantes. Source: Romulus
Anglicus 62 (shortened). This is Perry 675. Compare the fable
about the wolf asking the hedgehog for help, $182.

339

182. Herinaceus et Lupus Captus. Source: Romulus Anglicus
120. This is Perry 686. Compare the fable about the wolf and
the hedgehog stealing a sheep together, 4181.

183. Herinacei et Viperae. Source: Barlow's Aesop 40. This fable
is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 72, and Perry
omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable of the
pregnant dog and her litter, £345.

184. Herinaceus et Colubra. Source: Desbillons 14.18 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For another story
about hedgehogs and snakes, see 44183.

185. Herinaceus et Cervus. Source: Romulus Rhythmicus 2.34
(adapted into prose and shortened). This is Perry 649. The first
part of this story (omitted here) explains how the hedgehog and
the deer shared the field between them before they quarreled.
186. Talpa et Olitor. Source: Abstemius 144. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the weasel and the man, £193.

187. Talpa et Tumulus. Source: Desbillons 7.15 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. In Greek mythology, Argus
was a giant with one hundred eyes; he was also known as
"Argus Panoptes," the All-Seeing Argus. Compare the fable of the
goatherd and the goat, 4318.

188. Talpa, Asinus, et Simia. Source: Irenaeus 81. This fable is
not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 18, and Perry
omitted most of Abstemius's fables. For a fable about the
monkey seeking a tail, see 4114.

189. Talpa et Lynx. Source: Desbillons 11.24 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons
cites La Motte as his source. Although the etymology is not
certain, the Greek word *lynx" may be related to the word for
light, referring to the lynx's supposed ability to see in the dark.
190. Talpa et Mus. Source: Desbillons 10.20 (adapted into prose;
shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. Compare the fable about the mouse who
warns the shrewmouse to be careful, 4215. See also the frenetic
squirrel in 4384.

191. Castor et Venator. Source: Barlow's Aesop 19. This is Perry
118. For another fable about the beaver, see 4117. The legend of
the beaver biting off its testicles dates back to ancient Greece

340

and Rome and it also formed part of the medieval bestiary
tradition.

192. Taxus et Porcelli. Source: Romulus Anglicus 119
(shortened). This is Perry 685. For a note about the Latin word
taxus, *badger," see 453. Compare the tricks of other ambiguous
animals such as the ostrich, 4403, and the bat, 44399.

193. Mustela et Homo. Source: Vienna Romulus 37. This is
Perry 293. In both Greece and Rome, weasels were used as
mousers. Over time, many of the ancient Aesop's fables about
weasels were retold with cats replacing the weasels. Compare
the fable of the mole and the gardener, 4186.

194. Mustela et Lima. Source: De Furia 49. This is Perry 59.
Compare the fable of the snake and the file, 4762.

195. Mustela et Mus Grandaevus. Source: Romulus Anglicus
103. This is Perry 511. For a note about weasels, see $£193.
Compare the fable of the fox pleading with the farmer, ££50.
196. Mures Duo. Source: Barlow's Aesop 17. This is Perry 352.
Compare the story of Diogenes and the mouse, 4876, or the
fable of the shepherd and the king, 4840. For a different
perspective, see the story of the mouse in the box, 4200.

197. Mus in Muscipulo Captus. Source: Desbillons 1.17
(adapted into prose; shortened). This fable is not in Perry's
catalog; it appears original to Desbillons, as he cites no source.
Compare the fable of the drowning boy, 44962, or the fox in the
well and the wolf, £64.

198. Mus et Rana, Decertantes. Source: Barlow's Aesop 35. This
is Perry 384. Mars, the Roman god of war, stands here asa
synonym for war itself. For a quite different version of the story
of the frog and the mouse, see $£602.

199. Mus et Bos. Source: Camerarius 280. This is Perry 353.
Compare the story of the bull and the gnat, £696.

200. Mus in Cista Natus. Source: Abstemius 1. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
a different perspective, see the story of the city mouse and the
country mouse, £196.

201. Mus in Olla. Source: Babrius 60 (translated into Latin
prose). This is Perry 167. Compare the fable of the flies in
honey, £681, or the sparrow in the myrtle, 4490.

202. Mus in Cervisia. Source: Odo, Fable 56. This is Perry 615.
For another case of animals drinking, see the story of the
woman and the geese, 4575.

341

203. Mures et Catus Mortem Simulans. Source: Barlow's Aesop
21. This is Perry 79. For a story about the fox playing dead, see
4439.

204. Mures Felem Contemplantes. Source: Abstemius 67. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the pious-looking fox, 445.

205. Mus, Catus, et Gallus. Source: Bern Romulus 40. This is
Perry 716. For another fable about a pious-seeming cat, see
3391.

206. Mures, Feles, et Tintinnabulum. Source: Gildersleeve 18.
This is Perry 613. There is also a fable about a dog who had to
wear a bell as a warning, $387.

207. Mures et Feles, Proeliantes. Source: Syntipas 51 (translated
into Latin). This is Perry 165. Compare the story of the rabbit
and his horns, 163.

208. Mus et Leo. Source: Yenni 19. This is Perry 150. To find out
what the mouse asked for after freeing the lion from the net, see
3209. For a completely different kind of ending, see what
happened when the mouse helped an eagle, $412. For another
story about animal gratitude, see the fable of the ant and the
dove, $4£646.

209. Mus et Leonis Gratia. Source: Barlow's Aesop 24. This fable
is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 52, and Perry
omitted most of Abstemius's fables. For a story about the lion's
own misbegotten love match, see £12.

210. Mus, Mustela, Vulpes, et Lupus. Source: Desbillons 12.32
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Le Brun as his source. For another *chain"
story, see 44697.

211. Mus et Rusticus. Source: Gallup 13. This fable is not in
Perry's catalog. For another story about a scrappy little mouse,
see the story of the mouse and the ox, £199.

212. Mus Uxorem Quaerens. Source: Romulus Anglicus 116
(shortened). This is Perry 619 and it also appears in the
Panchatantra tradition. In a variation (Hervieux IV p. 386),

a cat shows up at the wedding feast and eats the newly married
couple. For the mouse who wanted to marry a lion, see 44209.

213. Mus et Elephantus. Source: La Fontaine 8.15 (translated by
Giraud, adapted into prose and shortened). This fable is not in
Perry's catalog. For a different fable about a mouse's grand
sense of himself, see the story of the mouse seeking a bride,
1212.

342

214. Mus et Montes. Source: Barlow's Aesop 73. This is Perry
520. For other ominous births, see the story of the beetle and
the thief, £689, or the story of the lambs with human heads,
3888, or the man who laid an egg, 4944.

215. Sorex et Mus. Source: Desbillons 10.41 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. This fable appears to be
inspired by the proverb Suo ipsius indicio periit sorex (see
Erasmus, Adagia 1.3.65). Compare the fable about the mole
who warns the mouse to be careful, 4190.

216. Sorices, Mures, et Catus. Source: Romulus Anglicus 132.
This is Perry 692. For another story of pretended piety, see the
story of the pious fox, $145.

217. Asinus et Lyra. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix 6.14
(adapted into prose). This is Perry 542. For the donkey's lack of
musical ability, see 4232 or 4866. See also the fable of the man
and the lyre, 4756.

218. Asellus et Liber. Source: Desbillons 7.14 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For a book that suffered a
different fate, see 4755.

219. Asini Spongiis et Sale Onusti. Source: Faernus 6 (adapted
into prose). This is Perry 180. I like Faernus's version because it
features two donkeys! Other versions are about one donkey who
first discovers the salt dissolves, and then later tries to do the
same thing when loaded with sponges, often at the cost of his
own life.

220. Asellus et Rivus. Source: Desbillons 10.17 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. Compare the farmer waiting for the river
to finish flowing, 4827.

221. Asinus et Canis. Source: Barlow's Aesop 5. This fable is not
in Perry's catalog, although Perry 360 is about a fox who insults
a donkey who is eating briars. Compare the story of the dog and
the donkey who ran into a wolf, 4354.

222. Asini Duo et Vulpes. Source: Desbillons 6.17 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of Aesop and the writer, 4870.

223. Asina et Bos, Iuncti. Source: De Furia 371. This is Perry
292. For the donkey who is too tired to carry the farm
equipment back home, see £826.

343

224. Asinus et Bos, Pascentes. Source: Desbillons 13.4 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Le Brun as his source. Compare the donkey's lack of taste when
it comes to music, 4217, and books, 4218.

225. Asinus et Vitulus. Source: Abstemius 8. This fable is not in
Perry's catalog, but Perry 476 is a very similar story about an
old man and a donkey. For a fable where the young ox is indeed
butchered, see 4278.

226. Asinus Porco Invidens. Source: Abstemius 121. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the donkey who envies the horse,
but then changes his mind, £260. The donkey could also be an
object of envy; see the story of the onager and the donkey, $147.

2271. Asinus et Porcelli Hordeum. Source: Phaedrus 5.4 (adapted
into prose). This is Perry 526. Compare the fable of the well-fed
pig, 4339.

228. Asinus et Vulpes, Peccata Confitentes. Source: Odo, Fable
81. This is Perry 628. For another story about a fox's confession,
see 4£53 or 4£558.

229. Asinus, Lupi, et Canes. Source: Abstemius 64. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the wolf offering to be midwife to the sow,
33331.

230. Asina Aegrota et Lupus. Source: Camerarius 231. This is
Perry 392. Compare the fable of the cat who goes to visit the
hens, 4395.

231. Asinus et Lupus, Ligati. Source: Munich Romulus 33
(shortened). This is Perry 696. Compare the fable of the wolf
who agrees to dance with the goose, 4£572.

232. Asinus Leoni Cantans et Lallans. Source: Odo, Fable 68.
This fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in
his coverage of medieval sources. For a story where the donkey
does find a place in the lion's court, see £19. For the donkey's
lack of musical ability, see 4217 or 44866.

233. Asinus Animalia Fugans et Leo. Source: Steinhowel 4.10.
This is Perry 151. In other versions of this story, the donkey and
the lion are hunting together as partners. Compare the fable of
the donkey in the lion's skin, £56 or 4234.

234. Asinus Leonis Pelle Indutus. Source: Barlow's Aesop 72.
This is Perry 188. Compare the fable of the ram in the dog's
skin, 4313. For another story about the donkey in the lion's
skin, see £56. For the donkey's long ears, see $222.

344

235. Asinus, Gallus, et Leo. Source: Barlow's Aesop 46. This is
Perry 82. For another fable about the lion's fear of the rooster,
see 44797. For another unwise attack, see the fable of the ram
who thought he could attack a bull, £314.

236. Asinus Excors, Vulpes, et Leo. Source: Camerarius 388
(shortened). This is Perry 336. See the note to 4860 for how
being without a cor means being without any brains or
intelligence. The fox, of course, knows not to get too close to the
lion; see 425.

2377. Asini et Agricola Senex. Source: De Furia 413. This is Perry
381. Compare the story of the donkey and the boar, 4150.

238. Asinus et Agaso. Source: De Furia 139. This is Perry 186.
Compare the story of the old man making a visit into town,
1237. See also the story of the contrary woman, $941.

239. Asinus et Grammaticus. Source: Abstemius 133. This is
Perry 722 (Perry included only a few fables of Abstemius in his
catalog). For a story about a wolf learning his letters, see $101.

240. Asinus et Umbra Eius. Source: Yenni, Anecdote 6. This is
Perry 460. Demosthenes was a famous orator of fourth-century
Athens (see also 482). The city of Megara mentioned here was a
city on the Saronic Gulf to the west of Athens. Compare the
fable about Demades taunting his audience with an Aesop's
fable, 4871.

241. Asinus et Viatores Duo. Source: Gildersleeve 19. This fable
is not in Perry's catalog, but it is included in Erasmus's Adagia
1.7.31. Compare the quarrel of the two men who found an
oyster, 44593.

242. Asinus Ludens. Source: De Furia 368. This is Perry 359.
For another story about a dancing monkey, see 4116, 4125, or
4145.

243. Asinus et Domini Canis. Source: Gildersleeve 17. This is
Perry 91. Compare the fable of the mud-covered dog, 1369.

244. Asinus et Dominus Ingratus. Source: Abstemius 68. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the dog and his ungrateful master,
H3T7T.

245. Asinus et Tympana. Source: Ademar 47. This is Perry 164.
The ancient Greek version is about a donkey belonging to the
priests of Cybele, who were notorious for their frenzied
drumming and dancing.

345

246. Asinus et Tempora Anni. Source: Potts & Darnell p. 6. This
fable is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 66, and
Perry omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable of
the donkey with different masters, 769.

247. Asinus Oneratus et Rusticus. Source: Desbillons 4.13
(adapted into prose; shortened). This fable is not in Perry's
catalog; it appears original to Desbillons, as he cites no source.
Compare the English saying about *the straw that broke the
camel's back." For another story about an overburdened
donkey, see 4258.

248. Asinus Fimum et Flores Gerens. Source: Desbillons 11.7
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Le Noble and Boursault as his sources.
Compare the fable of the ox who resents having to haul manure,
312286.

249. Asinus Res Sacras Portans. Source: La Fontaine 5.14
(translated into Latin prose by Moore). This is Perry 182.
Compare the fable of the donkey carrying flowers and manure,
312248.

250. Asinus Somnians. Source: Desbillons 15.4 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Aubert as his source. Compare the fable of the dream of the
oxen, 4£285.

251. Muli et Dominus Stultus. Source: Nequam 11 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Perry was not
systematic in his coverage of medieval sources. For a story
about a more successful Olympic attempt by a rural athlete, see
118824.

252. Muli et Latrones. Source: Heidelberg 33. This is Perry 491.
Compare a similar story about two travelers, 44998.

253. Mulus et Equus. Source: Abstemius 47. This is Perry 357.
For a horse who has greater success in his military career,
34271.

254. Mulus et Nomen Eius. Source: Steinhowel 5.1 (shortened).
This is Perry 693. Compare the story of the donkey's privilege,
where it is the fox who gets kicked, 771.

255. Mula et Crabro. Source: Camerarius 210. This is Perry 498.
Compare the fable of the goats rebuking the horse, 4261.

256. Mula et Imago Eius. Source: Camerarius 346. This is Perry
315. Compare the fable of the stag admiring its reflection, 4161.

346

257. Equus, Asinus, et Hordeum. Source: Ademar 58. This is
Perry 571. For another story where the horse will not do the
donkey a favor, see $258.

258. Equus et Asellus Onustus. Source: Barlow's Aesop 100.
This is Perry 181. For another story about an overladen donkey,
see 4247. For another story where the horse will not do the
donkey a favor, see $257.

259. Equus et Asinus, Pugnantes. Source: Desbillons 1.23
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For
another fable about seeing your enemy defeated, see 4£494 or
35595.

260. Equus Superbus et Asinus. Source: Barlow's Aesop 14.
This is Perry 565. Compare the fable of the donkey who envies
the pig, but then changes his mind, 4226.

261. Equus et Hirci Tres. Source: Romulus 4.16 (Oesterley). This
is Perry 578. Compare the story of the bull fleeing from the lion,
4317.

262. Equus, Lupus, et Hordeum. Source: De Furia 300. This is
Perry 154. Compare the fable about the dog's lack of interest in
barley, 4355.

263. Equus et Spinae. Source: Romulus Anglicus 53. This is
Perry 673. Compare the fable of the young bulls seeking greener
pastures, 4290.

264. Equus Incultus. Source: Abstemius 88. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the mongrel dog, 4352. For a sad old race
horse, see 4275.

265. Equus Furibundus et Adolescens. Source: Camerarius 350.
This is Perry 457. Compare the fable of the fox in the river, 442.
266. Equi Duo et Dominus Eorum. Source: Abstemius 40. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable about the domestic birds and the
exotic parrot, £550.

267. Equi Duo, Fratres. Source: Desbillons 11.4 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For another story about
animal education, see the story of the pig and the dog, 344.
See also the fable of the two ploughshares, $760.

347

268. Equus Unus et Dominus Eius. Source: Romulus Anglicus
44. This is Perry 665. Compare the changing vows of the
cowherd, 4777, or of the fox, 435.

269. Equus et Venator. Source: Vienna Romulus 70 (shortened).
This is Perry 269. Compare the fable of the monkey in chains,
1129.

2770. Equa, Pullus, et Homo. Source: Syntipas 45 (translated into
Latin). This is Perry 401. For a different story of how the horse
gave himself into the man's hands, see 4269.

271. Equus et Sus. Source: Desbillons 15.23 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For a horse who enjoys far
less success in his military career, $253. For a debate between
the pig and the horse, see 4337.

272. Equus et Equiso Eius. Source: De Furia 279. This is Perry
319. Compare the fable of the man who treats his horse like a
donkey, $273.

2773. Equus et Eques. Source: Babrius 76 (translated into Latin
prose). This is Perry 320. Compare the fable of the groom who
sells his horse's food, 4272.

274. Equi Saltantes. Source: Aelian, Animalia 16.23 (shortened).
This fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. Compare the fable of the dancing monkeys, $125.

2775. Equus Circensis Molae Iugatus. Source: Babrius 29
(translated into Latin prose). This is Perry 318. For a happier
story about a race horse, see 44264.

276. Equus et Pistor. Source: Aphthonius 13 (translated into
Latin). This is Perry 549. For the story of a runaway slave at the
flour mill, see 4958.

277. Bos et Equus. Source: Daumas 264. This fable is not in
Perry's catalog. You can find this debate between the horse and
the ox in the Speculum Sapientiae 1.12.

278. Bos Laborans et Vitula. Source: Barlow's Aesop 52. This is
Perry 300. Compare the foolish pig and his fate, 4338.

279. Bos et Vitulus, Iuncti. Source: Romulus Anglicus 99. This
is Perry 540. For a different fable about a young ox who doesn't
want to pull the plough, see $289.

280. Bos et Lupus. Source: Romulus Appendix 19 (Oesterley;
shortened). This is Perry 680. Compare the story of the flea who
manages to escape from the abbot, 4701.

348

281. Bos Philosophus. Source: Desbillons 12.7 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. By contrast,
compare the story of the bear who wanted to get horns like the
bull, $136.

282. Bos et Iuppiter. Source: Irenaeus 16. This fable is not in
Perry's catalog; it is based on Abstemius 173, and Perry omitted
most of Abstemius's fables. Compare the fable of the camel
asking for horns, 4143.

283. Boves Duo. Source: Desbillons 6.25 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the two
horses, 4267.

284. Boves et Coqui. Source: Babrius 21 (translated into Latin
prose). This is Perry 290. Compare the fable of the butcher and
the sheep, £316.

285. Boves Somniantes. Source: Abstemius 197. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the donkey's dream, 4250.

286. Bos Fimum Evehens. Source: Romulus Anglicus 63. This is
Perry 657. Compare the fable of the donkey hauling manure,
312248.

2877. Boves et Plaustrum. Source: De Furia 39. This is Perry 45.
Compare the fable of the fly and the chariot, 4680.

288. Boves et Trabs. Source: Abstemius 42. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the wood rebuking the oxen for being
ungrateful, 2723, or the story of the mule and the pig, 4338.
289. Iuvencus et Rusticus. Source: Avianus 28 (adapted into
prose). This is Perry 582. For a different fable about a young ox
who doesn't want to pull the plough, 4279.

290. Iuvenci Duo. Source: Desbillons 9.36 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Richer as his
source. Compare the fable of the thrushes who went away and
the ones who stayed home, £501. See also the fable of the horse
and the thorns, 4263.

291. Taurus et Vitulus. Source: Phaedrus 5.9 (adapted into
prose). This is Perry 531. For another story about young and
old, compare the fable of the swallow and her daughter, 4483.

349

292. Taurus et Culex. Source: Syntipas 47 (translated into
Latin). This is Perry 137. Compare the fable of the gnat and the
lion, 4695, or the fly and the chariot, 4680.

293. Taurus et Leo, Cenantes. Source: De Furia 92. This is Perry
143. Compare the story of the vulture's birthday party, $458.
294. Taurus, Cornua Eius, et Leo. Source: De Furia 410
(shortened). This is Perry 469. Compare the story of the lion and
the unicorn, £7.

295. Taurus Solus et Leo. Source: Aramaic fables, p. 33. This
fable is not in Perry's catalog, although it is related to the
famous fable of the lion and the bulls, £4. Compare also the
story of the lone onager and the lion, £148.

296. Ovis a Cane Comprehensa. Source: Abstemius 176. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the shepherd rebuking the dog,
48371.

2977. Ovis et Canes Duo. Source: Desbillons 11.9 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Le
Noble as his source. Compare the fable of the bramble helping
to make peace among the trees, 4730.

298. Ovis, Cervus, et Lupus. Source: Phaedrus 1.17 (adapted
into prose). This is Perry 477. For the swiftness of the stag, see
35.

299. Ovis et Canis Calumniosus. Source: Ademar 5. This is
Perry 478. Compare the fable about the pigs who offer false
testimony on behalf of the wolf, 4301.

300. Oves et Lupi. Source: Barlow's Aesop 9. This is Perry 153.
In other versions of this fable, a wise ram manages to stop the
sheep before they agree to this reckless treaty. For a story about
a treaty between the shepherds and the wolves, see 582.

301. Oves, Lupus, et Porci. Source: Odo, Fable 23. This is Perry
596. Compare the fable of justice in the lion's kingdom, £167.
302. Oves et Sus. Source: De Furia 72. This is Perry 85.
Compare the fable of the sheep accusing the pig of being
ungrateful, 4336. See also the story of the lamb, the shepherd
and the butcher, £309. There is a Latin proverb - Boni pastoris
est tondere pecus, non deglubere - which Suetonius reports in
his Life of Tiberius.

303. Ovis, Lupus, et Pacis Osculum. Source: Odo, Extra Fable 1.
This is Perry 636. Compare the fox announcing peace among all
the animals, 446.

350

304. Ovis Callida et Lupus. Source: Desbillons 15.33 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Jaius as his source. For another fable of the
wolf dressed as a sheep, see $86.

305. Ovis et Lupus Saucius. Source: Irenaeus 22. This is Perry
160. Compare the story of the fox asking for help from the
rooster, 448.

306. Oves Timidae et Pastor. Source: Abstemius 127. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the deer who lacks courage, £153.
307. Ovis et Pastoris Minae. Source: Abstemius 83. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the sheep complaining about the dog,
13370, or the debate between the pigeon and the farmer, $£518.

308. Ovis et Vidua. Source: Babrius 51 (translated into Latin
prose). This is Perry 212. Compare the fable of the oxen and the
cook, $284.

309. Agnus, Pastor, et Lanius. Source: De Furia 400. This is
Perry 465. For a fable where the shepherd proves to be not very
kind, see 4307.

310. Agnus et Canis. Source: Romulus Breviatus 23 (edited).
This is Perry 506. Compare the story of the sheep who entrusts
her lamb to a goat's care, £88. Editorial note: I've added the
phrase ecce mater tua from a different Romulus version of this
fable to help make it more clear.

311. Agnus et Lupus, Bibentes. Source: Yenni 10. This is Perry
155. Compare the fable of the cat who caught a rooster, 4394.
312. Agnus in Templo et Lupus. Source: De Furia 107. This is
Perry 261. Compare the fable of the wolf and the lamb who has
taken refuge with the goats in £88.

313. Aries Canis Pelle Indutus. Source: Steinhowel 5.15
(shortened). This is Perry 705. Compare the fable of the donkey
in the lion skin, 4234.

314. Aries et Taurus. Source: Abstemius 79. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the donkey who thought he could attack a
lion, 4235, or the wolf who thought he was a lion, 491.

315. Arietes Duo et Lupus. Source: Steinhowel 5.10 (shortened).
This is Perry 699. This is actually a three-part story; for the
other two parts, see £323 and $332.

351

316. Verveces et Lanius. Source: Romulus Florentinus 3.26 This
is Perry 575. Compare the fable of the cook and the oxen, $284.
317. Caprae et Taurus. Source: Syntipas 40 (translated into
Latin). This is Perry 217. Compare the story of the horse fleeing
from the lion, 4261.

318. Capra et Caprarius. Source: Aphthonius 5 (translated into
Latin). This is Perry 280. For another story about a mistake that
cannot be undone, see the story of the hermit and the mouse,
4807.

319. Caprae Silvestres et Caprarius. Source: De Furia 261. This
is Perry 6. Compare the stories about the domestic donkey and
the wild donkey or onager, $147 and 4148.

320. Capra et Asinus. Source: De Furia 262. This is Perry 279.
Compare the story of the lion, the fox and the wolf, where the
wolf is unexpectedly made into medicine, 423. For another fable
about the donkey feigning illness, see 4341.

321. Capra et Canis. Source: Abstemius 164. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the dog in the manger, 4357.

322. Capra in Rupe Stans et Lupus. Source: Collar 4. This is
Perry 157. Compare the fable of the fox trying to Iure a bird
down to the ground, £44.

323. Caprae in Clibanum Ingressae et Lupus. Source:
Steinhowel 5.10 (shortened). This is Perry 699. This is actually a
three-part story; for the other two parts, see £315 and $332.
324. Hircus Equitans. Source: Odo, Fable 73. This is Perry 623.
Compare the fable of the donkey who dreams of being a master,
312250.

325. Hircus et Statua Ahenea. Source: Camerarius 396. This
fable is not included in Perry's catalog. Compare the fable of the
rhinoceros who breaks his horn, 4142.

326. Hircus et Umbra Eius. Source: Steinhowel 5.6 (shortened).
This is Perry 695. Compare the story about the wolf who is
impressed with his own shadow, $90.

327. Hircus et Vulpes in Puteo. Source: Steinhowel 6.3. This is
Perry 9. For a fable about the fox and the wolf in the well, see
1t69.

328. Haedus et Lupus Fores Pulsans. Source: Clarke 18 (word
order adapted). This is Perry 572. Compare the fable of the dog
and the thief, 4385.

352

329. Haedus in Tecto et Lupus. Source: De Furia 75. This is
Perry 98. Compare the story of the lion in the cage, £27.

330. Haedus Saltans et Lupus. Source: Camerarius 93. This is
Perry 97. Compare the fable of the goose who asks the wolf to
dance, 4572.

331. Sus Parturiens et Lupus. Source: Barlow's Aesop 13. This
is Perry 547. Compare the fable of the wolves and dogs visiting
the sick donkey, $229.

332. Sus, Porcelli Eius, et Lupus. Source: Steinhowel 5.10
(shortened). This is Perry 699. This is actually a three-part
story; for the other two parts, see 4315 and $323.

333. Porcus et Nautae. Source: Desbillons 9.35 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For a different story about an
*apathetic" philosopher, see £880.

334. Porcellus et Testamentum. Source: Abstemius 185. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For a fable about human heirs, see the man talking to
his sack of money, 4987.

335. Porci Duo, Inimici. Source: Abstemius 193. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
a story about enmity between people, see 4929.

336. Porcus ab Ovibus Criminatus. Source: Abstemius 158. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the sheep asking why the pig
squeals, $302.

337. Porcus et Equus. Source: Abstemius 48. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable about the well-fattened pig and the war horse, see
48271.

338. Porcus et Mulus. Source: Desbillons 9.14 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the story
of the foolish heifer, 4278.

339. Porcus Pinguis et Vulpes. Source: Camerarius 276
(shortened). This fable is not in Perry's catalog, but you can find
the story in the Speculum Sapientiae, 4.1. Compare the fable of
the donkey and the sacrificial pig, 4227.

340. Verres et Lupus. Source: Steinhowel 5.2 (shortened). This is
Perry 694. Compare the story of the *lone bull" in 4295.

353

341. Sus et Asinus Morbum Simulans. Source: Odo, Fable 33
(shortened). This is Perry 600. For another story about a donkey
who takes a warning from the pig's example, see 4227. For
another fable about the donkey feigning illness, see 4320.

342. Sus per Venerem Iurans et Canis. Source: De Furia 230.
This is Perry 222. There was a proverbial enmity between Venus
(Greek Aphrodite) and pigs, supposedly because her lover
Adonis was killed by a wild pig. For another story about animals
insulting one another, see the story of the pigeon and the wolf,
4519.

343. Sus et Canis, Contendentes. Source: De Furia 186. This is
Perry 223. Compare the debate between the sow and the lioness
about their offspring, 49. For another story about haste, see the
fable of the gourd that grows in a hurry, 4716.

344. Sus et Canis Venaticus. Source: Abstemius 41. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another story about animal education, see the story of the
two horses, 4267.

345. Canis Parturiens Domicilium Quaerens. Source:
Camerarius 191. This is Perry 480. Compare the fable of the
vipers who invited the hedgehogs into their house, $4183.

346. Canis et Domicilium Eius. Source: Camerarius 368. This is
Perry 449. Compare the fable of the dog and the kitchen fire,
4347.

347. Canes in Culina. Source: Desbillons 10.10 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the dog
planning a house in winter, 4346. For another fable about a
diversion, see 487.

348. Canis et Umbra. Source: Barlow's Aesop 80. This is Perry
133. Compare the fable of the lion fooled by a reflection, 42.

349. Canes et Corium. Source: Ademar 2. This is Perry 135. For
another story about drinking the river, see the story of the fox
and the moon's reflection, 438.

350. Canes Duo et Os. Source: Gildersleeve 6. This fable is not
in Perry's catalog. Compare the rhyming Latin proverb, Dum
canis os rodit, socium quem diligit odit. For another fable about a
fortunate third party, see the story of the lion, the bear and the
fox, 4132.

351. Canis Aquam Timens. Source: Abstemius 119. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the hen scared of the fox's skin, 4566.

354

352. Canis Villaticus. Source: Abstemius 32. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the unkempt horse, 4264.

353. Canis Venaticus et Molossi. Source: Camerarius 438. This
fable is not in Perry's catalog. Compare the debate between the
house dog and the hunting dog, 44383.

354. Canis et Asinus, Iter Facientes. Source: Abstemius 109
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted
most of Abstemius's fables. For another story about the donkey
and the dog, see the story of the jealous donkey, 4243. See also
the story of the donkey and the dog discussing food, 4221.

355. Canis et Asinus, Epistolam Legentes. Source: De Furia 370.
This is Perry 264. Compare the fable about the wolf and the
barley, 4262.

356. Canis et Asinus, Socii. Source: Abstemius 152. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare another story about a useless ally, see £135. For
another story about a shameful retreat, see the story of the stag
leading the animal army against the insects, £688.

357. Canis in Praesepi et Bos. Source: Barlow's Aesop 29. This is
Perry 702. For another fable about envy, see the story of the
greedy man and the envious man, 4985. See also the fable of the
dog keeping the goat out of the garden, 4321.

358. Canis et Vultur. Source: Ademar 32. This is Perry 483.
Compare the fable of the rooster who found a precious gem,
4555.

359. Canis et Taurus. Source: Desbillons 11.5 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Alberti as his source. Compare the fight between the donkey
and the boar, 4151.

360. Canes et Leonis Pellis. Source: Syntipas 19 (translated into
Latin). This is Perry 406. Compare the fable of the dog chasing
the lion, 4361.

361. Canis Venaticus et Vulpes. Source: De Furia 292. This is
Perry 132. Compare the story of the hunter pursuing a lion,
1847, or the fable of the dogs and the skin of the lion, 4360.
362. Canis Dormiens et Lupus. Source: De Furia 86. This is
Perry 134. Compare the fable of the fish pleading for mercy,
35580.

363. Canes et Imperator Eorum. Source: Babrius 85 (translated
into Latin prose). This is Perry 343. Of the different dogs

355

mentioned here, the *Molossi" are the most famous, and some
people contend that the Molossian dogs were the ancestors of
the modern mastiffs, who are sometimes called *Molossers." The
name is regional: the Molossian people lived in the mountains of
northwestern Greece. Compare the fable of the dogs who were
the same color as the wolves, $364.

364. Canes et Lupi Concolores. Source: Camerarius 446. This is
Perry 342. Compare the fable about the dogs of many colors,
13363.

365. Canes et Catulus Lupi. Source: Abstemius 124. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For another plan gone awry, see the story of the man
who lit the fox's tail on fire, 4831.

366. Canis, Lupus, et Pastor. Source: Babrius 113 (translated
into Latin prose). This is Perry 365. Compare the fable of the
lion in the stable, £14, or the man who let a fox into the
henhouse, £367.

367. Canis et Paterfamilias Indignatus. Source: Abstemius 149.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. Compare the man who locked a lion in his
stable, £14.

368. Canis et Dominus Morans. Source: Babrius 110 (translated
into Latin prose). This is Perry 330. Compare the fable where the
man who forgot to do something gets angry at the dog instead,
3367.

369. Canis Lutulentus et Herus. Source: Desbillons 2.44
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the fable of the donkey greeting his master, £243. For an even
more inept friend, see the story of the bear and the man, £137.
3770. Canis et Ovis Conquerens. Source: Camerarius 398. This is
Perry 356. Compare the fable of the sheep and the shepherd's
threats, 4307.

371. Canis Oves Occidens. Source: Abstemius 78. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the sheep and the dog, £296. For other
animals pleading for mercy, see the weasel and the man, $193
or the hunter, the partridge, and the rooster, 4531.

372. Canis Homicida et Dominus Eius. Source: Abstemius 162.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. For a story about a dog wrongly accused
and punished, see 4373.

356

373. Canis Custos et Domini Filius. Source: Camerarius 389.
This fable is not in Perry's catalog, although it is found in the
Panchatantra tradition. For another story about acting in haste,
with fatal consequences, see the story of the two doves, $520.
For a story about a dog who did kill his master's son, see 44372.
374. Canis Fugitivus et Herus. Source: Desbillons 7.4 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of the man who wanted his dog to think well of him, 4375.

375. Canis Herum Fugiens. Source: Abstemius 36. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of Aesop and the runaway slave, 4960, where
Aesop urges the man to return home.

376. Canis, Herus, et Cibus. Source: Desbillons 12.17 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of the neglected parrot, 4551, or the neglected goldfinch, $552.
3777. Canis Vetulus et Magister. Source: Barlow's Aesop 64. This
is Perry 532. Compare the fable of the donkey and his
ungrateful master, 4244.

3778. Canis Villicus et Herus Ingratus. Source: Desbillons 6.1
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the excuses invented by the cat, 44394, and by the wolf, 4311.
3779. Canes et Agricola Penuria Laborans. Source: Clarke 41
(word order adapted). This is Perry 52. Compare the fable about
the man who invites the animals in during winter, 4380.

380. Canis, Bos, Equus, et Homo. Source: De Furia 278. This is
Perry 105. Compare the fable about the man who eats the farm
animals in winter, 4379.

381. Canis ad Convivium Invitatus. Source: De Furia 22
(shortened). This is Perry 328. Compare the fable of the dog
offering an invitation to a wolf, 4499, or to a lion, £1.

382. Canis et Faber. Source: Syntipas 16 (translated into Latin).
This is Perry 415. Compare the fable about the dog and the
squirrel, £384.

383. Canes Duo, Venaticus et Domesticus. Source: De Furia
245. This is Perry 92. There is a similar story told about the
legendary Spartan lawgiver Lycurgus (in Plutarch, Sayings of
the Spartans): Lycurgus took two dogs and raised one dog to
hunt and the other dog as a house dog, and thus demonstrated
that education determines excellence.

357

384. Canis et Sciurus. Source: Desbillons 13.29 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
about the dog and the blacksmiths, 4382.

385. Canis et Fur. Source: Ademar 23. This is Perry 403.
Compare the fable of the kid and the wolf at the door, 4328.
386. Canis et Homo Admorsus. Source: De Furia 55. This is
Perry 64. For another fable about rewarding misdeeds, see
4887.

387. Canis Mordax. Source: Barlow's Aesop 25. This is Perry
332. Compare the story of the self-satisfied donkey, 4248. For
the famous story of the mice who wanted to put a bell on the
cat, see 44206.

388. Feles, Mus, et Caseus. Source: Abstemius 116. This is
Perry 594. Compare the story of the man and the weasel, 193.

389. Feles Senior et Mus Parvulus. Source: La Fontaine 12.5
(translated into Latin prose by Moore; shortened). This fable is
not in Perry's catalog. Compare Abstemius's fable about the
mouse who wanted to be friends with the cat, 4204.

390. Catus Monachus. Source: Odo, Fable 15. This is Perry 592.
Compare the fable of the wolf who became a monk, £100.

391. Feles Iudex. Source: La Fontaine 7.16 (translated into Latin
prose by Fenelon; shortened). This fable is not in Perry's catalog;
La Fontaine would know the fable from Bidpai. For another fable
about a pious-seeming cat, see $205.

392. Feles, Vulpes, et Lupus. Source: Desbillons 11.27 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites La Motte as his source. Compare the hypocrisy
of the noble lion king, 421. For a fable about Socrates himself,
see $882.

393. Feles et Passeres Duo. Source: La Fontaine 12.2 (translated
by Giraud, adapted into prose and shortened). This fable is not
in Perry's catalog. Compare the fable about the tasty partridge,
3527.

394. Catus et Gallus. Source: Barlow's Aesop 57. This is Perry
16. Compare the fable of the wolf and the lamb at the stream,
34311. See also the fable of the rooster who foolishly had cats as
his coachmen, $556.

395. Feles et Gallinae. Source: De Furia 14. This is Perry 7.
Compare the fable of the wolf who comes to visit the ailing
donkey, 4230.

358

396. Feles, Aquila, et Sus. Source: Potts & Darnell p. 17. This is
Perry 488. Compare the fable of the lion and the bulls, £4, or
the stork, the mice and the frogs, 4473.

397. Feles et Venus. Source: Barlow's Aesop 71. This is Perry 50.
The ancient Greek version is about a weasel, rather than a cat
(see the note to $193 for weasels and cats). Compare the story of
the fox and Jupiter, 4767.

398. Murilegus Candelam Portans. Source: Odo, Parable 79.
This fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in
his coverage of medieval sources. Compare the fable of the
monkeys and the nuts, 44125.

399. Vespertilio Perfidus. Source: Morris 66. This is Perry 566.
Compare the fable of the ambiguous ostrich, 4403.

400. Vespertilio et Mustelae Duae. Source: De Furia 125. This is
Perry 172. Compare the story of the ostrich's dual identity,
3403, or the story of the badger, 4192.

401. Vespertilio et Merula. Source: Camerarius 76. This is Perry
48. In Greek, the nocturnal songbird is called a botalis, and its
identity is unknown. As a result, you can find a variety of birds
in different versions of this fable. For preventative measures
that come too late, see the story of the bear and his wife, 4134.
402. Vespertilio, Rubus, et Mergus. Source: De Furia 124. This
is Perry 171. For another fable about the grasping bramble, see
1728.

403. Struthiocamelus Perfidus. Source: Camerarius 167. This is
Perry 418. Compare the fable of the ambiguous bat during the
war of the birds and the beasts, 44399.

404. Struthiocamelus et Alauda. Source: Desbillons 11.13
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Le Noble as his source. For another bird
frustrated in flight, see 4548.

405. Struthiocamelus et Gallina. Source: Camerarius 268. This
fable is not in Perry's catalog, but you can find the story in the
Speculum Sapientiae 2.4.

406. Aquila et Leo, Amici. Source: Babrius 100 (translated into
Latin prose). This is Perry 335. Compare the fable of the dolphin
and the lion, 4597.

407. Aquila et Testudo. Source: Morris 59. This is Perry 230.
Compare the fable of the beetle and the eagle, 687. For another
flying turtle, see 4640.

359

408. Aquila et Rattus. Source: Odo Appendix 1, Fable 23
(shortened). This is Perry 639. Compare the fable of the crane
and the eagle, 4474.

409. Aquila, Pennis Avulsis. Source: De Furia 23. This is Perry
2775. For another fable about the eagle and her feathers, see
31414.

410. Aquila et Vulpes. Source: Barlow's Aesop 10. This is Perry
1. In other versions of the story, the eagle does not return the
little foxes, and her own chicks are burned to death. Compare
the story of the monkey mother's revenge on the bear, 109, or
the fable of the beetle and the eagle, £690.

411. Aquila et Regulus. Source: Camerarius 503. This is Perry
434. The name of the regulus bird is ironic, of course: he is not
the rex, but is nevertheless a regulus. In modern scientific
classification, the Regulus regulus is the name of the English
goldcrest, a tiny sparrow which is the smallest European bird,
about 3-4 inches in length and weighing as little as 5 grams.
Despite his tiny size, his golden crown may have earned him the
name of "little king." Compare the story of the fox and the turtle,
16639.

412. Aquila et Mus. Source: Desbillons 1.21 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it is based on
Abstemius 70, and Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the lion and the mouse, £208.

413. Aquila et Agricola. Source: De Furia 418. This is Perry 296.
Cicero (On Divination 1.15) reports these events as actually
having happened to King Deiotarus of Galatia (d. 40 BCE). There
is a similar legend about Mohammed in Rumi's Mathnauwi 3.
414. Aquila et Sagitta. Source: Aphthonius 32 (translated into
Latin). This is Perry 276. Compare the fable of the thrush and
the birdlime, 4499, or the story of the trees arming their enemy,
2725.

415. Aquila, Sol et Bubo. Source: Bern Romulus 2 (Hervieux p.
302). This fable is not in Perry's catalog; Perry was not
systematic in his coverage of medieval sources. The motif of
"^multiplying suns" does appear in the traditional fable of the
frogs and the sun's wedding, 4607.

416. Aquila et Vultur Senex. Source: Nequam 7 (adapted into
prose; shortened). This is Perry 648. In traditional bestiary lore,
the eagle supposedly *renewed its age" in a manner something
like the phoenix; it would fly up into the sun which burned off

360

its old feathers, so that the eagle could be rejuvenated. Compare
the fable of the buzzard's chick in the hawk's nest, 4419.

417. Accipiter Columbam Insequens. Source: Abstemius 3. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the partridge begging for mercy,
315528.

418. Accipiter Cuculum Irridens. Source: Irenaeus 271. This
fable is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 7, and
Perry omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable of
the city mouse and the country mouse, £196.

419. Accipiter et Busardus. Source: Odo, Fable 4. This is Perry
644. Compare the fable of the vulture in the eagle's nest, 4416.

420. Accipiter et Galli Duo. Source: Ademar 6 (emended). This is
Perry 558. The text of Ademar is not very good, but it offers the
only extant version of this fable. Compare the fable of the hawk
and the farmer, 4417. For fables about rival roosters, see 4525
or 44562.

421. Accipiter, Cuculus, et Sturnus. Source: Desbillons 12.10
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For other
examples of the wrong lesson learned, see the story of the two
boys, £966, or the story of the seagull and the stars, 4481.

422. Accipitres et Columbae. Source: Abstemius 96. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the doves who made the hawk their king,
1423.

423. Accipiter, Milvus, et Columbae. Source: Jacobs & Doering
1. This is Perry 486. Compare the fable of the doves making
peace among the hawks, 4422.

424. Milvus, Rex Electus. Source: Odo, Fable 1. This fable is not
in Perry's catalog, although it has much in common with the
story of the frogs electing a king, £605, as well as the story of
the doves who chose the hawk as their king, 4423.

425. Milvus Aegrotans. Source: Irenaeus 9. This is Perry 324.
Compare the reckless promises of a dying man, $902.

426. Milvus et Lampetra. Source: Bozon 3 (translated into Latin).
This fable is not in Perry's catalog, although it is very similar to
the story of the magpie and her tail, 4495, or the stork and his
beak, 4472.

361

427. Milvus, Perdices, et Sagittarius. Source: Sheppey 28. This
is Perry 604. Compare the fable of the birdcatcher surprised by
a viper, 4623, or the story of the greedy monkey, £110.

428. Milvus, Accipiter, et Aquila. Source: Abstemius 183. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the story where the eagle marries the kite,
$430.

429. Milvus et Falco. Source: Odo, Fable 54. This is Perry 612.
Compare the story of the deer who lacks courage, $153.

430. Milvus et Aquila. Source: Ademar 67 (shortened). This is
Perry 574. For another story where the kite offers the eagle a
paltry mouse, see $428.

431. Corvus Aquilam Imitans. Source: Stoddart p. 116. This is
Perry 2. Compare the fable of a frog imitating an ox, 4£599.
432. Corvus Medicus et Aquila. Source: Odo, Fable 29. This is
Perry 599. Compare the story of the human eye doctor, 4898.

433. Corvus et Aquila, Contendentes. Source: Desbillons 6.28
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the debate between the fox and the bear, 4130.

434. Corvus et Avium Reges. Source: Abstemius 59. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For the demands that a king might make, see the story of the
tyrannical lion, 422.

435. Corvus Asinum Feriens. Source: De Furia 143. This is
Perry 190. For more fables about wolves and crows, see 494,
4895, and 496.

436. Corvus et Lepus. Source: Desbillons 7.26 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the crow who tries to
help the foolish jackdaw, $4453.

437. Corvus et Vulpes Adulatrix. Source: Collar 21. This is Perry
124. For a story where the crow is not fooled by the fox, see
3439. See also the fable of the fox and the cricket, 4654.

438. Corvi et Caseus. Source: Jacobs & Doering 47. This fable is
not in Perry's catalog. Compare the proverbial saying, Si corvus
posset tacitus pasci, haberet plus dapis (Erasmus, Adagia
4.1.94). For another fable about quarreling crows, see 4577.
439. Corvus et Vulpes Mortem Simulans. Source: Camerarius
262. This fable is not in Perry's catalog. Compare the famous
fable where the fox does trick the crow, 4437.

362

440. Corvi et Vir Timidus. Source: De Furia 390. This is Perry
245. For another fable about the raven's divinatory powers, see
41441.

441. Corvus et Viatores. Source: De Furia 310. This is Perry
236. For another fable about the raven's divinatory powers, see
34440. For a fable about a fortune-teller who could not predict
the future, see 4889.

442. Cornix et Viatores. Source: De Furia 250. This is Perry 125.
For another fable about the crow being jealous of the raven's
powers of divination, see £444.

443. Corvus et Mercurius. Source: De Furia 287. This is Perry
323. See $903 for a story about the gods' revenge on an
ungrateful human.

444. Cornix et Canis. Source: De Furia 251. This is Perry 127.
For another fable about the raven's divine powers, and the
crow's lack of such powers, see $442.

445. Cornicula et Ovis. Source: Clarke 48 (word order adapted).
This is Perry 553. Compare the fable about a crow who is
harassing a donkey, £435.

446. Cornicula et Speculum. Source: Desbillons 14.4 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Le Noble as his source. Compare the use of a mirror to catch the
tiger's cubs, 4139.

447. Cornix et Urna. Source: Barlow's Aesop 39. This is Perry
390. For an example of a bird who is not so wise in taking a
drink, see the story of the dove and the painting, 4512.

448. Graculus et Avarus. Source: Desbillons 10.30 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. Compare the fable of the human thief and
the miser, 4981.

449. Graculus et Noctua. Source: Aphthonius 31 (translated into
Latin). This is Perry 101. For another fable about the wise owl,
see £466.

450. Graculus et Pavones. Source: Heidelberg 13. This is Perry
472. Compare the fable of the bee who wanted to take life easy,
3674.

451. Graculus et Ardeae Pennae. Source: Desbillons 8.26
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For the
story of the peacock feathers mentioned here, see £450.

363

452. Graculus et Columbae. Source: De Furia 253. This is Perry
129. Compare the fable of the crow who wanted to imitate the
swan, $4535.

453. Graculus, Cornix, et Aquila. Source: Desbillons 13.26
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the crow who gets in trouble trying to help the rabbit, 4436.
454. Monedula et Pavo. Source: Camerarius 52. This is Perry
219. Compare the fable of the monkey who was made king of
the animals, 4116.

455. Monedula Liberata. Source: Thomas 4. This is Perry 131.
For another story about an unhappy pet bird, see 4507.

456. Monedula Esuriens et Vulpes. Source: De Furia 284. This
is Perry 126. Compare the fable of the fox and the grapes, 1:37.
457. Monedula et Corvi. Source: De Furia 285. This is Perry 123.
Compare the fable of the wolf who thought he could be a lion,
4891.

458. Vultur Convivium Faciens. Source: Irenaeus 44. This is
Perry 389. Compare the story of the lion's attempt to lure the
bull to a fatal party, £293.

459. Vultures, Leo, et Aper. Source: De Furia 298. This is Perry
338. Compare the fable of the bear and the lion fighting, 4132.
460. Vultures Duo et Canes. Source: Abstemius 143. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the two ants, $649.

461. Bubo et Aves. Source: Abstemius 114. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable about the owl's pride in her chicks, see 4462.
Compare the ugly children of the toad, 4613, or the monkey,
3:107.

462. Bubo et Aquila. Source: La Fontaine 5.18 (translated into
Latin prose by Fenelon; shortened). This fable is not in Perry's
catalog. La Fontaine may have used Abstemius as his source for
the basic idea of this story; see £461. The owl was closely
associated with Minerva (Athena), as was the eagle with Jupiter,
and the peacock with Juno.

463. Bubo et Rosa. Source: Odo, Fable 55 (shortened). This is
Perry 614. Compare the contest to award the beautiful nest to
the best bird, 4509.

364

464. Noctua et Sol. Source: Stoddart p. 109. This fable is not in
Perry's catalog, but you can find a debate between the owl and
the sun in the Speculum Sapientiae 3.177.

465. Noctua et Cornicula. Source: Desbillons 12.9 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites John
Gay as his source, although Gay's fable "The Owl and the
Farmer" has a farmer instead of a crow rebuking the owl. For a
fable where the monkey thinks she is the queen, see £115.

466. Noctua et Quercus. Source: De Furia 385 (shortened). This
is Perry 437. Mistletoe can grow on many trees, including the
oak tree. In a longer version of this story told by Dio
Chrysostom, the owl warns the other birds not just about the
mistletoe (used for birdlime) that will grow on the oak tree, but
also about the planting of flax, which would end up being made
into bird nets. For a fable about the swallow and the planting of
flax, see 4482. For another fable about the wise owl, see 4449.

467. Upupa et Luscinia. Source: Odo, Fable 41. This fable is not
in Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. The hoopoe is a paradoxical animal in
European folklore: it possesses a beautiful crest of feathers, but
it was also supposed to live in a nest made of filth and manure
(one of the names for the hoopoe in German, for example, is
stinkvogel, *the stink-bird").

468. Upupa ab Aquila Honorata. Source: Abstemius 45. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. See 467 for a note about the paradoxical hoopoe.

469. Ciconia et Vulpecula. Source: Barlow's Aesop 85. This is
Perry 426. For another fable about incompatible dining
preferences, see the story of the lion's banquet, £17.

470. Ciconia a Rustico Capta. Source: De Furia 76. This is Perry
194. Compare the fable of the captured trumpeter begging for
mercy, 4864.

4'71. Ciconia et Catus. Source: Odo, Fable 71. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the story of the young man and the
bones, 4894.

472. Ciconia et Uxor Eius. Source: Odo, Fable 11. This is Perry
590. Compare the story of the magpie and her tail, $495, or the
bear and his wife, 4134.

473. Ciconia, Mures, et Ranae. Source: Camerarius 513
(shortened). This fable is not included in Perry's catalog.
Compare the fable of the eagle, the pig and the cat, 4396.

365

474. Grus et Aquila. Source: Desbillons 12.15 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the eagle
and the rat, $408.

475. Grus et Lupus. Source: Collar 14. This is Perry 156. For
another story about a long-beaked bird, see the stork and the
fox, 4469, or the heron and the hawk, 4478.

476. Grus et Cornix. Source: Ademar 19 (shortened). This is
Perry 298. Compare the story of the thieves who pretend that a
lamb is a dog, 44906.

477. Grues et Agricola. Source: Babrius 26 (translated into Latin
prose). This is Perry 297. The enmity between the cranes and
the legendary *Pygmies" was an ancient Greek myth already
attested in Homer.

478. Ardea et Accipiter. Source: Romulus Anglicus 123
(shortened). This is Perry 654. For another story about a long-
beaked bird, see the story of the stork and the fox, 4469, or the
story of the crane and the wolf, 44475.

479. Alcedo et Nidus Eius. Source: De Furia 240. This is Perry
25. Compare the fable of the one-eyed deer who trusted the sea,
1162. For another story about an unsafe bird's nest, see $732.

480. Larus et Milvus. Source: De Furia 112. This is Perry 139.
Compare the fable of the crab and the fox, 44588.

481. Mergus et Stellae. Source: Camerarius 477. This fable is
not in Perry's catalog; the story comes from the Panchatantra
tradition. For other examples of the wrong lesson learned, see
the story of the two boys, 4966, or the story of the timid starling,
4421.

482. Hirundo et Aviculae. Source: Barlow's Aesop 18. This is
Perry 39. Compare the fable of the owl's warning, $466.

483. Hirundo et Filia Eius. Source: Desbillons 14.22 (adapted
into prose and shortened). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Aubert as his source. Compare the hen trying to
protect her chicks, £567.

484. Hirundo et Formicae. Source: Potts & Darnell p. 5. This
fable is not included in Perry's catalog. Compare this story to
the famous fable of the ant and the cricket, 4652.

485. Hirundo et Corvus. Source: Syntipas 3 (translated into
Latin). This is Perry 229. For another fable about the swallow in
winter, see 4489.

366

486. Hirundo et Cornix. Source: De Furia 381. This is Perry 377.
For the story of how the swallow lost her tongue, see the note to
38540.

487. Hirundo et Anguis. Source: Camerarius 168. This is Perry
2277. For a story about the swallow choosing to live among men,
see 44482.

488. Hirundo et Turdus. Source: Abstemius 27. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable about incompatibility, see 4863.

489. Hirundo et Iuvenis. Source: Barlow's Aesop 95. This is
Perry 169. For another fable about the perils of winter, see
31999,

490. Passer in Myrto Degens. Source: Syntipas 58 (translated
into Latin). This is Perry 86. Compare the fable of the mouse in
the pot, 4201.

49]. Passer et Statua. Source: Medieval Promptuarium. This is
Perry 720. Compare the frogs who finally go near and then jump
on top of their *King Log" in 4605. See also the story of the
cuckoo and the titmouse, 4£511.

492. Passer et Accipiter. Source: Desbillons 13.10 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For another story about the
predatory hawk, see $538.

493. Passer et Scarabaei. Source: Abstemius 37. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a fable where the dung-beetle does turn out to bea
formidable opponent, see 4£690.

494. Passer, Lepus, et Aquila. Source: Evans 9. This is Perry
473. Compare the wolf's solace in £65.

495. Pica et Cauda Eius. Source: Nequam 38 (adapted into
prose). This is Perry 590. The fable alludes to the famous line
from Horace, Epistles 1.11, caelum, non animum mutant, qui
trans mare currunt. Compare the story of the stork and his beak,
4472.

496. Pica Loquax et Aquila. Source: Abstemius 26. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a story of human gossip, see the story of the man who laid
an egg, 44944. For another fable about the chattering magpie, see
35552.

497. Pica et Cuculus. Source: Abstemius 156. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.

367

Compare the story of the thrush and the cuckoo, 4421. See also
the rooster's fear of the fox skin, 4£566.

498. Pica et Columba. Source: Ahn 25. This fable is not in
Perry's catalog, but there is a version in Desbillons 6.20, which
appears to be original to Desbillons. When complaining to Juno,
the peacock mentions its ugly song, but not its ugly feet: 4544.
For the magpie as a malicious gossip, see 4496. For another
fable about finding the good and the bad in things, see 4671.
499, Turdus Visco Captus. Source: Irenaeus 30. This fable is not
in Perry's catalog; it is based on Abstemius 178, and Perry
omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable of the
eagle and the arrow, $414.

500. Turdus et Merula. Source: Abstemius 159. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable about the farmer and the river, 4822, which
has a similar moral. See also the different ways in which the
bees attack, 446760.

501. Turdi Domi Remanentes. Source: Faernus 8 (adapted into
prose; shortened). This fable is not included in Perry's catalog.
Compare the story of the young bulls looking for greener
pastures, 4290.

502. Alauda, Pulli, et Agri Dominus. Source: Barlow's Aesop 6.
This is Perry 325. This fable is attributed by Aulus Gellius to the
Roman poet Ennius (d. 169 BCE) whose works survive only in
fragments.

503. Alaudae et Bubo. Source: De Vitry 4. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. The word nisus is another Latin name for the
hawk. For another useless king, see the story of the *Duke" bird,
3521.

504. Cassita et Auceps. Source: Camerarius 45. This is Perry
193. For more stories about birds caught in snares, see £408,
1443, or $470.

505. Galerita Laqueo Capta. Source: De Furia 228. This is Perry
251. Compare the fable of the mouse in the pot, 4201.

506. Galerita et Pater Eius. Source: De Furia 415. This is Perry
447. Although the metamorphosis is not made explicit in this
version of the story, this is an aetiological story about how the
bird got its crest. The story is sometimes told about the crested
lark or about the hoopoe, a bird which is famous for its crest.

368

507. Carduelis et Puer. Source: Abstemius 43. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another story about an unhappy pet bird, see $455.

508. Cuculus et Cantus Eius. Source: Gildersleeve 8. This fable
is not in Perry's catalog. The story is an aetiological account of
why the cuckoo sings *koo-koo," that is, why it sings about
itself, as reflected in the English name *cuckoo" and the Latin
cuculus. For another fable about the cuckoo's song, see $509.

509. Cuculus et Aquila. Source: Odo, Fable 76. This is Perry
626. For another story of the cuckoo singing about itself, see
3:508. See also the story of the owl and the rose, £463.

510. Cuculus, Luscinia, et Asinus. Source: Irenaeus 236. This
fable is not in Perry's catalog, but it does appear in Camerarius.
Compare the story of the nightingale and the finch, £541. For
the donkey's lack of musical ability, see *217, 4232 or $866.

511. Cuculus et Misinga. Source: Romulus Appendix 24
(Oesterley; shortened). This is Perry 652. The misinga is a tiny
bird, probably a titmouse or some other tiny sparrow. Compare
the story of the sparrow and the scarecrow, 4491.

512. Columba et Hydria Picta. Source: Syntipas 8 (translated
into Latin). This is Perry 201. For a horse fooled by a painting,
see 4872.

513. Columba et Lutum. Source: Daumas 274. This fable is not
in Perry's catalog. This debate between the dove and the mud
can be found in the Speculum Sapientiae 2.30.

514. Columbae Pullus a Corvo Raptus. Source: Odo, Fable 40.
This is Perry 606. Compare the fable of the hawk and the
nightingale's chicks, $539.

515. Columba et Cornix. Source: Irenaeus 126. This is Perry
202. For the story of the hen who loses her chicks to her human
owners, see 46647.

516. Columba et Pica. Source: Abstemius 6. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable about the *simple" dove, see 4$424.

517. Columba et Mustela. Source: Desbillons 8.18 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For the story of the dove and
her nest, see 4516.

518. Columba et Villicus. Source: Desbillons 9.17 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears

369

original to Desbillons, as he cites no source. Compare the
sheep's complaints to the shepherd, 4307.

519. Columba et Lupus. Source: Romulus Anglicus 128. This is
Perry 689. For another story of the animals insulting one
another, see 4342.

520. Columbae Duae, Maritus et Uxor. Source: Liber Kalilae et
Dimnae 7.126. This fable is not in Perry's catalog; the story
comes from the Panchatantra tradition. For another story about
acting in haste, with fatal consequences, see the story of the
man and his dog, 4373.

521. Columbae et Nisus. Source: Odo, Fable 2 (shortened). This
is Perry 588. For another useless king, see the story of the owl
and the larks, 4503.

522. Columbae, Aquila, et Accipiter. Source: Romulus Anglicus
52. This is Perry 672. For another story about the dangers of the
hawk, see the hawk testifying in court against the sheep, 4299.

523. Columbae et Regina Earum. Source: Directorium Humanae
Vitae 4. This fable is not in Perry's catalog; it is a story found in
the Panchatantra tradition. For another fable about the
importance of unity, see the farmer and his sons, 44930.

524. Palumbes, Cornix, et Venator. Source: Desbillons 5.8
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For
another animal with a false sense of confidence when confronted
by a hunter, see the story of the rabbit, 4178, or the fawn and
the hunter, £154.

525. Perdix et Galli. Source: Clarke 167 (word order adapted).
This is Perry 23. For another fable about roosters fighting, see
31563.

526. Perdix et Vulpes. Source: Ademar 30. This is Perry 562. For
another fable about the dangers of opening your mouth, see the
story of the flying turtle, 4640.

527. Perdix et Villica. Source: Desbillons 11.17 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons
cites Le Brun as his source. Compare the fable about the tasty
Sparrow, $393.

528. Perdix et Auceps. Source: Barlow's Aesop 90. This is Perry
265. Compare the fable of the hawk begging for mercy, 4417.
529. Perdices Duae et Auceps. Source: Desbillons 10.37
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare

370

the debate between the pig and the lioness about the size of a
litter, 49.

530. Perdices et Vespae. Source: De Furia 178. This is Perry
215. For another fable about a partridge trying to strike a
bargain, see $528.

531. Perdix, Gallus, et Venator. Source: De Furia 369
(shortened). This is Perry 361. Compare the fable of the rooster
pleading for its life while in the clutches of the cat, 4394, or in
the clutches of the thieves, ££554.

532. Cygnus et Herus Eius. Source: De Furia 288. This is Perry
233. For another fable about the swan and its song, see 4537.
The 'swan song! was a legend known in both ancient Greece and
Rome. Plato's Phaedo contains a discussion of the reason why
swans supposedly sing at the moment of their death; in his
Natural History, Pliny claims that he conducted "experiments"
which disproved the legend.

533. Olor et Anseres. Source: Camerarius 73. This is Perry 399.
For another fable about the swan and its song, see 4537.

534. Cygnus et Ciconia. Source: Abstemius 13. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable about the proverbial swan song, see £532.

535. Cygnus et Corvus. Source: Aphthonius 40 (translated into
Latin). This is Perry 398. Compare the fable of the jackdaw who
dyed himself white, 4452.

536. Olores et Anseres. Source: Syntipas 60 (translated into
Latin). This is Perry 228. For a story where the geese were able
to fly away, see 4470.

537. Olores et Hirundines. Source: Irenaeus 166 (shortened).
This fable is not in Perry's catalog. Compare the traditional
Aesop's fable where the nightingale explains to the swallow why
she prefers the wilderness, ££540. For another fable about the
swan and its song, see $£532.

538. Luscinia et Accipiter. Source: Abstemius 92. This is Perry 4.
Compare the fable of the fisherman and the little fish, £580.

539. Luscinia, Accipiter, et Auceps. Source: Ademar 39. This is
Perry 567. For another story about the nightingale and the
hawk, see 4538. See also the fable of the crow and the dove's
chicks, 4514.

540. Luscinia et Hirundo. Source: Irenaeus 281. This is Perry
2'T. This fable alludes to the mythological tale of Procne and
Philomela, the daughters of Pandion, king of Athens. When

371

Procne's husband, Tereus, raped her sister, Philomela, he then
cut out Philomela's tongue so that she would not be able to
denounce him. One version of the legend says that Philomela
was then turned into a swallow, while Procne became a
nightingale. For a comical take on this tragic story, see 4486.
541. Luscinia et Acanthis. Source: Gildersleeve 9. This fable is
not in Perry's catalog. Compare the proverbial paradox in
Calpurnius 6, credibile est, si vincat acanthida cornix, / vocalem
superet si dirus aedona bubo (see Erasmus, Adagia 1.8.83).
542. Luscinia et Cicindela. Source: Desbillons 13.19 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the story
of the stars and the sun, 4740.

543. Luscinia et Sagittarius. Source: Odo, Fable 77 (shortened).
This is Perry 627. For another story of *three true things," see
472 or 4/74.

544. Pavo et Iuno. Source: Collar 3. This is Perry 509. The
peacock was the bird especially associated with Juno (Greek
Hera), just as the eagle was the special bird of Jupiter (Greek
Zeus). For animals petitioning Jupiter, see the fable of the fox
and the rabbit, 4175.

545. Pavo et Miles. Source: Abstemius 177. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another story where the peacock loses his feathers, see £117 or
3546.

546. Pavo Deplumatus. Source: Odo, Fable 66. This is Perry
621. For another story where the peacock loses his feathers, see
4117 or $545.

547. Pavo et Aquila, Disputantes. Source: Abstemius 107. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable about the tyranny of the lion, 422.
548. Pavo et Grus. Source: Collar 2. This is Perry 294. For
another bird frustrated in flight, see 4404.

549. Psittacus Honoratus. Source: Abstemius 171. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a fable about a less fortunate parrot, see 4551.

550. Psittacus et Turtur. Source: Abstemius 106. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable about the old horse and the new horse, 266.
551. Psittacus et Dives. Source: Desbillons 9.19 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to

372

Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the dog
who gets praise from his master but no food, 4376. For another
fable about a neglected pet bird, see 4£552.

552. Acanthis et Pica. Source: Desbillons 8.17 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. For another fable about the chattering
magpie, see £496. For another fable about a neglected pet bird,
see «£551.

553. Gallus et Ancillae. Source: Barlow's Aesop 37. This is Perry
55. Compare the fable of the man who killed his master's
donkey, $4957.

554. Gallus et Fures. Source: Camerarius 96. This is Perry 122.
Compare the fable of the soldiers and the trumpeter, 44864.

555. Gallus et Gemma. Source: Barlow's Aesop 1. This is Perry
503. Compare the fable of the dog who found a treasure, $4358.

556. Gallus et Feles Lecticarii. Source: Phaedrus, Perotti's
Appendix 6.18 (adapted into prose). This is Perry 546. For a
fable about the rooster captured by the cat, see 4£394.

557. Gallus Callidus et Vulpes. Source: Abstemius 138. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable of the wolf asking for help from the
sheep, £305.

558. Gallus Capellanus et Vulpes. Source: Sheppey 67
(shortened). This is Perry 597. For another story about the fox
making confession, 44228.

559. Gallus Divinus et Vulpes. Source: Camerarius 385. This
fable is not in Perry's catalog, but you can find the story in the
Speculum Sapientiae 2.15. For examples of failed human
divination, see 4889 and 4890.

560. Gallus, Canis, et Vulpes. Source: De Furia 88. This is Perry
252. For another fable where the rooster is able to see through
the fox's tricks, see 446.

561. Gallus, Gallinae, et Vulpes. Source: Odo, Fable 50. This is
Perry 611. Compare the rooster who sees through the fox's
tricks, 447.

562. Galli Duo Certantes. Source: Syntipas 7 (translated into
Latin). This is Perry 281. Compare the fable of the frog and the
mouse, $602.

563. Galli Inter Se Pugnantes. Source: Abstemius 160. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For another fable about roosters fighting see 4525.

373

564. Gallina et Hirundo. Source: Camerarius 116. This is Perry
192. Compare the story of the man who took pity on a snake,
16622.

565. Gallina Ovis Incubans et Vulpes. Source: Abstemius 151.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. Compare the fable of the little fish and the
fisherman, £580.

566. Gallus Vulpinam Pellem Fugiens. Source: Abstemius 126.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. Compare the magpie's fear of the hawk,
114497, or the dog afraid of water, 4351.

567. Gallinae Pulli et Milvus. Source: Odo, Fable 34. This is
Perry 601. Compare the swallow trying to protect her child,
3483.

568. Gallina Plumis Spoliata. Source: Desbillons 10.31 (adapted
into prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog;
Desbillons cites Richer as his source. For another story of the
chicken who managed to escape from the fox, see ££566.

569. Gallina Scalpens. Source: Steinhowel 3.8. This is Perry
539. For a fable about female desire, see the story of the widow
and the soldier, 44945.

570. Capones et Coquus. Source: Abstemius 10. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the stunted tree, 4721.

571. Anser et Ova Aurea. Source: Barlow's Aesop 96. This is
Perry 87. Compare the story of the fat hen, 4982.

572. Anser et Lupus. Source: Camerarius 349. This fable is not
included in Perry's catalog. Compare the classic fable about the
kid who asks the wolf to play the pipe, 4330.

573. Anser, Ciconia, et Accipiter. Source: Ademar 53. This is
Perry 570. There appears to be a gap between the hawk's attack
and the goose's final remarks, who is replying (econtra) to
someone else's words. Perhaps the stork offered some excuse for
not coming to the goose's aid? Because this story is extant only
in Ademar, there are no other versions that can supply the
missing words.

574. Anser et Gressus Eius. Source: Camerarius 412. This fable
is not in Perry's catalog, although it appears to be inspired by
the classic fable of the crab, 4586.

374

575. Anseres et Anus. Source: Thomas 61 (shortened). This fable
is not included in Perry's catalog. For another case of animals
drinking, see the mouse in the beer, 4202.

576. Aves et Auceps Lippus. Source: Camerarius 228. This is
Perry 576. For another example of a birdcatcher's use of a snare
made of extensible reeds coated with viscous birdlime, see 4623.
577. Avis Solitaria. Source: Desbillons 7.21 (adapted into prose;
shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. For a fable about quarreling crows, see
1438.

578. Pisces et Quadrupedes. Source: Abstemius 21. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the viper and the frogs, 4625, or the
alliance of the dolphin and the lion, $597.

5779. Pisces e Sartagine Exsilientes. Source: Abstemius 20. This
is Perry 725 (Perry included only a few fables of Abstemius in
his catalog). Compare the fable to the deer and the lion, 4159.
580. Pisciculus et Piscator. Source: De Furia 20. This is Perry
18. In the original fable, this small fish is called a smaris.
Compare the fable of the chicken, her eggs and the fox, $4565.
See also the fable of how the dog fooled the wolf, 144362.

581. Pisces, Magni et Minuti. Source: Babrius 4 (translated into
Latin prose). This is Perry 282. Compare the story of the stunted
tree, $721.

582. Crocodilus et Canis. Source: Ademar 31. This is Perry 482.
For another fable about a Nile crocodile, see 4584.

583. Crocodili Ova et Gallina. Source: Desbillons 5.10 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of the serpent's eggs, $564.

584. Crocodilus et Homicida. Source: De Furia 29. This is Perry
32. Compare the fable of the murderer and the mulberry tree,
3718.

585. Crocodilus et Tigris. Source: Desbillons 10.7 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For another story about a
tiger, see 4893.

586. Cancer et Filius Eius. Source: Collar 7. This is Perry 322.
Compare the story of the goose and the gosling, 4574. For a
fable where the crab plays the role of the "straight" character,

375

see 14£587. For another example of simplicitas, see the story of the
dove and her nest, 4516.

587. Cancer et Serpens. Source: De Furia 231. This is Perry 196.
While the crab is a straightforward character in this fable, in
another fable the crab is notoriously crooked, £586.

588. Cancer et Vulpes. Source: De Furia 247. This is Perry 116.
Compare the fable of the gull and the kite, 4480.

589. Cancri et Asinus. Source: Odo Appendix 3, Fable 24. This
is Perry 189. Compare the fable of the frogs and the sheep,
36609.

590. Ostreum et Mus. Source: Alciato 95 (adapted into prose).
This is Perry 454. Compare the story of the dog and the snail,
36643.

591. Ostreum et Aquae Gutta. Source: Desbillons 9.32 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For another story of
transformation, see the fable of the butterfly, 4667.

592. Ostreae et Naufragi. Source: Desbillons 13.30 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons
cites La Motte as his source. Compare the story of the two men
who found a single oyster, 44593.

593. Ostrea et Litigatores. Source: La Fontaine 9.9 (translated
into Latin prose by Moore; shortened). This fable is not in
Perry's catalog. Compare the story of the two men who found a
donkey, 4241, or the story of the lion, the bear, and the fox,
1132.

594. Delphinus et Simius. Source: De Furia 242 (shortened).
This is Perry 73. In Greek mythology, a dolphin famously
rescued the musician Arion, who was thrown overboard by
pirates. For another story about a boasting monkey with human
pretensions, see £112.

595. Delphinus et Pisciculus. Source: Barlow's Aesop 103. This
is Perry 113. Compare the fable of the enemies on the ship,
31929.

596. Delphinus et Piscis Nomine Lupus. Source: Abstemius 82.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. This ^wolf-fish" (probably a pike) has a lot in
common with the wolf who thought he was lion, 491.

597. Delphinus et Leo. Source: De Furia 297. This is Perry 145.
Compare the lion's doubts about his alliance with the eagle,
1406.

376

598. Delphini et Balaenae. Source: De Furia 53. This is Perry 62.
In the original fable, the tiny fish is a gobius. Compare the sheep
trying to make peace between the dogs, 4297, or the doves
making peace among the hawks, $422.

599. Rana et Bos. Source: Barlow's Aesop 26. This is Perry 376.
Compare the fable of the crow imitating the eagle, 431.

600. Rana et Leo. Source: De Furia 90. This is Perry 141. For
another story about misleading sounds, see the story of the fox
and the bell, 440, or the fable of the crow and the traveler, 4919.
601. Rana et Vulpes. Source: Barlow's Aesop 4. This is Perry
289. Hippocrates (fifth century BCE) and Galen (second century
CE) were the two most famous physicians of ancient Greece and
Rome. The same story is also told about the fox and the worm,
857.

602. Rana et Mus, Amici. Source: Romulus Anglicus 3
(shortened). This is Perry 384. For a quite different version of
the story of the frog and the mouse, see 4198. Compare the
fable of the two roosters fighting, 4562.

603. Rana et Hydrus. Source: Abstemius 165. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the critic Zoilus, 49778, or the story of the
toothless wolf, 4100.

604. Rana, Ciconia, et Lacerta. Source: Desbillons 11.30
(adapted into prose; shortened). This fable is not in Perry's
catalog; it appears original to Desbillons, as he cites no source.
For other fables where the stork is a danger for the frog, see
1473 or $605.

605. Ranae et Iuppiter. Source: Gildersleeve 14. This is Perry 44.
The deadly king is sometimes a long-beaked water bird, as here,
and in other versions, Jupiter sends a water snake to be the
king of the frogs.

606. Ranae et Puer. Source: Camerarius 417. This fable is not in
Perry's catalog. Camerarius's Latin story became widely known
thanks to being included in La Motte's French fables.

607. Ranae et Sol. Source: Jacobs & Doering 43. This is Perry
314. In Phaedrus's version of this story, he tells us that Aesop
used this story in order to warn some foolish people not to
rejoice when their neighbor, a notorious thief, celebrated his
wedding, because the final result would be more thieves in the
neighborhood. For the motif of the multiplying suns, see the
story of the eagle and the owl, 4415, or the story of the earth
and the sun, £743.

377

608. Ranae et Taurorum Proelia. Source: Phaedrus 1.30
(adapted into prose). This is Perry 485. Compare the wild goat's
worry about the raging lion, £3.

609. Ranae et Ovis. Source: Desbillons 12.16 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the
donkey and the crabs, $£589.

610. Ranae Duae Vicinae. Source: Camerarius 83. This is Perry
69. For a snake that gets run over by a wagon, see $617.
Compare also the fable of the dove who will not move her nest,
35516.

611. Ranae Duae et Puteus. Source: De Furia 38. This is Perry
43. For the dangers of getting stuck inside a well, see the story
of the rabbit, 4176, or of the fox and the goat, £327.

612. Bufo et Rana. Source: Odo, Fable 67. This is Perry 622. For
a tale of human greed, see £987.

613. Bufo et Filius Eius. Source: Odo, Fable 14 (shortened). This
is Perry 591. Diana is the Roman name for the Greek goddess
Artemis, sister of Apollo. Compare the ugly children of the owl,
3461, or the monkey, £107.

614. Serpens Calcata et Apollo. Source: Syntipas 18 (translated
into Latin). This is Perry 198. Compare the snake's advice to the
eel, 4624.

615. Serpens et Filius Eius. Source: Desbillons 10.9 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the Latin
proverb, Serpens ni edat serpentem, draco non erit (Erasmus,
Adagia 3.3.61).

616. Serpens et Feles. Source: De Furia 314. This is Perry 197.
Compare the story of the two dogs fighting and the wolf, £80.
617. Serpens et Vespa. Source: De Furia 179. This is Perry 216.
For another fable about dying with your enemy, see the story of
the sinking ship, 4929.

618. Serpens et Rosa. Source: De Vitry 147. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare this medieval fable with the
traditional Aesop's fable about Jupiter and the snake with a
rose, 4773.

619. Serpens et Filius Rustici. Source: Liber Kalilae et Dimnae
9.133. This is Perry 51. For another story about a boy killed by
a snake, see 44373.

378

620. Serpentis Cauda. Source: De Furia 313. This is Perry 362.
Compare the fable of the human body, £751.

621. Anguis et Milvus. Source: De Furia 352. This is Perry 128.
Compare the story of the hawk chasing the dove, 44417, or the
story of the birdcatcher and the viper, 4623.

622. Vipera et Viator. Source: De Furia 130. This is Perry 617.
For another fable about unwise kindness shown to a snake, see
1829, or the man rescuing a dog in a well, 4838.

623. Vipera et Auceps. Source: De Furia 225. This is Perry 115.
For another example of a birdcatcher's use of a snare made of
extensible reeds coated with viscous birdlime, see 4576.
Compare also the fable of the kite surprised by an archer, 4427.

624. Anguilla et Serpens. Source: Abstemius 17. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare Apollo's advice to the snake, 4614.

625. Hydrus et Vipera. Source: De Furia 272 (shortened). This is
Perry 90. Compare the fable of the alliance between the fish and
the animals, 4578.

626. Draco Beneficii Memor. Source: Aelian, Historia 13.46. This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. For the far more famous story of the lion who spared his
human friend, see £15.

627. Draco et Homo. Source: Romulus Anglicus 42 (shortened).
This is Perry 663. Compare the fable of the hermit who tested
his servant, 4897.

628. Draco et Vulpes. Source: Phaedrus 4.20 (adapted into
prose; shortened). This is Perry 518. For the story of a human
and his treasure, 4981.

629. Draco, Villanus, et Vulpes Iudex. Source: Steinhowel 5.4
(shortened). This is Perry 640. Compare the fable of the snake,
the man and the monkey, 4119.

630. Draco et Aquila. Source: Aphthonius 28 (translated into
Latin). This is Perry 395. Compare the fable of the grateful
mouse, £208. For another grateful eagle, see 44413.

631. Draco in Laci Fundo. Source: Liber Kalilae et Dimnae
Prologue 3.10 (shortened). This is Perry 609. This story is often
accompanied by elaborate allegorical explanations. For example,
the white mouse and the black mouse are a symbol of time, i.e.
the alternation of day and night, gnawing away at the world's
existence. The story is Indian in origin, and can already be
found in the Mahabharata, Book 11.5.

379

632. Salamandra et Musca. Source: Odo, Parable 97. This fable
is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his
coverage of medieval sources. According to ancient animal lore,
the salamander sustained itself by feeding on fire. Compare the
fable of the gnat who perished in the flame of a lamp, 4699.
633. Testudo et Iuppiter. Source: De Furia 79. This is Perry 106.
For the story of how the eagle breaks the turtle's shell, see 4636.
See also the fable about the snail and her shell, 4641.

634. Testudo et Lacerta. Source: Desbillons 1.4 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For the story of how the turtle
got her shell, see £633. Compare also the snail and her shell,
4641.

635. Testudo et Ranae. Source: Abstemius 34. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the mule who was jealous of the horse,
312253.

636. Testudo, Aquila, et Corvus. Source: Steinhowel 1.14. This
is Perry 490. There are two distinctly different versions of this
story: in this version, the focus is on how the otherwise well-
protected turtle is finally defeated, but in other versions the
emphasis is on how the crow outwits the eagle, stealing the food
before the eagle can get there. For a similar trick, see the story
about the vulture, the fox and an oyster, 443.

637. Testudo et Lepus, Certantes. Source: Irenaeus 2660. This is
Perry 226. The rabbit fares better in his race with the wolf,
1169.

638. Testudo et Aquila, Certantes. Source: Barlow's Aesop 110.
This fable is not in Perry's catalog. Erasmus included the saying
Aquilam testudo vincit in his Adagia (1.7.68), citing a fragment of
Achaeus as his source; this fable seems to have been inspired
by that proverb.

639. Testudo et Vulpes, Certantes. Source: Camerarius 390.
This fable is not included in Perry's catalog. In races with the
rabbit (£637) and with the eagle (4638), the turtle does not
resort to trickery, as she does here. For the hedgehog using a
trick to win a race, see 4185. See also the story of the eagle and
the little regulus bird, 4411.

640. Testudo Cum Avibus Volans. Source: Camerarius 380
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; it is a story
found in the Panchatantra tradition. See the story of the fox who
couldn't keep her mouth shut, 449 or 4£5526.

380

641. Coclea et Iuppiter. Source: Abstemius 71. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable about the turtle and her shell, 4633.

642. Coclea et Gallus. Source: Desbillons 9.11 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the story of the
turtle and the rabbit, 4637.

643. Coclea et Canis. Source: Dana 20. This is Perry 253.
Compare the story of the mouse and the oyster, $£590.

644. Coclea et Simia. Source: Ademar 8. This is Perry 559.
Compare the story of the girl gazing at herself in the water,
3810.

645. Cocleae et Puer. Source: Camerarius 77. This is Perry 54.
Compare the story of the fisherman who pipes to the fish, 4849.

646. Formica et Columba. Source: Yenni 5. This is Perry 235.
For another story about animal gratitude, see the fable of the
mouse and the lion, £208.

647. Formica et Gallina. Source: Desbillons 11.10 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; his source
is John Gay's fable, ^The Turkey and the Ant." Compare the
story of Mercury and the ants, 4784.

648. Formica et Musca. Source: De Vitry 189. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the fable of the ants and the cricket,
16652.

649. Formicae Duae. Source: Desbillons 7.25 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Jupiter was the god
of guest-host relations, hence the epithet hospitalis. Compare
the fable of the two vultures, 460, or the two mice, 4196.

650. Formica Transformata. Source: Irenaeus 49. This is Perry
166. Compare the stories of the past lives of the wasp and the
butterfly, 4668.

651. Formica Alata. Source: Desbillons 8.28 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the fish
with wings, 4770.

652. Formicae et Cicada. Source: Morris 67. This is Perry 373.
For an amusing variation on this story, see the fable of the ant
and the swallow, 4484. Meanwhile, to find out what happens to

381

the ant's storehouse in winter, see the fable of the pig and the
ant, 4653.

653. Formicae et Sus. Source: Sheppey 29. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Of course, this was not at all what the ants
expected would happen when winter came; see the famous fable
of the ants and the cricket for the ants' confident plans, $4652.
654. Cicada et Vulpes. Source: De Furia 322. This is Perry 241.
Compare the fable of the fox and the crow, 4437.

655. Cicada et Auceps. Source: Aphthonius 4 (translated into
Latin). This is Perry 397. For another story about being fooled
by à sound, see the fable of the lion and the frog, 4£600.

656. Cicada et Noctua. Source: Phaedrus 3.16 (adapted into
prose). This is Perry 507. Apollo was the Greek god of music,
while Pallas Athena (Roman Minerva) was the goddess of
wisdom. For another story about Apollo, see 4798, and for
Minerva, see $790.

657. Cicada et Hirundo. Source: Desbillons 13.13 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
D'Ardene as his source. To see the swallow accused of being
noisy, see £482 or £480.

658. Cicada et Asinus. Source: Syntipas 1 (translated into
Latin). This is Perry 184. For other fables about the donkey as a
would-be musician, see 4217 or 4$232.

659. Cicadae et Musae. Source: Camerarius 401. This is Perry
470. This myth of the cicadas is told in Plato's Phaedrus. For
another metamorphosis story, see the fable of the ant, 4650.
660. Cicadae et Passerculi. Source: De Furia 266. This is Perry
299. Compare the story about the man who shattered a statue
and found a surprise, 4991.

661. Scorpio et Iuvenis. Source: Syntipas 39 (translated into
Latin). This is Perry 199. Compare the fable of the viper and the
traveler, 4622.

662. Aranea et Hirundo. Source: Abstemius 4. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the ambitious gnat, 4£695.

663. Aranea et Podagra. Source: La Fontaine 3.8 (translated into
Latin prose by Fenelon; shortened). This fable is not in Perry's
catalog, although it is found in many Renaissance sources.
Arachne is the Greek name for the spider. For the Roman god
Pluto, see £803.

382

664. Eruca et Vipera. Source: Desbillons 10.43 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the
turtle and the lizard, 4634.

665. Erucae Duae. Source: Desbillons 8.22 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the pig
who scorned his fellow pigs, 4340.

666. Bombyx et Puer. Source: Desbillons 8.27 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. For another story about a boy who does
not want to study, see 44961.

667. Papilio et Formica. Source: Desbillons 11.28 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons
cites La Motte as his source. For another story of
transformation, see the fable of the pearl and the oyster, 4591.
668. Papilio et Vespa. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix 6.31
(adapted into prose). This is Perry 556. According to ancient
animal lore, wasps were born by spontaneous generation from
the carcasses of dead mules or horses. Compare the story of the
ant who was once a man, 4650.

669. Papilio et Apis. Source: Desbillons 8.2 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For the fable of a lazy bee, see
36674.

670. Apes et Iuppiter. Source: Camerarius 243. This is Perry
163. For another fable in which Jupiter is indignant about an
animal's request, see the story of the camel, 4143, or the story
of the frogs and their king, £605.

671. Apes et Vipera. Source: Desbillons 10.40 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For an allegory of Good Things
and Bad Things, see 4774.

672. Apes et Musca. Source: Romulus Anglicus 64 (shortened).
This is Perry 521. For the flies eating honey, see 4681.

673. Apes, Fuci, et Vespa. Source: Phaedrus 3.13 (adapted into
prose). This is Perry 504. For a fable of the bee intrigued by the
lazy drones, see £673.

674. Apicula et Fuci Otiosi. Source: Camerarius 486. This fable
is not included in Perry's catalog, but there is a fable in
Phaedrus about the rivalry of the bees and the drones, $673.

383

Compare also the fable of the jackdaw who wanted to be a
peacock, £450.

675. Apes et Agricola. Source: Abstemius 163. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the satyr who is suspicious of the man
who blows hot and cold, 4809.

676. Apes Duae Involantes. Source: Desbillons 13.17 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
D'Ardene as his source. Compare the different styles of the kite
and the hawk, 4500.

677. Apes et Pastor. Source: Dana 24. This is Perry 400. For
another story about dangerous bees, see the story of the bear
and the bee, 4133.

678. Apes, Mel, et Vir. Source: Camerarius 413. This fable is not
included in Perry's catalog, although there is a classic Aesop's
fable about the dangers of collecting honey, 4677.

679. Apes, Fur, et Mellarius. Source: Camerarius 84. This is
Perry 72. Compare the man rebuking the sheep for being
ungrateful, 4844, or the story of the dog wrongly accused, $4373.
680. Musca et Quadrigae. Source: Abstemius 16. This is Perry
724 (Perry included only a few fables of Abstemius in his
catalog). Compare the story of the gnat and the bull, 4292.

681. Muscae et Mel. Source: Dana 28. This is Perry 80. For more
about the flies and honey, see 46672. See also the fable of the
mouse in the soup pot, 4201.

682. Muscae et Rusticus. Source: Camerarius 443. This fable is
not in Perry's catalog, although Perry 471 is about a man who
burns his own shirt to get rid of the lice.

683. Muscae et Equus. Source: Desbillons 10.14 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the fox
and the flies, 4180.

684. Musca et Calvus. Source: De Vitry 190. This is Perry 525.
Compare the fable of the snake trying to get rid of a wasp, 4617.
685. Musca et Vir Haereticus. Source: Odo, Fable 12, who tells
us that this incident took place in Toulouse. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the fable of the fly and the traveler,
1686.

384

686. Musca et Viator. Source: Thomas 40. This fable is not
included in Perry's catalog. Compare the fable of the fly and the
heretic, 4685.

687. Scarabaeus Alte Volans. Source: Romulus Anglicus, App. 7
(shortened). This is Perry 650. Compare the fable of the eagle
and the turtle, $407.

688. Scarabaeus et Lupus. Source: Romulus Anglicus 55
(shortened). This is Perry 659. For other stories of animal
warfare, see the battle of the frog and the mouse, £198, or the
war between the cats and the mice, 4207. For another story
about a shameful retreat, see the story of the dog and the
donkey, 4356.

689. Scarabaeus et Fur. Source: Romulus Anglicus 35
(shortened). This is Perry 660. For other ominous births, see the
story of the mountains and the mouse, 4214, or the story of the
lambs with human heads, 5888, or the man who laid an egg,
8944.

690. Scarabaeus, Lepus, et Aquila. Source: Eton Aesop 2
(shortened). This is Perry 3. Compare the fable of the fox and the
eagle, 44410.

691. Scarabaeus et Stercus. Source: Odo, Fable 28. This fable is
not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage
of medieval sources. Compare the fable of the man who is raised
in the manure, 4828.

692. Scarabaeus et Formica. Source: De Furia 84. This is Perry
112. Compare the fable of the ant and the cricket, 4652.

693. Scarabaeus et Apes. Source: Aramaic fables, p. 19. This
fable is not in Perry's catalog. For a story about the bees and
beetles inviting one another to dinner, see $694.

694. Scarabaei et Apes, Prandentes. Source: Odo, Fable 32. This
fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his
coverage of medieval sources. For another fable about a
mismatched feast, see the story of the lion's banquet, 417. Fora
story about a beetle who wanted to learn to make honey, see
36693.

695. Culex et Leo. Source: Thomas 2. This is Perry 255.
Compare the fable of the gnat and the bull, 4292.

696. Culex et Taurus. Source: Ademar 36. This is Perry 564.
Compare the story of the lion and the mouse, $29.

385

697. Culex et Passer. Source: Gildersleeve 3 (shortened). This
fable is not included in Perry's catalog. For another "chain"
story, see 4210.

698. Culex et Apes. Source: Abstemius 94. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the ant and the cricket, 4652.

699. Culex et Lumen. Source: Desbillons 9.13 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of the wax and the fire, 44753.

700. Pulex et Bos. Source: De Furia 382. This is Perry 273. For a
story about an insect being crushed by a human hand, see the
bald man and the fly, 4684.

01. Pulex et Abbas. Source: Odo, Fable 56. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the story of the ox who asks
permission to pray before being eaten by the wolf, 44280.

702. Pulex et Homo. Source: Desbillons 11.8 (adapted into
prose). This is Perry 272; Desbillons also cites Le Noble as a
source. See the story of the man who killed a hawk to set an
example for the other birds, 4418.

703. Pulex, Homo, et Hercules. Source: Camerarius 61. This is
Perry 231. For another story about invoking the god Hercules,
see the story of the wagon in the mud, $804.

704. Pulex et Pediculus. Source: Liber Kalilae et Dimnae 1.34.
This fable is not in Perry's catalog; it is a story found in the
Panchatantra tradition. For a story about a woman who accuses
her husband of being lice-ridden ("lousy"), see 4942.

705. Quercus et Iuppiter. Source: De Furia 420. This is Perry
302. Compare the fable of the thrush and the birdlime, 4499, or
the eagle and the arrow, 4414.

'/06. Quercus et Glires. Source: Abstemius 35. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the frogs who unwisely destroy their own
habitat, 44734.

707. Quercus et Arbuscula. Source: Desbillons 9.28 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable
of the mule who envied the horse, 4253.

7/08. Ficus et Spina. Source: Camerarius 271. This fable is not in
Perry's catalog, but you can find it in the Speculum Sapientiae,

386

2.23. For the dangers of fruit, see the story of the apple tree,
$714.

709. Ficus et Aves. Source: Heidelberg 25. This fable is not
included in Perry's catalog. For another story about the fig tree,
see 4715.

710. Malus Exspoliata. Source: Desbillons 2.1 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the wolf
without friends, 4£96.

711. Malus et Rusticus. Source: Mantuanus. This fable is not in
Perry's catalog. This fable, adapted a poem of Mantuanus
(Battista Spagnuoli), is most famously known to English readers
in the form of a Latin elegy by John Milton, *Apologus de Rustico
et Hero."

712. Salix et Agricola. Source: Desbillons 12.28 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Le
Brun as his source. For another story about a failed relocation,
see the story of the apple tree, 4711.

713. Arbores Duae. Source: Desbillons 10.6 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the story of the
monkey's two children, 4108.

714. Olea et Malus. Source: Abstemius 181. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the partridges and their broods, 4529.
715. Olea et Ficus. Source: Aphthonius 22. This is Perry 413.
For another story about the ravages of winter, see the debate
between the crow and the swallow, $£485.

716. Olea et Cucurbita. Source: Abstemius 112. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the dog who gives birth in a hurry, 4343,
or the fable of the empty ear of wheat, 4737.

717. Nux Secundum Viam Sata. Source: Dana 5. This is Perry
250. For the story of how the nut tree brought this trouble on
herself, see 4772.

718. Morus et Latro. Source: De Furia 100. This is Perry 152.
Compare the fable of the murderer and the crocodile, 4584.

719. Platanus et Viatores. Source: De Furia 129. This is Perry
175. For the story of how the nut tree used to be without fruit,
see 4772.

387

120. Platanus et Xerxes. Source: Aelian, Historia 2.14
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry did not use
Aelian as a source. Xerxes the Great was the king of Persia in
the 5th century BCE; he died in 465 BCE. Compare the story of
the lyre and the silver string, 4992.

721. Arbor Pusilla. Source: Abstemius 12. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the big fish and the little fish, 4581.

722. Abies et Dumus. Source: Avianus 19 (adapted into prose).
This is Perry 304. Compare the fable of the fat capons and the
skinny one, 4570.

723. Ulmea Trabs et Boves. Source: Abstemius 11. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the wood rebuking the oxen for being lazy,
3:288.

124. Salix et Cunei. Source: Irenaeus 27. This is Perry 303.
Compare the fable of the eagle and the arrow, 4414.

25. Arbores et Homo. Source: Vincent of Beauvais 20. This is
Perry 302. Compare the story of the oak trees and Jupiter,
31705. For a story about arming your own enemy, see the eagle
and the arrow, 4414, or the story of the lion and the unicorn,
T.

726. Ligna Regem Eligentes. Source: Sheppey 17. This is Perry
262. This Biblical fable from the Book of Judges was added to
the Aesopic corpus by the Byzantine monks. The Vulgate Latin
word ramnus is from the Greek rhamnos, a kind of prickly
thornbush. Compare the traditional Aesop's fables about the
birds electing a king, 4454, the animals electing a king, 4120,
and, most famously, the frogs who asked Jupiter for a king,
36605.

727. Rubus et Hortulanus. Source: Luqman. This fable is not in
Perry's catalog, but compare the Biblical fable of the trees
electing a king, 4726, and the story of the ivy and the wall,
1736.

728. Rubus et Vulpes. Source: De Furia 8. This is Perry 19. For
a story about why the bramble grabs at passers by, see t402.
729. Rubus et Ovis. Source: Desbillons 9.16 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For other fables about the
grasping bramble bush, see 4402 or 4728.

388

730. Rubus et Arbores. Source: Irenaeus 185. This is Perry 213.
Compare the fable of the sheep trying to make peace between
the dogs, £297.

731. Harundo et Quercus. Source: Andrews 5. This is Perry 7O.
Compare the fable of the lofty oak and the little bush, see 4707.
132. Harundo et Avicula. Source: Abstemius 155. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another story about an unsafe nest, see the story of the
halcyon, $479.

733. Iuncus et Canis. Source: Odo, Fable 44. This is Perry 608.
Compare the fable of Mercury and the dog, 4789.

134. Sirpiculi et Ranae. Source: Camerarius 426 (shortened).
This fable is not in Perry's catalog. Compare Abstemius's fable of
the dormice and the oak tree, 47006.

735. Vitis et Hircus. Source: Dana 22. This is Perry 374.
Compare the fable of the deer and the vine, $156.

736. Hedera et Murus. Source: Desbillons 8.6 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the story
of the hedgehogs as houseguests that won't go away, $183.
137. Spica Glorians. Source: Desbillons 14.1 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the olive
tree and the gourd vine, 4716.

738. Rosa et Amarantus. Source: Dana 11. This is Perry 369.
The Greek word *amaranth" means *un-withering," (compare the
English *evergreen"), although it is not clear which plant this
Greek word referred to. As a modern botanical term, amaranth
refers to a genus of flowering herbs.

139. Sterquilinium et Poma. Source: Camerarius 395. This fable
is not in Perry's catalog, although the proverb Nos poma
natamus! was well-known in the Middle Ages, and is even cited
by Martin Luther. Compare the fable of the camel and his dung,
1146.

740. Sol et Stellae. Source: Heidelberg 4. This fable is not
included in Perry's catalog. Compare the story of the firefly,
115542.

741. Sol et Ventus. Source: Barlow's Aesop 34. This is Perry 46.
Boreas is the Greek name for the North Wind, Aquilo is the
Roman equivalent. For the power of the sun, see 4743.

389

7/42. Sol, Mons, et Vallis. Source: Desbillons 14.14 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the oak
and the bush, $707.

743. Phoebus et Terra. Source: De Vitry 142. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. For a story about the frogs and the sun, see
36607. For another fable about having many masters, see the
story of the birds and their kings, 4434.

744. Phoebus et Iris. Source: Desbillons 10.18 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Richer as his source. Phoebus Apollo was the god of the sun;
Iris was the messenger goddess who took the form of a rainbow.
Compare the fable of the stream and the spring, 4749.

745. Luna et Mater. Source: Camerarius 354. This is Perry 468.
Compare the satyr who does not like the man who seems to
blow both hot and cold, £809.

746. Mare et Agricola. Source: Babrius 71 (translated into Latin
prose). This is Perry 168. The Greek word for the sea, thalassa,
is feminine.

74. Mare et Fluvii. Source: Syntipas 4 (translated into Latin).
This is Perry 412. Compare the fable of the stream that became
a river, 3750.

748. Mare et Amnis. Source: Daumas 280. This fable is not in
Perry's catalog, but it appears to be inspired by the debate
between the Danube and the waters in the Speculum Sapientiae,
3.23.

749. Amnis et Fons. Source: Abstemius 57. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the rainbow and the sun, $744.

7/50. Fontes Duo. Source: Desbillons 11.14 (adapted into prose;
shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Launay as his source. Compare the fable of the rivers and the
sea, 4741.

751. Membra et Venter. Source: Morris 46. This is Perry 130. For
English speakers, this fable is best known from the version
found in the opening scene of Shakespeare's Coriolanus.
Compare the fable of the snake's tail, 620.

752. Oculi et Mel. Source: Dio Chrysostom (translated into
Latin). This is Perry 461. Compare the story of the stomach and
the limbs, $751, or the story of the snake's tail, 4620.

390

753. Cera Lateri Invidens. Source: Irenaeus 86. This fable is not
in Perry's catalog; it is based on Abstemius 54, and Perry
omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable of the
gnat who met his end in the fire, 699.

754. Lucerna et Ventus. Source: Babrius 114 (translated into
Latin prose). This is Perry 349. Compare the story of the sun
and the stars, 4740.

755. Libellus et Iudex. Source: Desbillons 13.31 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Le
Brun as his source. For a book that suffered a different fate, see
31218.

756. Lyra et Homo. Source: Desbillons 12.1 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the fable of the
donkey and the lyre, 4217.

751. Turbo et Puer. Source: Desbillons 4.27 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites Regnerius as
his source. Compare the story of the lazy boy, 4968.

758. Gladius in Via Iacens. Source: Steinhowel 4.18. This is
Perry 579. Compare the fable of the axe in the road, 44922.

759. Ensis et Vomer. Source: Desbillons 7.10 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For a story of how the hand
grows weak if the body is not fed, see 4751.

7/60. Vomeres Duo. Source: Desbillons 12.26 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
D'Ardene as his source. Compare the fable of the two horses,
3267.

761. Vectis et Murus. Source: De Furia 377. This is Perry 270.
Compare the story of the oxen that do not act of their own will,
15723.

762. Lima et Serpens. Source: La Fontaine 5.16 (translated into
Latin prose by Moore). This is Perry 93. Compare the fable of the
weasel and the file, 4194.

763. Ollae Duae. Source: Avianus 11 (adapted into prose). This
is Perry 378. There is also a similar image at work in the Bible,
Ecclesiasticus 13.3: "What agreement shall the earthen pot have
with the kettle? for if they knock one against the other, it shall
be broken."

764. Navis et Nauta. Source: Desbillons 10.8 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to

391

Desbillons, as he cites no source. For a story about a foolish
sailor trying to use the ship's mast and sails on land, see 4£836.
765. Remi et Clavus. Source: Desbillons 11.11 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Alberti as his source. For other fables about storms and the sea,
see «£845 or 4928.

766. Iuppiter et Apollo. Source: De Furia 274. This is Perry 104.
Apollo is the god of archery but, as this fable shows, Jupiter is
supreme! For another fable involving both Apollo and Jupiter,
see 44985.

167. luppiter et Vulpes. Source: De Furia 273. This is Perry 107.
In the medieval Latin version of this story, Jupiter releases a
beetle, scarabaeus, in order to distract the fox. Compare the
story of the cat and Venus, £397, or the cat and the candle,
8:398.

168. Iuppiter et Asini. Source: De Furia 138. This is Perry 185.
For a story about the donkey's misfortunes continuing even
after death, see the story of the donkey made into a drum, £245.

769. Iuppiter et Olitoris Asinus. Source: Irenaeus 94. This is
Perry 179. Compare the fable of the donkey suffering at different
times of the year, £246.

1'10. Iuppiter et Piscis Alatus. Source: Spencer 73. This fable of
the *flying fish" is not included in Perry's catalog, although it is
similar to the other animals who make foolish requests of
Jupiter, such as the camel (4143), the rabbit (4163) and the ox
(4282).

711. Iuppiter et Canes. Source: Phaedrus 4.19 (adapted into
prose; shortened). This is Perry 517. For other stories about
dogs and their bodily functions, see the fable of Mercury and the
dog, 44789, or the dog and the rushes, $733.

7112. Iuppiter et Nux. Source: Desbillons 12.34 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For another story about the
nut tree, see 4717, and for a story of the revenge of the nut
itself, see 4965.

113. Iuppiter et Serpens. Source: De Furia 184. This is Perry
221. Compare the medieval fable of the serpent and the rose,
3618.

714. Iuppiter, Bona, et Mala. Source: De Furia 347. This is Perry
2774. For another story of good and bad, see the fable of the bee
and the viper, 4671.

392

775. Iuppiter et Dolium. Source: Babrius 58 (translated into
Latin prose). This is Perry 312. Unlike the famous version of this
story about Pandora, this time it is a man, not a woman, who
lets all the good things get away. Compare the fable of the
mouse that got away, 4897.

176. Iuppiter, Terra, et Mare. Source: De Furia 375. This is Perry
8. This fable is also found in Aristotle, Meteorologica 2.3, with
these two differences: in Aristotle, Aesop tells the story in anger
to a ferryman, and it is the monstrous whirlpool Charybdis who
imbibes the waters.

"TT. Iuppiter et Bubulcus. Source: Camerarius 130. This is
Perry 49. Compare the fable of the fearful hunter, 4847.

718. Iuppiter et Fundus. Source: Faernus 98 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog. Based on
Faernus, La Fontaine (6.4) also tells a version of this fable.

1'19. Iuppiter et Agricola. Source: Abstemius 186. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another *chain" type of a fable, see 4210 or $697.

780. Iuppiter et Hominum Peccata. Source: De Furia 365. This
is Perry 313. For a note about the pairing of Jupiter and
Mercury, see £861. The testula (Greek ostraka) were broken bits
of pottery that were used as writing material in ancient Greece,
most notably for recording votes; hence the English word
"ostracize," when votes were cast for someone's banishment.
781. Mercurius et Lignator. Source: Eton Aesop 42 (shortened).
This is Perry 173. For another story that pairs a truth-teller and
a liar, see £118.

782. Mercurius et Mulieres Duae. Source: Phaedrus, Perotti's
Appendix 6.4 (adapted into prose). This is Perry 534. For
another fable where wishes do not turn out as expected, see the
story of the farmer and the dwarf, 44811.

783. Mercurius et Piscatores. Source: Camerarius 284. This
fable is not in Perry's catalog. Erasmus tells the story in his
Adagia 1.1.87 as an explanation of the proverb Ipsi testudines
edite, qui cepistis.

784. Mercurius, Homo, et Formica. Source: De Furia 363. This
is Perry 306. Compare the story of the hen and the ants, 4647.
785. Mercurius et Terra. Source: De Furia 269. This is Perry
102. For a note about the pairing of Jupiter and Mercury, see
4861.

393

786. Mercurius et Statuarius. Source: De Furia 243. This is
Perry 88. Compare the fable about the cuckoo who wants to
know what people think of his singing, 4508.

7877. Mercurius et Tiresias. Source: De Furia 244. This is Perry
89. Tiresias, although blind, was famed as one of the great seers
of antiquity. He was famous in life and even in death, as he gave
guidance to Odysseus in the land of the dead.

788. Mercurius et Viator. Source: De Furia 156. This is Perry
178. For another fable about nuts and their shells, see the story
of the two boys, 4966. See also the story of the sick man who
tried to trick the gods, £903.

789. Mercurius et Canis. Source: Babrius 48 (translated into
Latin prose). This is Perry 308. The *herm" was a rectangular or
square pillar decorated with the head of Hermes on top and
male genitalia. It was supposed to bring good luck and fertility.
In ancient Greece, you would find herms erected at crossroads
and also at the athletic gymnasia.

790. Minerva et Naufragus. Source: De Furia 308. This is Perry
30. Minerva (Greek Athena) was the patron goddess of the city of
Athens. Compare the fables about Hercules, 4804, and about
Saint Peter, 4805.

791. Minerva et Hercules. Source: De Furia 419. This is Perry
316. Compare the fable of the man on the rocky path, 4920.
792. Minerva et Olea. Source: Potts & Darnell p. 21. This is
Perry 508. In a contest with the god Neptune (Greek Poseidon),
Minerva (Athena) gave the olive tree as a gift to the people of
Athens, hence her special association with the tree.

793. Prometheus et Manticae Duae. Source: Babrius 66
(translated into Latin prose). This is Perry 266. In other versions
of this story, it is Jupiter who gives us the two bags to wear.
794. Prometheus et Epimetheus. Source: Daumas 284. This
fable is not in Perry's catalog, although the pairing of
Prometheus with his witless brother Epimetheus is already
found in Hesiod's Theogony. For the story of the brothers
collaborating in the creation of people, see Plato's Protagoras.
795. Prometheus et Homines. Source: De Furia 320. This is
Perry 240. For another story of human and animal shape-
shifting, see the story of the cat and Venus, £397, or the ant
who once was a man, $650.

7/96. Prometheus et Satyrus. Source: Camerarius 403. This is
Perry 467. The theft of fire would later lead to disastrous
consequences for Prometheus, when Jupiter decided to punish

394

him by chaining him to a rock while a giant bird consumed his
liver day after day, which would then grow back again. For
another fable about the foolish satyr, see £809.

79'7. Prometheus, Leo, et Elephantus. Source: De Furia 357
(shortened). This is Perry 259. For another fable about the lion's
fear of the rooster, see 44235.

798. Apollo et Vir Facinorosus. Source: Clarke 169 (word order
adapted). This is Perry 36. Delphi, on the slopes of Mount
Parnassus, was the site of the great oracle of Apollo.

799. Venus et Ancilla. Source: Babrius 10 (translated into Latin
prose). This is Perry 301. The Roman goddess Venus was
equivalent to the Greek Aphrodite, goddess of love. For a story
where Venus favors a love match (at least initially), see the story
of the cat and her human lover, 4397.

800. Ceres et Rusticus. Source: Abstemius 2. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of wishes gone wrong in the story of the
farmer and the dwarf, 4811.

801. Serapis et Parricida. Source: Camerarius 499; the story is
from a poem in the Greek Anthology attributed to the fourth-
century poet Palladas. This fable is not included in Perry's
catalog. Serapis was a Greco-Egyptian god whose worship was
promoted by the Greek rulers of Egypt in the Ptolemaic period.
For another fable about ineluctable fate, see 4933.

802. Momus Iudex. Source: Babrius 59 (translated into Latin
prose). This is Perry 100. Momus was the Greek god of satire
and mockery. Eventually the other gods got tired of his carping
criticism and banished him from Mount Olympus. Compare the
human critic, Zoilus, 44978.

803. Pluto et Hercules. Source: Phaedrus 4.12 (adapted into
prose). This is Perry 111. The Greek word ploutos means wealth
(as in the English word *plutocracy"); the Greek god of wealth,
Ploutos, was Romanized as Plutus. Jupiter is the father of gods
and of men, and of Hercules in particular. For another mention
of Pluto, see the story of gout and the spider, 4663.

804. Hercules et Rusticus. Source: Barlow's Aesop 53. This is
Perry 291. Compare the story of the shipwrecked Athenian,
31790. For another story about invoking the god Hercules, see
the story of the flea, 4703.

805. Sanctus Petrus et Rusticus. Source: Odo, Parable 164. This
fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his

395

coverage of medieval sources. Compare the fable about the
drowning man and the goddess Minerva, $790.

806. Sancti Martini Avis. Source: Odo, Fable 7. This is Perry
589. Saint Martin's Day, or Martinmas, is celebrated on
November 11, so you could certainly imagine the leaves would
be falling at that time. The English phrase *Saint Martin's
Summer" is equivalent to the American *Indian Summer,"
referring to a warm spell that would come on in the fall before
winter set in. Compare the fable of Hercules and the man bitten
by a flea, 4703, or the story of the little regulus bird, $411.

807. Heros in Somnio. Source: De Furia 80. This is Perry 110.
The spirits of dead heroes were worshipped in ancient Greece. In
the Republic 427b, Plato divides divine worship into three
categories: gods, daemons, and heroes, in that order. Compare
the story of Fortune and the boy asleep by the well, 4813.

808. Cyclops et Homo. Source: Syntipas 48 (translated into
Latin). This is Perry 405. In Greek mythology, the Cyclopses
were a race of uncivilized giants who lived in caves. The Cyclops
who guards a treasure, as in this story, is not a typical sort of
Cyclops. More typically, you would expect a dragon to be
guarding treasure in a cave, as in 4628. Compare the story of
two men and the treasure, 44996.

809. Satyrus et Viator. Source: Barlow's Aesop 74. This is Perry
35. For another fable about the foolish satyr, see the story of
Prometheus and the fire, 4796.

810. Naias et Puella. Source: Desbillons 7.18 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the story of the snail
who besmirched the mirror, 4644.

811. Nanus et Villanus. Source: Romulus Anglicus 47. This is
Perry 668, and I have followed Perry's emendations here. For
another fable where wishes do not turn out as expected, see the
story of Mercury and the two women, 2782.

812. Daemon et Anus. Source: Abstemius 33. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another story about the devil, see the story of the devil's worn-
out shoes and the thief, 4916.

813. Fortuna et Puer. Source: Irenaeus 70. This is Perry 174.
Compare the modern fable by the satirist Ambrose Bierce (from
Fantastic Fables, 1899): *A weary Traveler who had lain down
and fallen asleep on the brink of a deep well was discovered by
Dame Fortune. 'If this fool,' she said, (should have an uneasy

396

dream and roll into the well, men would say that I did it. It is
painful for me to be unjustly accused, and I shall see that I am
not.' So saying, she rolled the man into the well."

814. Fortuna et Agricola. Source: Camerarius 81. This is Perry
61. For another fable about the goddess Fortune and her gifts,
see the story of the fishermen, $4852.

815. Mors et Cupido. Source: Barlow's Aesop 61. This fable is
not in Perry's catalog, although it was famous in the
Renaissance and even even became the subject of a
seventeenth-century masque written by James Shirley.

816. Mors et Pauper. Source: Syntipas 2 (translated into Latin).
This is Perry 60. Sometimes this story is told about an old man,
and sometimes about a poor man, as here. Compare the story of
the mouse who wants to live, 4211.

817. Mors et Matrona. Source: Abstemius 60. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. This
woman is just the opposite of Alcestis, the Greek mythological
heroine who was truly willing to go to the land of the dead in
place of her husband, Admetus.

818. Mors et Senex. Source: Abstemius 99. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the story of the greedy old man who realizes he is
dying, 4988.

819. Rusticus et Dominus Eius. Source: Desbillons 15.38
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. Compare
the fable of the peasant and the lawyer, 44820.

820. Rusticus, Canis, et Iurisconsultus. Source: Gradatim 21,
where the story is attributed to a certain lawyer named
"Roscius." This fable is not included in Perry's catalog. For
another joking story about a lawyer, see the farmer and his goat,
3821.

821. Rusticus et Vox Haedi. Source: Abstemius 89. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a fable where a gift is not accepted, see the story of Jupiter
and the snake, 4773.

822. Rusticus et Torrens. Source: Abstemius 5. This is Perry 723
(Perry included only a few fables of Abstemius in his catalog).
Compare the fable about the predatory birds, 4500, which has a
similar moral.

823. Rusticus de Arbore Delapsus. Source: Camerarius 187.
This fable is not in Perry's catalog. The story is told by Poggio

397

about a certain *Minacius" giving advice to a man who has fallen
from a chestnut tree. Compare the story of the old woman
climbing a tree, 44812.

824. Rusticus Athleta Factus. Source: De Furia 401. This fable
is not in Perry's catalog; De Furia cites Pausanias 6 as his
source. For a story about a less successful Olympic attempt by a
rural athlete, see 4251.

825. Rusticus et Sepes. Source: Abstemius 189. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable where the farmer shuts down access to his
land, 4983, or the story of the tiller and the oars, 4765.

826. Rusticus Aratrum Portans. Source: Poggio Bracciolini 56.
This fable is not in Perry's catalog (Perry included only two
fables of Poggio in his catalog). Poggio tells this story of a certain
"Pierus." Compare the fable of the man on horseback, 44926.

827. Rusticus et Pons. Source: De Vitry 34. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. The phrase labitur et labetur in omne volubilis
aevum is from Horace, Epistles 1.2. Compare the donkey waiting
by the riverside, 4220, or the man who lost his axe, 4781.

828. Rusticus in Stercoribus Nutritus. Source: De Vitry 191.
This is Perry 630. Compare the fable of the beetle at home in his
manure pile, 4691.

829. Rusticus et Coluber. Source: Barlow's Aesop 50. This is
Perry 176. For another fable about unwise kindness shown to a
snake, see 4622. For unwelcome houseguests, see the vipers
and the hedgehogs, 4183.

830. Agricola Sorte Sua Non Contentus. Source: Irenaeus 83.
This fable is not in Perry's catalog; it is based on Abstemius 55,
and Perry omitted most of Abstemius's fables. Compare the fable
of the sailor who decides to try farming, 4836, or the story of the
shepherd and the sea, £845.

831. Agricola Invidus et Vulpes. Source: Aphthonius 38
(translated into Latin). This is Perry 283. Compare a similar
motif in the Biblical Book of Judges 15, when the hero Samson
takes 300 foxes, ties them tail to tail, and sets their tails on fire
in order to destroy the farmlands of the Philistines; in that case,
the foxes ran where he intended. For another fable about fire
and greed, see 4986.

832. Agricola et Arbuscula. Source: Desbillons 13.18 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the fable

398

of the finicky birdcatcher, 4846, or the condemned man looking
for a tree, 4917.

833. Colonus et Adiutores Eius. Source: Potts & Darnell p. 5.
This fable is not included in Perry's catalog. For another fable on
the theme of *self-help," see the story of the farmer and
Hercules, £804.

834. Agricola et Fur. Source: Babrius 2 (translated into Latin
prose). This is Perry 295. Compare the fable of the man who lost
his axe and had it returned to him by the god Mercury, 4781.
835. Arator et Venator. Source: Munich Romulus 37. This is
Perry 700. For another hunter who is tricked, see £848. For
another story of feigned tears, also involving a ploughman, see
1:946.

836. Nauta Agriculturam Exercens. Source: Camerarius 514
(shortened). This fable is not included in Perry's catalog.
Compare the fable of the farmer who decides to try his luck at
sea, £830. For a story about a foolish ship, see $4764.

837. Olitor et Plantae Silvestres. Source: Syntipas 32 (translated
into Latin). This is Perry 119. Compare the fable of the goatherd
and the wild goats, 4319.

838. Olitor et Canis. Source: Camerarius 66. This is Perry 120.
Compare the fable of the man taking pity on a snake, $4622.
839. Colonus Expertus et Vir Imperitus. Source: Desbillons 8.29
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. This man
is like the monkey who imitates others without understanding
how things really work; see £123.

840. Pastor et Rex. Source: Desbillons 9.5 (adapted into prose;
shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons is
retelling La Fontaine 10.10, who knew the story from Bidpai.
Compare the fable of the city mouse and the country mouse,
11196, or the story of the rich man and his neighbor, 4997.

841. Pastor et Canis Molossus. Source: Desbillons 6.14 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons is
retelling La Fontaine 8.18. For dogs and their ungrateful
masters, see £377 and 4378.

842. Pastor et Lupi Catuli. Source: De Furia 319. This is Perry
209. For another fable about raising a wolf cub, see £77.

843. Pastor et Lupus Familiaris. Source: De Furia 105. This is
Perry 234. Compare the fable of the shepherd who treated the
wolf as his *compadre" and left the flock in his care, £81.

399

844. Pastor, Vestis Eius, et Oves. Source: Camerarius 122. This
is Perry 208. Compare the man rebuking the bees for being
ungrateful, £679.

845. Pastor et Mare. Source: Camerarius 48. This is Perry 207.
Compare the fable of the farmer who tried to become a
merchant, 44830.

846. Auceps et Fringilla. Source: Abstemius 39. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
a human variation on this story, see La Fontaine's fable of the
proud young woman, $5950, or the story of the man looking for
wood, 4832.

847. Venator Meticulosus. Source: De Furia 267. This is Perry
326. Compare the story of the dog chasing a lion, 4361, or the
cowherd looking for his missing calf, 777.

848. Venator et Eques. Source: Syntipas 49 (translated into
Latin). This is Perry 402. For another hunter who is tricked, see
18835.

849. Piscator et Calamus. Source: Stoddart p. 115. This is Perry
11. Compare the story of the snails in the fire, 4645.

850. Piscator Aquam Verberans. Source: Eton Aesop 85. This is
Perry 26. Compare the paradoxical problem of the father and his
two daughters, 44932.

851. Piscatores et Lapis Ingens. Source: De Furia 28. This is
Perry 13. For a very different story about fishing for stones, see
the story of the fox and the wolf, £68.

852. Piscatores et Piscis Insperatus. Source: Irenaeus 67. This is
Perry 21. For another fable about the goddess Fortune and her
gifts, see the story of the farmer, £814.

853. Mercator et Nauta. Source: Camerarius 436. This fable is
not in Perry's catalog. For a joking story about a drowned man,
see 4875.

854. Emptor Asini. Source: De Furia 311. This is Perry 237.
Compare the fable of the stork caught with the geese and the
cranes, $470.

855. Mercator et Mures Aes Erodentes. Source: Camerarius 384
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; it is a story
found in the Panchatantra tradition. In a collection of wonder
legends, De mirabilibus auscultationibus, spuriously attributed
to Aristotle, it is said that the mice on the Greek island of
Gyarus were able to eat iron. For a fable about mice who eat
their way through walls, see 4212.

400

856. Venditor et Creditor Eius. Source: De Furia 328. This is
Perry 5. Only female piglets were sacrificed at the Eleusinian
Mysteries in honor of Demeter, while male piglets were sacrificed
at the Pananthenaea festival honoring Athena. The god
Dionysus did not accept pigs in sacrifice, but preferred goats.
857. Venditor Simulacri. Source: De Furia 128. This is Perry 99.
For stories about wealth-bestowing statues, see 4807 or 44991.
858. Vir et Vas Melle Plenum. Source: Camerarius 408
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; it is a story
found in the Panchatantra tradition. In some versions of this
story, it is a pot of oil, not honey, that prompts the man's
wishful thinking. For the famous story of the milkmaid counting
her chickens before they are hatched, see $859.

859. Vetula Lac ad Forum Portans. Source: De Vitry 51
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry was not
systematic in his coverage of medieval sources. In his stories for
children, Leo Tolstoy told a version of this fable as *The Peasant
and the Cucumbers."

860. Macellarius et Canis. Source: Syntipas 33 (translated into
Latin). This is Perry 254. In Latin, the cor, English *&heart," was
considered a seat of intelligence (something like *brains"). So,
rather than having been robbed of his wits, the man claims that
the robbery has made him wise, so that he will be on guard next
time. For two other fables that are based on this same kind of
joke, see the story of the *heartless" donkey, 4236, and the
^heartless" boar, £152.

861. Sutores et Mercurius. Source: De Furia 255. This is Perry
103. Jupiter (Greek Zeus) is the supreme god of Mount
Olympus, and Mercury (Greek Hermes) is his messenger, often
serving as his agent in earthly affairs. For other fables featuring
Jupiter and Mercury, see 4780 or £785.

862. Coriarius et Dives. Source: De Furia 316. This is Perry 204.
The tanner's trade was notoriously foul-smelling. For other
examples of growing accustomed to something, see the story of
the camel, £144, and the fox and the lion, 426

863. Carbonarius et Fullo. Source: Jacobs & Doering 18. This is
Perry 29. For another fable about incompatibility, see 4488.
864. Tubicen Captus. Source: Collar 11. This is Perry 370.
Compare the fable of the thieves and the rooster, 4£554.

865. Citharoedus Imperitus. Source: De Furia 248. This is Perry
121. Compare the fable of the singing cricket and the angry owl,
11656.

401

866. Cantus Sacerdotis. Source: De Vitry 56. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. For the donkey's lack of musical ability, see
$217 or 4232.

867. Poeta et Agricola. Source: Abstemius 75. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the swans and their solitude, 4537.

868. Simonides Naufragus. Source: Phaedrus 4.22 (adapted into
prose; shortened). This is Perry 519. The shipwreck survivors of
ancient Greece would carry around tabulae, placards that
described, or depicted, the cause of their misfortune.

869. Simonides et Gemini. Source: Phaedrus 4.25 (adapted into
prose; shortened). This is Perry 522. The twin gods referred to
here, Castor and Pollux, were famous both for their skills in
boxing and in horsemanship, and can be seen in the sky as the
constellation Gemini.

870. Scriptor et Aesopus. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix
6.9 (adapted into prose). This is Perry 537. Compare the fable of
the two donkeys, 4222.

871. Demades Orator et Fabella. Source: De Furia 54. This is
Perry 63. Demades (d. 319 BCE) was an Athenian orator and
diplomat. The Aesop's fable he uses to taunt his audience here
is not attested elsewhere, so we don't know what happened
next, and Demades is of course mocking us across the centuries
for our curiosity about that! Compare the fable where
Demosthenes taunts his audience with an Aesop's fable, 4240.
872. Apelles et Alexander Rex. Source: Heidelberg 28. This fable
is not in Perry's catalog. For other stories about Alexander, see
182, 41913, or 49776. For a dove fooled by a painting, see $512.
873. Imago Picta in Camera Alta. Source: Desbillons 10.23
(adapted into prose). This fable is not in Perry's catalog; it
appears original to Desbillons, as he cites no source. For
another fable about sight and distance, see the story of the
travelers on the seashore, 4921.

874. Sapiens, Rex et Barba Eius. Source: Odo, Parable 102. This
is Perry 634. Compare the story of a king who was not
enchanted by worldly wealth, 4989.

875. Vir Doctus et Princeps. Source: Abstemius 118. This fable
is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For a different kind of story about men lost at sea, see
the story of the sailor and the merchant, 4853.

402

876. Diogenes et Mus. Source: Aelian, Historia 13.26 This fable
is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a source.
Diogenes the Cynic was a Greek mendicant philosopher of the
fourth-century BCE. For a mouse who appreciates the value of a
simple life, see the story of the city mouse and the country
mouse, £196.

8777. Diogenes et Poculum Eius. Source: Gildersleeve 16. This
fable is not in Perry's catalog. Compare the story of Socrates and
the gold, 4884.

878. Diogenes et Fastuosi. Source: Aelian, Historia 9.34. This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. The garment called exomis in Greek was a sleeveless
tunic worn by slaves and the poor. The ancient Spartans were
famous for their severity and frugality, hence the English word
"spartan."

879. Diogenes Inhumatus. Source: Gildersleeve, Narratiuncula
16. This fable is not included in Perry's catalog. For a fable
about a dog and a vulture in a graveyard, see $358.

880. Philosophus Atheniensis. Source: Odo, Fable 70. This is
Perry 623. This story about the philosopher remaining silent
derives from a passage in Boethius's Consolation of Philosophy,
where the test of a philosopher is whether he can endure being
insulted with equanimity. Compare the story of the
philosophical pig, see 4333.

881. Philosophus et Cucurbita. Source: Yenni, Anecdote 7. This
fable is not in Perry's catalog; it does appear in La Fontaine, 9.4.
Compare the fable about wishes that do not turn out as
expected, 4782 or 4811.

882. Socrates et Amici. Source: Phaedrus 3.9 (adapted into
prose). This is Perry 500. Socrates was a philosopher of fourth-
century Athens, executed by the state in 399 BCE. In Plato's
Phaedo, we are told that before his execution Socrates, who had
never composed poetry before, had decided to turn some fables
of Aesop into verse.

883. Socrates et Meretrix. Source: Aelian, Historia 13.32 This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. For a story about a woman's virtue corrupted, see the
famous *Matron of Ephesus" fable, 44945.

884. Socrates et Pondus Auri. Source: Odo, Parable 18. This
fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in his
coverage of medieval sources. Compare the fable of the poor
man whose life is ruined by wealth, 4997.

403

885. Aesopus et Arcus. Source: Phaedrus 3.14 (adapted into
prose). This is Perry 505. There is a similar story in the Life of
Saint Anthony: an archer becomes angry when he sees the saint
resting, so Anthony tells the man to shoot an arrow, then
another, and another, until finally the man exclaims, If I keep
on like this, my bow will break!" Saint Anthony then explains
that people likewise will break if they aren't allowed to take a
rest.

886. Aesopus et Lucerna. Source: Phaedrus 3.19 (adapted into
prose). This is Perry 510. This story about the wise man
carrying a lighted lamp in broad daylight is most famously told
about the philosopher Diogenes. For a note about Diogenes, see
8877.

887. Aesopus et Petulans. Source: Phaedrus 3.5 (adapted into
prose). This is Perry 497. Compare the fable about the revenge
of the gods on a wicked man, 4903.

888. Aesopus et Harioli. Source: Phaedrus 3.3 (adapted into
prose). This is Perry 495. For other ominous births, see the
story of the mountains and the mouse, £214, or the story of the
thief and the beetle, £689.

889. Saga Damnata. Source: Irenaeus 63. This is Perry 56.
Compare the fable of the one-eyed crow, £441.

890. Divinator et Latrones. Source: Irenaeus 65. This is Perry
161. Compare the fable of the frog pretending to be a physician,
36601.

891. Astrologus Stellas Contemplans. Source: Dana 33. This is
Perry 40. In Plato's Theaetetus, this story is told about the
Greek philosopher Thales. Compare the fable of the snake in the
grass, 4623.

892. Astrologi et Asinus. Source: Gradatim 75. This fable is not
in Perry's catalog. This story is told about Rex Ludovicus
Gallorum, i.e. King Louis of France (1423-1483).

893. Doctissimi Tres et Tigris. Source: Thomas 105. This fable is
not included in Perry's catalog. For another story about a tiger,
see £585.

894. Abbas et Iuvenis. Source: Odo, Fable 72. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Odo pairs this with the story of the stork who
is unaffected by praise or blame, 4471. Compare also the story
of the Athenian philosopher, 4880.

404

895. Monachi et Abbates. Source: Odo, Fable 1 (shortened). This
fable is not in Perry's catalog, but Odo pairs it with the
traditional fable of the frogs choosing their king, 4605.

896. Sacerdos et Pira. Source: Abstemius 46. This fable is not in
Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables. For
another fable with a similar moral, see £19.

897. Heremita et Mus. Source: Romulus Anglicus 43
(shortened). This is Perry 664. Compare the fable of the dragon
who tested his friend, 4627.

898. Medicus et Vetula. Source: De Furia 46 (shortened). This is
Perry 57. Compare the story of the crow who doctors the eagle's
eyes, 4432.

899. Medicus et Mortuus. Source: De Furia 224. This is Perry
114. For another fable about the need for timely assistance, see
the fable of the boy, 4962, or the fable of the fox, 464.

900. Medicus Imperitus. Source: De Furia 277. This is Perry
317. In Greek mythology, the land of the dead is beyond the
river Lethe, the river of forgetfulness. In Roman mythology,
Pluto was the god who ruled the land of the dead, equivalent to
the Greek Hades. For a fable about Pluto and the gods of
Olympus, see £803.

901. Aegrotus a Medico Interrogatus. Source: De Furia 126. This
is Perry 170. Compare the fable of the farmer and the
soothsayers, $£888.

902. Aegrotus et Uxor Eius. Source: Camerarius 15. This is
Perry 34. Compare the desperate hopes of the dying kite, £425.
903. Aegrotus et Vota Eius. Source: De Furia 36. This is Perry
28. For another story about trying to cheat on a vow made to
the gods, see 44938. See also the story of the crow and his vows,
4443.

904. Fures et Coquus. Source: Stoddart p. 114. This is Perry 66.
Compare the story of the man trying to trick the god Apollo,
3798.

905. Fur et Stultus. Source: Thomas 38. This fable is not
included in Perry's catalog. Compare the fable of the horseman
who ran off with the hunter's rabbit, 4848.

906. Fures et Rusticus. Source: De Vitry 20 (shortened). This
fable is not in Perry's catalog; it is a story found in the
Panchatantra tradition. Compare the story of the farmer who
disguises his words in order to fool the birds, 4476, or the story
of the man, his son, and the donkey, 4935.

405

907. Fur et Caupo. Source: De Furia 423 (shortened). This is
Perry 419. There were legends of the werewolf in both ancient
Greece and Rome, the most famous being the story told in
Petronius's Satyricon. In the legend recounted by Petronius, the
man takes off his clothes before his transformation into a wolf,
hence the thief's request here that the innkeeper take charge of
his clothes, since he feels the transformation coming on - or
claims to, at least!

908. Fur et Paterfamilias. Source: Directorium Humanae Vitae
3. This fable is not in Perry's catalog; it is a story found in the
Panchatantra tradition. Compare the fable of the coward who
found a golden lion, 4979.

909. Fur Avarus. Source: Camerarius 372. This fable is not in
Perry's catalog; it is a story found in the Panchatantra tradition.
Compare the fable of the greedy monkey, 4110.

910. Fur et Puer. Source: Clarke 74 (word order adapted). This is
Perry 581. Compare the story of the *boy who cried wolf," 4476.
911. Fur et Mater Eius. Source: Clarke 174 (word order
adapted). This is Perry 200. In other versions of this fable, the
thief bites off her nose. Compare the modern fable by the
satirist Ambrose Bierce, where the mother gets the last word
(from Fantastic Fables, 1899): *A Boy who had been taught by
his Mother to steal grew to be a man and was a professional
public official. One day he was taken in the act and condemned
to die. While going to the place of execution, he passed his
Mother and said to her: '«Behold your work! If you had not
taught me to steal, I should not have come to this.' Indeed! said
the Mother. 'And who, pray, taught you to be detected?"

912. Fur et Carnifex. Source: Camerarius 423. This fable is not
in Perry's catalog. Compare the fable of the thief and his mother,
8911.

913. Pirata et Alexander Rex. Source: Potts & Darnell p. 4. This
fable is not in Perry's catalog. For other stories about Alexander,
see 1182, 141872, or 11976. See also the story of the lion's share,
416 or $£31.

914. Fur et Mel. Source: Thomas 66. This fable is not included
in Perry's catalog. For another story about a boy who learns a
lesson, see the story of the boy who cried wolf, 476.

915. Fur et Sicarius. Source: Camerarius 441. This fable is not
in Perry's catalog. Compare the quarrel of the lion and the bear,
1132.

406

916. Sceleratus et Daemon. Source: Abstemius 58. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another story about the devil, see the story of the devil and
the old woman, £812.

917. Condemnatus Arbor Eligens. Source: Odo, Parable 98. This
is Perry 633. Compare the fable of the man looking for timber,
1832.

918. Viatores Duo et Latro. Source: Desbillons 9.21 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the story
of the two travelers who found a donkey, 4£241, or the two
travelers who found an axe, 4922.

919. Viator et Corvus. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix 6.23
(adapted into prose). This is Perry 551. Compare the fable of the
loud frog and the lion, 4600.

920. Viator et Lapides. Source: Desbillons 5.2 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the story of the
obstacle that Hercules found in his path, 4791.

921. Viatores Iuxta Maris Litus. Source: De Furia 258. This is
Perry 177. For a story about being fooled by appearances, see
the story of the frog and the lion, 4600, or the fox and the bell,
$40.

922. Viatores Duo et Bipennis. Source: Camerarius 82. This is
Perry 67. Compare the fable of the men who found a donkey,
3241, or the story of the two bald men, 4970.

923. Milites Duo et Latro. Source: Phaedrus 5.2 (adapted into
prose). This is Perry 524. Compare the story of the two friends
who run into a bear, 4135.

924. Viatores et Somnia Eorum. Source: Camerarius 259
(shortened). This fable is not included in Perry's catalog, but you
can find the story in the Gesta Romanorum 172, De Tribus
Socüs. For stories about actual dreams, see the oxen and the
farmer, 4285, or the donkey and his dream, £250.

925. Viatores et Pons. Source: Gradatim 23. This fable is not
included in Perry's catalog. For another story about the moon
mistaken for cheese, see the story of the fox and the well, 70.
The Boeotian was a proverbial figure of fun in ancient Greek
culture; for another fable about a Boeotian, see 44975.

926. Navigans in Equo. Source: Yenni, Anecdotes 11. This fable
is not included in Perry's catalog. Compare the story of the man
who thought to lighten his donkey's load, 44826.

407

927. Naufragi Duo. Source: Desbillons 9.6 (adapted into prose;
shortened). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons is
retelling La Fontaine 10.16, who knows the story from Bidpai.
Compare the story about the singing gnat and the practical
bees, 446698.

928. Navigantes et Gubernator. Source: De Furia 315. This is
Perry 78. Compare the fables about fishermen, 4851 and 4852.
929. Navigantes in Eadem Navi Inimici. Source: Jacobs &
Doering 36. This is Perry 68. Compare the fable of the fish and
the dolphin, 4595, or the snake and the wasp, 617.

930. Pater et Filii Litigantes. Source: Barlow's Aesop 62. This is
Perry 53. For another fable about the importance of unity, see
the doves and their queen, $523, or the dogs and their general,
13363.

931. Pater, Filius, et Agrorum Cultura. Source: Morris 60. This
is Perry 42. Compare the fable about the father teaching his
sons a lesson of unity, 4930.

932. Pater et Filiae Duae. Source: De Furia 77. This is Perry 94.
For another paradoxical problem, see the story of the greedy
coward and the golden lion, 4979.

933. Pater, Filius, et Leo. Source: Clarke 176 (word order
adapted; shortened). This is Perry 363. For more stories about
dreams, see the gods who appear to a man in a dream, $903, or
the dream of the hero, 4807.

934. Pater et Filius Discipulus. Source: Potts & Darnell p. 4.
This fable is not in Perry's catalog, but it can be found in
Aelian's Varia Historia, 9.33. Zeno of Citium was the founder of
the Stoic school of philosophy.

935. Pater, Filius, et Asinus. Source: Poggio Bracciolini 100
(shortened). This is Perry 721. Compare the story of the man
who is convinced by other people's opinions to cast aside the
lamb he is carrying, 4906.

936. Pater, Filius, et Sclavina. Source: De Vitry 288. This is
Perry 624. The sclavina was a type of rough, shaggy garment
worn by pilgrims. In the bestiary tradition, the stork was famous
for being pious towards its parents; see 470.

937. Pater Senex Domo Eiectus. Source: Abstemius 174. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. A xenodochium was a medieval guest-house for pilgrims.
938. Uxor et Vir, Mercatum Facientes. Source: De Vitry 277.
This fable is not in Perry's catalog; Perry was not systematic in

408

his coverage of medieval sources. For another story about trying
to cheat on a vow, see 3903.

939. Mulier Puerpera et Lectus. Source: Phaedrus 1.18 (adapted
into prose). This is Perry 479. For other stories about expectant
mothers, see the fable of the two dogs, 4345, or the sow and the
wolf, 4331.

940. Uxor et Vir Ebrius. Source: De Furia 234 (shortened). This
is Perry 246. For a story about a woman who likes her wine, see
3953.

941. Mulier Indomita et Vir Eius. Source: La Fontaine 1.16
(translated by Giraud, adapted into prose and shortened). This
is Perry 682. Compare the story of the headstrong donkey,
3:238.

942. Mulier et Vir Pediculosus. Source: Poggio Bracciolini 59
(shortened). This fable is not in Perry's catalog (Perry included
only two fables of Poggio in his catalog). For a fable about a
louse, see 4704.

943. Uxor Morosa et Vir Eius. Source: Camerarius 92. This is
Perry 95. For the story of a wife testing her husband's character,
see the story of the man who was *dead drunk," 4940.

944. Uxor et Vir Ovum Pariens. Source: Abstemius 129
(shortened). This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted
most of Abstemius's fables. For other ominous births, see the
story of the mountains and the mouse, 4214, or the story of the
lambs with human heads, £888, or the thief and the beetle,
36689. For another fable about gossip, see the story of the eagle
and the magpie, £496.

945. Vidua et Miles. Source: Walter 28 (adapted into prose;
shortened). This is Perry 543. This fable is often known as the
story of the ^Widow of Ephesus" from the version found in
Petronius's Satyricon. For a discussion among the gods and
goddesses about women's desires, see $£569.

946. Vidua et Arator. Source: Life of Aesop (translated into Latin;
shortened). This is Perry 388. Compare the story of the widow
and the soldier, 44945.

947. Vidua et Asinus Viridis. Source: Abstemius 80. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another story about novelty and familiarity, see the story of
the lion, 426, or the camel, 4144.

948. Virgo et Iuvenes Duo. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix
6.16 (adapted into prose; shortened). This is Perry 544. For
another story, far more pessimistic, about a donkey and a poor

409

man's wedding plans, see ££1000. Venus (Greek Aphrodite) was
the goddess of love, and Bacchus (Greek Dionysus) was the god
of wine and rejoicing. Hymenaeus was the Greek god of
weddings.

949. Rhodopis et Aquila. Source: Aelian, Historia 13.33. This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. The story of the slipper belonging to Rhodopis (whose
name means "*rosy-faced" in Greek) is often cited as a folktale of
the Cinderella type. Herodotus connects Rhodopis with Aesop,
explaining that they were both slaves of a certain Iadmon on the
island of Samos. Herodotus then tells us how Rhodopis was
taken to Egypt, gained her freedom, and became enormously
rich; he does not include the legend of the slipper in his account
of Rhodopis's story. Psammetichus was the name of several
different pharaohs of Egypt. For another tale of an animal's
intervention in a human love story, apparently at divine
instigation, see the story of the donkey and the wedding, 4948.
950. Puella Superba. Source: La Fontaine 7.5 (translated into
Latin prose by Fenelon; shortened). This fable is not in Perry's
catalog. Compare the fable of the birdcatcher who waits too long
to catch the birds, 4846.

951. Mulier et Speculum. Source: Desbillons 12.13 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Alberti, Launay and D'Ardene as his sources. For the story of a
monkey who is angry at a mirror, see 44128.

952. Concubinae Duae. Source: Camerarius 164. This is Perry
31. Compare the paradox of the father and his two daughters,
3:932.

953. Anus et Amphora. Source: Phaedrus 3.1 (adapted into
prose). This is Perry 493. Falernian wine was the most prized
wine of ancient Rome; it was made with grapes from Mt.
Falernus in Campania.

954. Servus Piger. Source: De Vitry 204. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. Compare the story of a lazy boy in bed, 4968.
955. Servus Nihil Faciens. Source: Heidelberg 27. This fable is
not in Perry's catalog. Compare the excuses made by a lazy
young man, £968.

956. Servus Aethiops et Dominus Eius. Source: Aphthonius 6
(translated into Latin). This is Perry 393. Compare the Bible
saying, in Jeremiah 13.23: "Can the Ethiopian change his skin,
or the leopard his spots?"

410

957. Servus et Asinus. Source: Abstemius 157. This fable is not
in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
Compare the fable of the maids who killed their mistress's
rooster, £553.

958. Servus Fugitivus et Pistrinum. Source: Camerarius 367.
This is Perry 440. For the story of an old horse sent to work in
the flour mill, see 4276.

959, Servus et Dominus Eius Incensus. Source: Aelian, Historia
14.18. This fable is not in Perry's catalog; Perry did not use
Aelian as a source. The word Olympia refers to the certamina
Olympia, the Olympic games. For another fable about the
Olympics, see 4251.

960. Servus Profugiens et Aesopus. Source: Phaedrus, Perotti's
Appendix 6.20 (adapted into prose). This is Perry 548. Compare
the complaints of the dog running away from his master, 4375.
961. Puer et Praeceptor. Source: Abstemius 175. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For another story about a boy who does not want to study, see
36666. For a wolf learning his letters, see 4101.

962. Puer et Paedagogus. Source: Desbillons 6.11 (adapted into
prose). This is Perry 211, although the traditional Greek version
does not feature a teacher, as here. Compare the fable of the
mouse in the mousetrap, 4197, or the fable of the fox in the well
and the wolf, £64.

963. Puer Avidus et Bellaria. Source: Desbillons 10.27 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
La Motte as his source. Compare the story of the greedy
monkey, $110.

964. Puer Viscera Vomens. Source: Camerarius 151. This is
Perry 47. Compare the story of the man who ate too many
oysters, 4£592.

965. Puer et Nux Castanea. Source: Desbillons 14.15 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. For the story of
how the nut tree wanted to be fruitful, see 4772.

966. Pueri Duo. Source: Desbillons 6.21 (adapted into prose).
This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. For another fable about nuts
and their shells, see the traveler who tricked Mercury, 4788. For
other examples of the wrong lesson learned, see the story of the
timid starling, 4421, or the story of the seagull and the stars,
48481.

411

967. Pueruli Duo Fratres. Source: Desbillons 1.7 (adapted into
prose; shortened). This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. Compare the story
of the wolf who is generous when it comes to barley, 4262.

968. Adolescens Piger. Source: Stoddart p. 127. This fable is not
in Perry's catalog but it is in Poggio Bracciolini, who tells this
story of a certain *Bonacius Guasci."

969. Iuvenis et Vir Senex. Source: Abstemius 167. This fable is
not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's fables.
For a story about an old man surprised by death, see 818.

970. Calvi Duo et Pecten. Source: Phaedrus 5.28 (adapted into
prose). This is Perry 528. For a man who unexpectedly goes
bald, see 44952. See also the story of the two men who found an
axe in the road, 4922.

971. Calvus et Crines Alieni. Source: Stoddart p. 111. This is
Perry 375. Compare the fable of the bird in borrowed feathers,
4449.

9772. Senex et Cani Tincti. Source: Aelian, Historia 7.20. This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. Aelian tells this story about King Archidamus (there
were several kings of Sparta by this name) and an old man from
the island of Chios. For a note about Sparta and the Spartans,
see $878.

9773. Iactator et Aesopus. Source: Phaedrus, Perotti's Appendix
6.13 (adapted into prose). This is Perry 541. For a fable about
skill and ingenuity being superior to brute force, see the story of
the lion in the net, 428, or the crow and the jar, 4447.

974. Iactator in Patriam Reversus. Source: Yenni, Anecdote 9.
This is Perry 33. Compare the story of the boasting monkey,
$112.

9775. Iactatores Duo, Atheniensis et Thebanus. Source: Babrius
15 (translated into Latin prose). This is Perry 278. Heracles was
indeed a slave to Queen Omphale of Lydia. Theseus could claim
god-like good luck in that he became the king of a great city,
Athens. The humor of this story depends on the glib Athenian
being bested by a hick from Thebes in Boeotia since, after all,
Heracles was a much more accomplished hero than Theseus.
For another fable about a Boeotian, see 44925.

9776. Alexander et Lacedaemonii. Source: Aelian, Historia 2.19.
This fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. For other stories about Alexander, see 482, 44872, or
3913. For a note about Sparta and the Spartans, see $£878.

412

977. Annon et Aves. Source: Aelian, Historia 14.30. This fable is
not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a source.
There are several famous Carthaginians who bore the name
*Hanno," and it is not certain to which of them Aelian's story
refers. There is a similar story about an otherwise unknown
"Psapho of Libya" in Erasmus, Adagia 1.2.100.

978. Zoilus. Source: Aelian, Historia 11.10. This story is not in
Perry; Perry did not use Aelian as a source. Zoilus was a Cynic
philosopher and literary critic of the fourth century BCE. He
was a Thracian by birth and is sometimes referred to as the
"Thracian dog." His criticisms of Homer were so stinging that he
was known as Homeromastix, the *scourge of Homer." Compare
the fable of the toothless frog, 46603, or the hypercritical Momus,
3802. For a barking dog, see $380.

979. Avarus et Leo Aureus. Source: De Furia 295. This is Perry
71. For another paradoxical problem, see the story of the father
and his two daughters, 44932.

980. Avarus et Montes Aurei. Source: Daumas 276. This fable is
not in Perry's catalog, but you can find the story in the
Speculum Sapientiae, 3.10. Compare the fable of the golden lion,
3979.

981. Avarus et Fur. Source: De Furia 188. This is Perry 225.
Compare the fable of the thieving jackdaw and the miser, 4448,
or the story of the dragon and his treasure, 4628.

982. Avara et Gallina. Source: Syntipas 42 (translated into
Latin). This is Perry 58. Compare the story of the goose and the
golden eggs, 4571.

983. Avarus Agros Custodiens. Source: Abstemius 180. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. Compare the fable where the farmer opens up access to
his land, 4825.

984. Avarus et Poma Marcescentia. Source: Abstemius 179. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. The gardens of King Alcinous were immortalized in
Homer's Odyssey. The Hesperides were the daughters of Atlas,
and they tended a tree with golden apples in a garden at the
western edge of the world.

985. Avarus et Invidus. Source: Barlow's Aesop 83. This is Perry
580. For another fable about envy, see the story of the dog and
the manger, $357.

986. Avarus, Ignis Repertor. Source: Desbillons 12.21 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites

413

Alberti as his source. For a fable about Prometheus bringing the
gift of fire to mankind, see 4796.

987. Avarus et Aureorum Sacculus. Source: Abstemius 100.
This fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of
Abstemius's fables. Compare the tale of the greedy toad, 4£612.
988. Avarus Moriens et Amici Eius. Source: Abstemius 132. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For a fable about death's approach, see £818.

989. Divitiae Regis. Source: De Vitry 8. This is Perry 631. This
story is based on the legend of Damocles: when Damocles
praised King Dionysius II of Syracuse, the king offered to switch
places. Damocles enjoyed feasting like a king but was horrified
but when he looked up and saw a sword hanging over his head,
the proverbial "sword of Damocles." For a king who is instead
infatuated with opulence, see 4874.

990. Dives et Thesaurus Eius. Source: Abstemius 169. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For a different story about tricks and treasure, see the
fable of the mice that eat iron, 4855.

991. Divitiae et Simulacrum Sacrum. Source: Camerarius 127.
This is Perry 285. For stories about wealth-bestowing statues,
see «£807 or £857.

992. Dives et Lyra Eius. Source: Desbillons 12.33 (adapted into
prose). This fable is not in Perry's catalog; it appears original to
Desbillons, as he cites no source. Compare the myth of King
Midas and his golden touch: by turning this lyre string to silver,
the man ruined its sound, just as King Midas was unable to eat
the food that his touch turned to gold.

993. Dives et Praeficae. Source: De Furia 163. This is Perry 205.
For a fable about feigned tears and real ones, see 4946.

994. Gulosus et Olla Pretiosa. Source: Aelian, Historia 10.9. This
fable is not in Perry's catalog; Perry did not use Aelian as a
source. Aelian tells this story of a certain *Philoxenus,"
otherwise unknown.

995. Dives et Vidua. Source: Odo, Fable 42. This fable is not in
Perry's catalog; Perry was not systematic in his coverage of
medieval sources. For another fable about self-destructive greed,
see the story of the man who discovered fire, 44986.

996. Divitiae et Homines Duo. Source: Desbillons 8.14 (adapted
into prose). You can also find the story told in an elegant
epigram by Ausonius: Thesauro invento qui limina mortis

inibat, / Liquit ovans laqueum, quo periturus erat; / At qui, quod

414

terrae abdiderat, non repperit aurum, / Quem laqueum invenit
nexuit, et perüt. This fable is not in Perry's catalog; it appears
original to Desbillons, as he cites no source. In Greek
mythology, Erebus was another name for Hades, the shadowy
land of the dead. To reach Erebus, the dead had to cross the
river Styx.

997. Dives et Sutor. Source: La Fontaine 8.2 (translated into
Latin prose by Moore; shortened). This fable is not in Perry's
catalog. La Fontaine may have been inspired by the story of
Volteius Mena in Horace's Epistles, 1.7. Compare the fable of the
city mouse and the country mouse, £196, or the story of
Socrates and his gold, 4884.

998. Dives et Pauper, Iter Facientes. Source: Thomas 6. This
fable is not in Perry's catalog, although it is quite similar to the
story of the two mules, 4252.

999, Opulentus et Pauper Frigore Afflicti. Source: Camerarius
444. This fable is not in Perry's catalog. For another story about
the perils of winter, see the story of the young man and the
swallow, 4489.

1000. Pauperis Asinus et Dolium. Source: Abstemius 154. This
fable is not in Perry's catalog; Perry omitted most of Abstemius's
fables. For a happier story about a donkey and a poor man's
wedding, see 4£948.

1001. Latrunculorum Ludus. Source: Desbillons 13.32 (adapted
into prose). This fable is not in Perry's catalog; Desbillons cites
Aubert as his source. The same motif also appears in Odo of
Cheriton 36, De Scacis.

415

416

Fables and Folklore

Aesop's fables are a folklore genre. Of course, many poets
have also retold the fables in verse, thus making Aesop
into a literary genre as well, a very successful one, in fact.
Yet the fables live on in real life, too, as stories a person
might tell to some other person for some specific reason.
There are all kinds of reasons why people have told these
stories, and that variety of motivations is reflected in the
variety of fables that form the Aesopic tradition. Already
in antiquity, the fable collections were quite a hodgepodge.
There is no one thing that defines what an Aesop's fable is
(or is not), but if you keep an eye open for these features,
youll get a feel for the fables as a whole:

Tiny stories. In general, Aesop's fables are very brief,
sometimes just a sentence or two in length (although in
literary sources they often expand in size).

Animal stories. Aesop's fables are often, but not always,
about animals, usually animals who can talk. Gods and
humans also have their place in the fable tradition.

Antagonistic tales. Many fables feature a confrontation
between two or more antagonists in a debate, contest, or
fight. The outcome can range from humiliation to death.

The mistake. The plot of an Aesop's fable often depends
on someone making a mistake. Sometimes a trickster is
involved and sometimes even the trickster is tricked.

Origins. Another common type of Aesop's fable is the
aetiological story, which explains the origin of something:
how the turtle got its shell, why the bat flies at night, etc.

Jokes. Some Aesop's fables are simply jokes, sometimes in
the form of a taunting insult. The joke may depend on a
pun or other word play that can be hard to translate.

If you keep these various features in mind, you'll be able
to see just how each of the thousand and one stories in
this book can be regarded as an Aesop's fable.

417

The Moral of the Story

Most, but not all, Aesop's fables have some kind of moral,
a lesson or message which the fable teaches. Here are the
different kinds of morals you might find in a fable:

Promythium: This is the moral that comes before the
fable (pro-mythium, *before-story").

Epimythium: Much more common is the epimythium,
the moral that comes after the fable (epi-mythium, *after-
story"). In English, the epimythium is often introduced
with this formula: *... and the moral of the story is ..."

Endomythium: This is the moral that is inside the story,
spoken by one of the characters (endo-mythium, *"inside-
story"). Although the term endomythium is not found in
the standard literary handbooks, you will see that this is
the most common form for a moral to take, something that
feels very much like the punchline of a joke.

In selecting the fables for this book, I have preferred the
versions that have an endomythium. As for the promythia
and epimythia, I have sometimes included them, and
sometimes not, based on whether they seemed to make a
useful contribution to the story. I have not gone so far as
Lloyd Daly, the author of Aesop Without Morals, who
expunged all the promythia and epimythia from the fables
as unwelcome editorial intrusions. I agree with Daly's
impulse, but in some cases the epimythia are quite witty
or insightful, and so I have included many of them here.

Most importantly, you should feel free to make up your
own morals for the stories; moraliza sicut vis, as one of the
medieval fabulists says (see Hervieux, vol. 4:411). The
fables are meant to be applied in real life, and that means
in your life, too. It'S up to you to explore the different
possible morals and life lessons that lurk in every fable.
So, if the fable does not have a moral, invent one. If the
fable already has a moral, you can change it. After all,

as the fable of the ploughshares tells us (4760), these
stories need to be used in order to stay sharp!

418

Ancient Fables

Aesop's fables go back to the beginnings of Greek culture,
already appearing in the archaic poet Hesiod, for example.
The legend of Aesop himself is also ancient and long-lived.
There is even a Greek novel, The Life of Aesop, which
describes Aesop's adventurous life as a slave with a gift for
telling stories. Aesop may not have been a historical
person, but the legends about him were widely known.

In classical Greece, the fables are scattered throughout all
kinds of sources, such as the playwright Aristophanes and
also in philosophers such as Socrates and Aristotle. The
first actual collection of Aesop's fables was assembled by
the scholar Demetrius of Phalerum in the late fourth
century BCE, but that collection has not survived. The
oldest extant collection of Aesop's fables is by Phaedrus,

a freedman of the household of Augustus Caesar in Rome.
Phaedrus retold Aesop's fables in iambic Latin verse, and
approximately one hundred of his poems have survived;
for the importance of Phaedrus in the medieval Aesopic
tradition, see the notes on Medieval Fables, p. 421.

There are two other important collections of Aesopic
poetry that have survived from ancient times: the Greek
iambic verses of an otherwise unknown poet by the name
of Babrius (also known as *Babrias" or *Gabrias"), along
with the Latin elegiac poetry of the otherwise unknown
Avianus (also known as "Anianus" or *Avienus").

In addition to these ancient sources in verse, there are
several important collections of Aesop's fables in Greek
prose. The origin of these prose collections is not entirely
clear although they probably date back to the second or
third century CE. The collections grew and evolved over
time as the Byzantine scribes wove their own comments
into the fables, while also adding stories to the collections,
such as the Biblical tale of the trees electing a king (4726
in this book). These Greek prose fables were not known in
western Europe during the Middle Ages, but during the
Renaissance they began to resurface in the form of Latin

419

translations. Some fables from the Greek prose tradition
can already be found in Steinhowel's fifteenth-century
Latin edition of Aesop, followed by later, more complete
Latin editions in the sixteenth and seventeenth centuries,
such as those by Camerarius and Nevelet.

Another important Greek prose collection is attributed to
Syntipas (sometimes confusing referred to as *Sindbad"),
although the actual text of these fables is probably the
work of the eleventh-century Byzantine scholar Michael
Andreopolous. The Syntipas collection appears to be a
Greek translation of a Syriac translation of an ancient
Greek original; for further information about this back-
and-forth between East and West in the Aesopic tradition,
see the notes on Eastern Fables, p. 424.

Altogether, there are approximately 600 Aesop's fables
that have survived from ancient Greece and Rome, directly
or indirectly. Ben Perry's monumental Aesopica provides a
detailed inventory of these Greek and Latin fables, along
with the earliest version of each text. In this book I've
included 500 of those Greek and Roman fables, and you
will find the Perry number for each one listed in the notes.
For all the Greek fables, I have used a variety of Latin
translations, including Renaissance translations as well as
modern ones. For information about the various Latin
translations, see the Bibliography on p. 429.

Finally, I have also drawn on an important ancient Greek
source that Perry did not include in his inventory of the
ancient fables: Aelian, a Roman rhetorician of the early
third century CE who wrote in Greek. In his collection of
anecdotes known as the Varia Historia and in his
compendium of animal lore known as De Natura
Animalium, Aelian recorded many popular stories that I
believe can be classified as Aesop's fables. For example,
the traditional Aesopic corpus already includes several
stories about the Cynic philosopher Diogenes, and
Diogenes was also a favorite subject of Aelian (see 4878).
Aesopic or not, I hope you will enjoy the dozen stories
from Aelian that you will find in the pages of this book.

420

Medieval Fables

Unlike the many genres of classical literature that were
largely forgotten in the Middle Ages, Aesop's fables thrived.
The Roman poems of Phaedrus survived in the form of
prose paraphrases. Phaedrus's name was forgotten but
his fables were attributed to a certain Romulus, thus
indirectly acknowledging their Roman origin. Some of the
medieval authors who created these prose paraphrases
had access to editions of Phaedrus's poems that were
more complete than the edition of Phaedrus which we
know today. Modern scholars (notably Carl Zander) have
attempted to reconstruct the lost poems of Phaedrus by
putting the prose paraphrases back into verse form, with
impressive results (see the Bibliography on p. 429).

One of the reasons for the success of Aesop in the Middle
Ages was surely the ease with which the Christian monks
could reconcile Aesop's fables with the Biblical tradition of
New Testament parables. The thirteenth-century preacher
Odo of Cheriton created collections of both fabulae and
parabolae. Some of these stories are traditional Aesopic
fables, while others are medieval folktales not attested in
the ancient tradition. Along with Odo's stories, I have also
included some stories compiled by Odo's contemporary,
the preacher and Crusader, Jacques de Vitry.

In addition to this religious literature, Aesop's fables
evolved into a secular style of storytelling sometimes
referred to as "beast epic." In these slapstick versions of
the fables, the animals become more like true individual
characters with proper names of their own: Reynard is the
the fox, Chanticler is the rooster, Isengrimus is the wolf,
etc. There is a cartoonish feel to the medieval beast epic,
where the wolf gets beaten up again and again and again,
much like the poor Coyote in the *Roadrunner & Coyote"
cartoons of the 1950s and 1960s.

Finally, the abundant animal lore of Greece and Rome
also survived into the Middle Ages, evolving into the
"bestiary" tradition (hence the name of my website,

421

Bestiaria Latina, "the Latin bestiaries"). Already in the
ancient fable tradition, Greek and Roman animal lore
supplied plots for some of the fables, such as the story of
the crow raising the level of water in a jar, or the story of
the beaver castrating himself when pursued by a hunter.
Similarly, medieval bestiary legends such as *the fox
playing dead" or "the tiger and the mirror" provide the
basis for some new Aesop's fables in the Middle Ages.

In his catalog of fables in the Aesopica, Perry included
many medieval fables, but he was not as systematic as in
his coverage of the ancient fables. Of the 725 fables in the
Aesopica, approximately 150 are from medieval Latin
sources. Perry included almost all of the fables in the
Romulus tradition, and he also included many fables from
Odo of Cheriton, but not all of them. Where there is a
Perry number available, I have provided it in the notes for
each fable, but for many of the medieval fables included in
this book, there is no Perry number.

About Medieval Latin

In many ways medieval Latin is easier to read than
classical Latin, although it may seem a bit odd at first.
Here are some features you will probably notice:

* You will find long paratactic sentences (et ... et ...)
without any kind of subordination.

* The conjunction quod acquires many new
functions, sometimes replacing the classical ut.

* The pronoun vos is used as an honorific singular.

* The preposition cum is used where you might
expect the independent use of the ablative case.

* You will find some non-classical vocabulary, such
as catus instead of feles, for example, taxus instead
of meles, rattus in addition to mus, etc.

If you are puzzled about the Latin used in these fables,
please feel free to leave a question in the blog comments
section at the Bestiaria Latina website, BestLatin.net.

422

Renaissance Fables

The fifteenth-century edition of Aesop by Steinhowel
provides a transition from the medieval Aesop into the
Renaissance. The first four books of Steinhowel's Aesop
are based on the medieval Romulus, but he also included
some Latin fables newly translated from Greek, along with
some Renaissance tales by Poggio and stories from the
Disciplina Clericalis of Petrus Alphonsi. Steinhowel's book
was translated into many European vernaculars; the first
published edition of Aesop's fables in English is a version
of Steinhowel printed by William Caxton in 1484.

The Renaissance occasioned many new fable collections,
most notably the two volumes entitled Hecatomythia
(*Hundred-Fables") published by the fifteenth-century
scholar Lorenzo Bevilacqua, better known as Abstemius
(his Italian surname means *Drink-Water," hence the
Latin). You will find over a hundred fables by Abstemius
in the pages of this book; his witty and elegant little
stories are a great contribution to the Aesopic tradition.

As the Renaissance progressed, there were many editions
of Aesop's fables published in both Greek and in Latin.
Some of the most extensive collections were published by
Joachim Camerarius and Isaac Nevelet whose books you
can now see reproduced online at GoogleBooks.

Meanwhile, in Renaissance France, Aesop's fables were
taking on a quite new and elaborate literary form. Most
importantly, in the second half of the seventeenth century,
Jean de La Fontaine created a collection of Aesop's fables
in French verse that is one of the treasures of European
literature. Drawing on ancient, medieval and Renaissance
sources, as well as on the Eastern tales (see. p. 424), La
Fontaine composed over two hundred fables in verse that
embody an unprecedented charm and sophistication. No
sooner had La Fontaine written his fables in French than
people began translating them into Latin! You will find
twenty different fables of La Fontaine in this book, as told
by four different Latin translators.

423

Eastern Fables

The title of this book, Mille Fabulae et Una, is an homage
to that great story collection, the Alf Laylah wa-Laylah,
usually known in English as the 1001 Nights or The
Arabian Nights. Throughout their long history, Aesop's
fables have regularly been infused with stories from
eastern sources and, in turn, Aesop's fables have also
traveled to the east, being adopted and transformed by
Buddhist, Hindu and Islamic storytellers.

No one knows for sure just what eastern stories may have
become incorporated into the Aesop's fable tradition
already in ancient times. The similarities between Aesop's
fables and the Buddhist jataka tales are tantalizing.
There are hundreds of jatakas preserved in the Buddhist
canon, and many of them contain plots and motifs that
resemble the classical fables of Aesop. As to just who
might have borrowed from whom, no one is really sure!

Another great storytelling tradition that originated in India
is the Panchatantra, a set of nested stories-within-stories
that interweave didactic tales with humorous jokes,
similar in theme and content to Aesop's fables. In the
European Middle Ages there were many translations into
Latin of the stories from the Indian Panchatantra tradition,
especially via the Arabic version known as Kalila wa-
Dimnah. In addition to these literary translations, oral
stories from the Middle East traveled back to Europe
during the time of the Crusades, as in the eastern tales
that can be found in the Exempla of Jacques de Vitry. The
Panchatantra tales were later translated into English and
other European languages during the Renaissance and
early modern period, often under the name of Bidpai or
with the title Hitopadesha.

For further reading on this topic, see Joseph Jacobs's
history of the Aesopic fable in his edition of Caxton's
Aesop, along with the notes and commentary provided by
Thomas Crane in his edition of Jacques de Vitry, both of
which are listed in the Bibliography (p. 429).

424

Modern Fables

There are two important modern sources represented in
this book: the verse fables of the French neo-Latin poet

Francois-Joseph Desbillons (1711-1789), and the prose
fables regularly included in the Latin schoolbooks of the
seventeenth, eighteenth and nineteenth centuries.

Desbillons. Frangois-Joseph Desbillons is one of the
greatest Latin poets in the Aesopic tradition. Over the
course of his lifetime, Desbillons published over five
hundred fables in iambic Latin verse, and they are truly
exquisite creations. In addition to retelling the ancient
fables, Desbillons retold the fables of the French fabulists
(not only La Fontaine, but also La Motte, Le Brun, Richer,
and many more), as well as composing his own original
fables. I've included 120 fables from Desbillons in this
book. If you have any interest in Latin verse, be sure to
take a look at Desbillons's original poems, which you can
find online at GoogleBooks.

Latin Schoolbooks. Latin prose fables were a regular
feature of Latin textbooks throughout the seventeenth,
eighteenth, and nineteenth centuries, often with the same
versions of the same fables repeated from one textbook to
another verbatim. The Bibliography (see p. 429) lists
twenty such Latin readers, all of which supplied fables
that you will find in this book. Some schoolbooks included
just a few fables, while others (such as Clarke's Select
Fables of Aesop) contained hundreds of them.

In more recent times, Latin pedagogy has narrowed its
focus to classical authors, leaving no room for the Latin
prose fables, although they were a component of the Latin
curriculum for many centuries. The poems of Phaedrus,

a classical author, are still widely taught, but the Latin
prose fables have largely been discarded. One of my hopes
in preparing this book is to restore Aesop's fables to their
accustomed place in the reading list for beginning and
intermediate students of Latin.

425

Editorial Notes

The following is an explanation of the main editorial
principles I followed in preparing the fables for this book.
Most importantly, all the original sources are online, so if
you want to see unedited versions of the fables, visit the
Bestiaria Latina website, BestLatin.net, for links to the
original source used for each of the fables.

Selection Criteria. Most of the fables exist in multiple
Latin versions, but I have chosen just one version for this
book. The criteria I used were length (shorter is better),
style (easier to read is better), and liveliness (use of direct
speech is better, preferably with an endomythium).

Abbreviated Fables. One of the hallmarks of the fable
genre is brevity. Some authors, of course, expand on the
stories at great length. This was true of ancient authors
(some of the fables of both Phaedrus and Babrius are
quite long), and this has been especially true for literary
authors in modern times, following La Fontaine's example.
For the purposes of this book, however, I wanted to keep
the fables short, not more than 120 words in length. So,
when a fable was over 120 words in length, I shortened it.
There are a total of 140 abbreviated fables in the book,
and they are clearly indicated in the Notes. Since all the
sources I have used are online, you can read the full-
length version of these abbreviated fables at your leisure.

Poetry into Prose. In order to make this book as
accessible and easy to read as possible, I decided to

use prose fables only. So, following in the spirit of those
medieval authors who adapted the Latin verse fables of
Phaedrus into the prose fables that we now know as the
Romulus tradition, I adapted approximately two hundred
verse fables into prose for this book; the Notes for each
fable indicate clearly which fables were originally written
in verse. Again, because all the sources I have used are
online, you can choose to read the verse originals if you
prefer; the source notes indicate which fables were
originally written in verse form.

426

Spelling and Punctuation. There was an enormous range
of spelling and punctuation conventions used in the
original sources. I have tried to standardize the spelling
and punctuation, including the use of quotation marks for
direct speech. I hope that this approach will make the
fables accessible to as wide a range of readers as possible.
If you are curious to see what the original publications
looked like, you can view the books online. Some of the
original books were illustrated, which makes it a real
pleasure to page through these old books in digital form.

Macrons. I debated long and hard about whether or not to
include macrons in this book. I myself do not recommend
the use of macrons outside of textbooks and dictionaries,
but many Latin teachers are committed to using macrons
in all Latin texts. I finally decided against using macrons,
but in the process of making my decision, I prepared
hundreds of fables marked with macrons. To see those
fables, visit my Ictibus blog at Ictibus.BlogSpot.com.

In fine, this book is meant as a resource for students and
teachers of Latin; it is not a contribution to the scholarly
literature on Aesop's fables. At the same time, I hope that
this book can highlight some of the exciting scholarly work
that is waiting to be done in this field. Take Abstemius, for
example; a good critical edition of his fables with an
English translation would be a very valuable addition to
the study of the fable genre. Even more so for Desbillons:
if only there were a poet who could supply English verse
translations of Desbillons as Norman Shapiro has done for
La Fontaine and the French fabulists! Camerarius, too, is
worthy of attention. His many editions of the fables (no
two quite the same) and the many sources on which he
drew represent a great challenge for scholarly sleuthing.
So, perhaps someone will be inspired by reading the fables
in this book to become a scholar of Aesop's fables, further
exploring the abundant primary sources that are now
available online for all of us to share and enjoy.

427

428

Bibliography

The Bibliography has been divided into two parts: sources
used for the texts of the fables, followed by additional
references.

Sources

You can find all of the original sources for the fable texts
online. For a list of links, visit the Bestiaria Latina website,
BestLatin.net.

Abstemius - Abstemii Fabulae, in Mythologia Aesopica, ed.
Isaac Nicolas Nevelet. 1610.

Ademar of Chabannes 7» Fabulae Antiquae expositae ab
Ademaro Cabannensi, in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold
Hervieux, Vol. 2. 1894.

Aelian Animalia 7» Aelian, De Natura Animalium, trans.
Friedrich Jacobs. 1832.

Aelian Historia 7» Aelian, Variae Historiae Libri XIV, trans.
Johannes Scheffer. 1647.

Ahn 7 Ahn, Franz. Short Latin Course. 1883.
Alciato -» Alciati Emblematum Liber. 1621.

Andrews - Andrews, Ethan Allen. First Lessons in Latin.
1856.

Aphthonius - Aphthonii Fabulae, in Mythologia Aesopica,
ed. Isaac Nicolas Nevelet. 1610.

Aramaic fables » Fabulae Aliquot Aramaeae, ed. Julius
Landsberger. 1846.

Avianus 7 Fabulae Aniani, Guilielmo Hermanno interprete,
in Aesopi Phrygis et aliorum fabulae. 1560.

Babrius -» Babrii Fabulae Iambicae CXXIII, ed. Jean
Francois Boissonade. 1844.

Barlow - Barlow, Francis. Aesop's Fables. 1687.

429

Bern Romulus » Bernae Romuleae Fabulae, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2. 1894.

Bozon - Nicolai Bozon Exempla in Latinam translata, in
Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 4. 1896.

Camerarius » Camerarius, Joachim. Fabulae Aesopicae.
1579.

Clarke - Clarke, H. Select Fables of Aesop. 1810.

Collar - Collar, William C. Via Latina: Easy Latin Reader.
1897.

Dana - Dana, Joseph. Liber Primus, or A First Book of
Latin Exercises. 1824.

Daumas 7 Fabellae Aesopicae Quaedam Notiores, ed.
Christianus Daumus. 1724.

De Furia 7» Fabulae Aesopicae, ed. F. De Furia. 1810.

De Vitry - The Exempla or Illustrative Stories from the
Sermones Vulgares of Jacques de Vitry, ed. Thomas F.
Crane. 1890.

Desbillons 7 Desbillons, Francgois-Joseph. Fabulae
Aesopiae. 17778.

Dio Chrysostom - Dionis Chrysostomi Orationes LXXX,
trans. Thomas Naogeorgus. 1604.

Directorium -» Directorium Humanae Vitae, ed. Vittorio
Puntoni. 1884.

Eton Aesop - Aesopi Fabulae Graeco-Latinae. 1769.
Evans 7» Evans, John. First Lessons in Latin. 1823.
Faernus - Gabrielis Faerni Fabulae Centum. 1793.

Florence Romulus » Romulus Florentinus, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2. 1894.

Gallup - Gallup, Frank A. A Latin Reader. 1913.
Gildersleeve 7» Gildersleeve, Basil. Latin Reader. 1875.

Gradatim - Heatley, H.R. and H.N. Kingdon. Gradatim: An
Easy Latin Translation Book for Beginners. 1884.

430

Heidelberg - Heidelberg, H. Lateinische Uebungs- und
Lesebuch. 1873.

Irenaeus - Irenaeus, P. Mithologica Sacro-Profana, seu
Florilegium Fabularum. 1666.

Jacobs & Doering 7» Jacobs, Frederic and Frederic William
Doering. The Latin Reader. 1857.

La Fontaine, trans. Fénelon » Fabulae Selectae Joannis de
La Fontaine, in Lettres et Opuscules Inédits. 1850.

La Fontaine, trans. Giraud 7 Giraud, J.B. Fabulae
Selectae Fontanii in Latinum Sermonem Conversae, 17775.

La Fontaine, trans. Moore » Moore, Frank Gardner. Porta
Latina: Fables of La Fontaine in a Latin Version. 1915.

Liber Kalilae et Dimnae - Liber Kalilae et Dimnae, ed.
Alfons Hilka. 1928.

Life of Aesop 7 Aesopi Vita, in Mythologia Aesopica, ed.
Isaac Nicolas Nevelet. 1610.

Luqman - Locmanni Fabulae, ed. T. Erpenius. 1636.

Mantuanus - Apologus ex Mantuano traductus in Aesopi et
aliorum fabulae. 1802.

Medieval Promptuarium - Die fabeln der Marie de France
(App. IV: LXIII), ed. M. Niemeyer. 1898.

Morris -» Morris, Charles D'Urban. A Latin Reading-Book.
1873.

Munich Romulus -» Monachii Romuleae et Extravagantes
Fabulae, in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux,
Vol. 2. 1894.

Nequam (Alexander Neckham) - Novus Aesopus, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2. 1894.

Odo: Fables (with appendices) » Odonis de Ceritona
Fabulae, in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux,
Vol. 4. 1896.

Odo: Parables » Odonis de Ceritona Parabolae, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 4. 1896.

431

Phaedrus 7» Fabulae Aesopiae, ed. L. Mueller. 1903.

Phaedrus: Perotti's Appendix - Perotti's Appendix, in
Phaedri Fabulae Aesopiae, ed. C. T. Dressler. 1838.

Poggio - Poggio Bracciolini. Facetiarum. 1592.

Potts & Darnell 7» Potts, A.W. and C. Darnell. Aditus
Faciliores. 1875.

Rhymed Romulus -» Romulus Rhythmicus, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2. 1894.

Romulus (Oesterley) - Romulus, ed. Hermann Oesterley.
1870.

Romulus Anglicus -» Romuli Anglici Cunctis Exorta Fabulae,
in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2.
1894.

Romulus Breviatus - Romuli Vulgaris Breviatae Fabulae,
in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2.
1894.

Sheppey -» Johannis de Schepeya Fabulae, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 4. 1896.

Spencer 7» Spencer, J.G. Scalae Primae: A First Latin
Reader. 1908.

Steinhowel. - Steinhowels Aesop, ed. Hermann Oesterley.
1873.

Stoddart -» Stoddart, George Henry. The New Delectus.
1848.

Syntipas - Syntipae Philosophi Persae Fabulae, ed. C.F.
Matthaeus. 1781.

Thomas -» Thomas, A. H. First Latin Translation Book.
1902.

Vienna Romulus » Romuli Vindobonensis Fabulae, in Les
Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux, Vol. 2. 1894.

Vincent of Beauvais 7 Vincentii Bellovacensis Romuleae
Fabulae, in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold Hervieux,
Vol. 2. 1894.

432

Walter of England (prose) » Gualterianae Fabulae in
solutam orationem, in Les Fabulistes Latins, ed. Leopold
Hervieux, Vol. 2. 1894.

Yenni -» Yenni, D. Grammar of the Latin Language. 1869.

Additional References

Beast Epic (English). The Romance of Reynard the Fox,
trans. D. D. R. Owen. 1994.

Beast Epic (Latin & English). Ysengrimus, ed. Jill Mann.
1987.

Bidpai (English). Kalilah and Dimnah, or The Fables of
Bidpai: An Account of their Literary History with an English
Translation, ed. Keith Falconer. 1885.

Bidpai (Latin). Specimen sapientiae Indorum veterum.
1697.

Daly, Lloyd. Aesop without Morals. 1961.

Gibbs, Laura. Aesop's Fables: A New Translation (Oxford
World's Classics). 2003.

Jacobs, Joseph. The Fables of Aesop: History of the
Aesopic Fable, Vol. 1. 1899.

Jatakas (English). Buddhist Birth Stories, or Jataka Tales,
The Oldest Collection of Folk-Lore Extant, ed. V. Fausboll
and trans. T. W. Rhys Davids. 1880.

La Fontaine (English). The Complete Fables of Jean de la
Fontaine, trans. Norman R. Shapiro, 2007.

Life of Aesop (English). Anthology of Ancient Greek Popular
Literature, ed. William F. Hansen. 1998.

Odo (English). The Fables of Odo of Cheriton, translated by
John C. Jacobs. 1985.

Panchatantra (English). The Panchatantra of Vishnu
Sharma, trans. Arthur W. Ryder. 1925.

Perry, Ben E. Babrius and Phaedrus (Loeb Library). 1965.
Perry, Ben E. Aesopica. 1952.

433

Shapiro, Norman. The Fabulists French: Verse Fables of
Nine Centuries, 1992.

Zander, Carl. Phaedrus Solutus, vel Phaedri Fabulae Novae
XXX. 1921.

434

Fable Listing

Here is an overview of how the fables are organized. Only
characters with multiple fables are listed here. Note that
these are the FABLE NUMBERS, not page numbers:

Bestiae: Leo 1 - Vulpes 34 - Lupus 74 - Simia 107 - Ursus
130 - Camelus 143 - Onager 147 - Aper 149 - Cervus 153

- Lepus 163 - Herinaceus 179 - Talpa 186 - Mustela 193 -
Mus 196 - Asinus 217 - Mulus 251 - Equus 257 - Bos 277
- Ovis 296 - Capra 317 - Sus 331 - Canis 345 - Feles 388 -
Vespertilio 399 - Struthiocamelus 403

Aves: Aquila 406 - Accipiter 417 - Milvus 424 - Corvus
431 - Graculus 448 - Vultur 458 - Noctua 461 - Upupa
467 - Ciconia 469 - Grus 474 - Hirundo 482 - Passer 490
- Pica 495 - Turdus 499 - Alauda 502 - Cuculus 508 -
Columba 512 - Perdix 525 - Cycnus 532 - Luscinia 538 -
Pavo 544 - Psittacus 549 - Gallus 553 - Anser 571

Pisces, Reptilia, Volatilia: Piscis 578 - Crocodilus 582 -
Cancer 586 - Ostreum 590 - Delphinus 594 - Rana 599 -
Bufo 612 - Serpens 614 - Testudo 633 - Coclea 641 -
Formica 646 - Cicada 654 - Aranea 662 - Papilio 664 -
Apes 670 - Musca 680 - Scarabaeus 687 - Culex 695

Arbores: Quercus 705 - Ficus 708 - Malus 710 - Olea 714
- Platanus 719 - Rubus 727 - Harundo 731

Natura et Inanimantia: Sol 740 - Luna 745 - Mare 746 -
Amnis 749 - Gladius 758 - Vomer 760 - Navis 764

Di Deaeque: Iuppiter 766 - Mercurius 781 - Minerva 790 -
Prometheus 793 - Apollo 798 - Venus 799 - Hercules 804 -
Satyrus 809 - Fortuna 813 - Mors 815

Homines: Rusticus 819 - Pastor 840 - Venator 846 -
Piscator 849 - Mercator 853 - Musicus 864 - Philosophus
874 - Diogenes 876 - Socrates 882 - Aesopus 885 -
Divinator 891 - Sacerdos 894 - Medicus 897 - Fur 904 -
Viator 918 - Vir 930 - Mulier 938 - Servus 954 - Puer 961
- Jactator 973 - Avarus 979 - Dives 989 - Pauper 998

435

FREE PDF COPIES available at BestLatin.net

To distribute this book as widely as possible, I have made
a complete PDF version of the book available for free
download at the Bestiaria Latina website, BestLatin.net.
Even if you have a printed copy of the book, you might
find it useful to have a PDF copy as well:

* Youcan use the PDF version to print out selected
pages (or the whole book), with room for notes.

* Youcan read the fables and notes together, using
two copies of the PDF in two different windows.

* Youcan search the PDF for words and phrases.

* Youcan use a PDF viewer (such as GoodReader) to
read the book on your iPad or iPhone.

What's the catch? Free copies? There is no catch: my
goal in creating this book is to reach as many readers as I
can. So, I am glad to be able to share copies of the book
with anyone who wants one. Teachers: please encourage
your students to get their own free PDF copy of the book.

Thank you, Oklahomaq! I earn my living as an instructor
at the University of Oklahoma, which allows me to devote
my summers to Aesop and the Latin fables. So, if you are
enjoying a free PDF copy of this book, you can thank
President David Boren of the University of Oklahoma and
the College of Arts & Sciences Online Course Program.

Acknowledgements

I could not have written this book without GoogleBooks.
What a treasure-trove for readers of Latin! All the source
materials for this book can be found online, and most of
them are at GoogleBooks. I have also benefited greatly
from the Bento personal database program by Filemaker;
it was an invaluable tool for this project. As always, my
greatest thanks go to my husband, Anderson White, who
listened to me tell all these fables ... and survived!

436

Table of Contents

p. 1 Fabulae

p. 323 Notes to the Fables
p. 417 Fables and Folklore
p. 418 The Moral of the Story
p. 419 Ancient Fables

p. 421 Medieval Fables

p. 423 Renaissance Fables
p. 424 Eastern Fables

p. 425 Modern Fables

p. 426 Editorial Notes

p. 429 Bibliography

p. 435 Fable Listing

p. 436 PDF Version

p. 436 Acknowledgements

Indexes Available Online

Due to the already considerable size of this book, and the
enormous number of pages required to print an index to
1001 items (listing the Perry numbers in four columns of
very small type would occupy five printed pages alone), I
have not included any indexes here in the printed book.
At the Bestiaria Latina website, BestLatin.net, I have
provided a number of indexes you can consult: keyword
indexes, listings by source and by Perry number, and you
can also download the PDF version of the book in order to
create your own custom word searches.

437